Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańda: «Qazaqstandaǵy jastar saıasatynyń maqsaty – jastardyń rýhanı, mádenı, kásibı jáne fızıkalyq damýy, bilim alýy úshin, qolaıly jaǵdaı jasaý, olardyń tabysty áleýmettenýi men sheshimder qabyldaýǵa qatysýyn qamtamasyz etý, jastar áleýetin el damýyna baǵyttaý» delingen. «Qazaqstan jastary» ulttyq baıandamasynyń saýalnamasyna úńilsek, eldegi bul baǵyttaǵy jumystardy 35-ke deıingi azamattardyń 68,7 paıyzy – «joǵary», 15,7 paıyzy «túrli deńgeıde iske asyrýǵa tıimsiz» dep baǵa bergen. Qalǵany múldem is-sharalardan habarsyz ekenin jetkizgen.
Memlekettik jastar saıasatyn iske asyrý keshendi úderis desek, túrli baǵdarlama men joba osy baǵyt-baǵdardyń negizgi komponenti bolyp esepteledi. Al jastardyń oǵan qatysý deńgeıiniń tómen kúıde qalýy alańdaýshylyq týdyryp otyr. Bul – eldegi osy baǵyttaǵy jumystardyń bir qaınaýy ishinde degen sóz.
Aýyl jastary arasynda júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalar men jobalar týraly jas býynnyń deni habarsyz, bul baǵyttaǵy kórsetkishtiń tómen deńgeıi baıqalady. Bul týraly «Qazaqstan jastary» ulttyq baıandamasynda bylaı dep atap kórsetiledi:
«Ortasha alǵanda aýyl jastarynyń 37 paıyzy (31,4% ben 41,4% arasynda) baǵdarlamalar jóninde «eshteńe bilmeıdi, estimegen», al qala jastary arasyndaǵy kórsetkish 31,6 paıyz boldy (29,7% ben 34,8% arasynda). Aýyl jastary arasyndaǵy meılinshe tómen kórsetkish «Zhas Project» baǵdarlamasynda baıqaldy, 40,4 paıyzy «eshteńe bilmeıtin», «estimegen» bolyp shyqqan. Al habary bar respondentter jıyntyǵy – 59,6 paıyz. Sol sııaqty «Jastar kadr rezervi» baǵdarlamasy týraly da 41,4 paıyz jas múlde eshteńe bilmeıdi eken. Habary bar respondentter – 58,6 paıyz. Aýyldyq jerlerde jumysqa ornalasý máselesiniń ótkir kúıde ekenin eskersek, aımaqtarda jastarǵa arnalǵan baǵdarlamalar men jobalardyń qoljetimdiligi men aqparattandyrý deńgeıin arttyrýdyń mańyzy zor».
Búginde memlekettik jastar saıasatyn iske asyrý tıimdiligine sarapshylar berip otyrǵan baǵa da birjaqty emes. Ásirese jeke jobalar boıynsha, iske asyrylý sapasyna qatysty qanaǵattanbaýshylyq bar.
– Zań bar, tujyrymdama men keshendi jospar bar. Memlekettik jastar saıasatyn damytý ınstıtýttary qurylǵan. Jastar men otbasy isteri boıynsha komıtet, ıaǵnı jaýapty ókiletti organ, jastardyń ózekti máselelerin zertteýmen aınalysatyn «Jastar» ǵylymı ınstıtýty bar. Jastar resýrstyq ortalyqtary qyzmet atqaryp jatyr, keıbir aımaqtarda jastar isi boıynsha basqarmalar bar. Biraq ınstıtýsıonaldyq, zańnamalyq bazanyń qurylǵanyna, mol qarjynyń bólinýine, jastar jobalaryn qarjylandyrý men qoldaýǵa qaramastan, jastar saıasatyna «óte jaqsy» degen baǵa qoıa almaımyn, «jaqsy» dep, 10-nan 6 dep baǵalar edim, – dedi «Jas ulan» respýblıkalyq balalar-jasóspirimder uıymynyń tóraǵasy Dınara Sádýaqasova.
Mamandardyń sózinshe, múmkindikterdiń keńdigine qaramastan, aımaqtyq deńgeıdegi jastar saıasatynyń tıimdiligi men nátıjeliligi kúmán týdyrady. Basty sebep – is-sharalar men arnaıy baǵdarlamalar týraly aqparattandyrý deńgeıiniń tómendigi.
– Bizde tutas jastar saıasaty bar bolsa da, obektıvti túrde moıyndaý kerek, «Jastar – bizdiń bolashaǵymyz» degen sóz tek jalań uran retinde qalyp jatyr. Olarǵa barlyq múmkindik beriletin senim bolǵan joq. Menińshe, memlekettik baǵdarlamalardyń tetikteri týraly halyqty habardar etýdi kúsheıtý kerek. Jaqsy baǵdarlamalardy halyq kóp bile bermeıdi. Al bul – úlken másele. Iаǵnı memlekettik saıasattyń tıimsizdigi – habardarlyqtyń joqtyǵy, – dedi D.Sádýaqasova.
Buǵan qosa jastar saıasatyn júrgizetin kadrlardyń jetkiliksizdigi de nátıjeniń irkilýine ákeledi. Iаǵnı elimizde memleket pen jas býyn arasyn baılanystyratyn sapaly mamandar tapshy. Bul týraly bıliktegilerge Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev jetkizgen edi. Keıingi kezderi bul másele BAQ betterinde jıi kóterilip te júr. Qoǵam belsendisi Eset Tabynbaev bir suhbatynda: «Qazir eldegi árbir aýdanda Jastar resýrstaryn qoldaý ortalyǵy bar. Biraq osy ortalyqta isteıtin qyzmetkerlerdiń biliktiligi oılandyrady», deıdi.
– Bul ortalyq baı-baǵlandardyń balalary, oqýyn endi ǵana bitirgen mamandy jumysqa turǵyzatyn orynǵa aınalǵan. Keıingi ózgeriske sáıkes, jastardyń sanaty 14-35 jasqa deıin uzartyldy. Qazir kez kelgen resýrstyq ortalyqqa barsańyz, basshy bolyp 26-27 jastaǵy mamandar otyr. Keńesshileriniń jasy – 21-22-de. Oqýdy keshe bitirip kelgen balalarǵa eldegi jastar saıasatyn senip tapsyryp otyrmyz. Jıyrmadan endi asqan jas maman men 35 jastaǵy adamnyń oı-órisi, ıntellektýaldyq deńgeıin salystyrýǵa bolmaıdy. Sondyqtan aldyńǵy kezekte jastarmen jumys isteıtin mamandardy iriktep alý kerek, – dedi ol.
Bul – problemalardyń negizgisi ǵana. Jalpy, jastar sanynyń jyl saıyn artýy bılikti bolashaqta tyǵyryqqa tireýi múmkin. Máselen, alda oqý oryndarynyń jetispeýshiligi, páter jaıy, jumyssyzdyq túıtkili eselenýi yqtımal.
– Osy kórsetkishterdi ulǵaıtýǵa baılanysty 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamany bekitken edik. Qujatta 7 baǵyt pen naqty ındıkatorlar kórsetilgen. Ondaǵy basty maqsattyń biri – jastardy jumyspen qamtý. 2029 jylǵa deıin 1 mln-ǵa deıingi jasty jumyspen qamtımyz, – dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov.
Aıta keteıik, byltyr jaýapty mınıstrlik memlekettik jastar saıasatynyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń jobasyn ázirledi. Tujyrymdama 2027 jylǵa qaraı Kásipkerlikti damytý jónindegi jobalarǵa qatysqan jastardyń úlesin 10 paıyzǵa deıin ulǵaıtýdy, Jastardyń memlekettik qoldaý sharalary týraly habardar bolý deńgeıin 90 paıyzǵa deıin arttyrýdy, NEET sanatyndaǵy jastardy 5,8 paıyzǵa deıin tómendetýdi, elimizdegi jastar saıasatyn iske asyrýǵa tolyq qanaǵattanǵan jastardyń úlesin 30 paıyzǵa deıin ulǵaıtýdy kózdeıdi.
