Kamera kádege jarap tur

Táýlik boıy jedel basqarý orta­lyǵynyń jumysyn úz­dik­siz úılestirý, tirkelgen quqyq buzý­shylyqtardyń sanaýly mınýt ishinde jolyn kesý – qan­sha degenmen ońaı sharýa emes. Orta­lyqtaǵy ár qyzmetker álde­bir mańyzdy júıeniń bir-bir detalin aınaldyryp turǵan mehanızm tárizdes.

Atalǵan ortalyqtyń qyz­me­timen jaqynyraq tanysý týraly О́ńirlik polısııa departamenti baspasóz qyz­me­tiniń jetekshisi Janna Belıalovadan usynys tús­kende, qaptaǵan kamera ara­syn­da otyrǵan tártip saqshylary ne aıta qoıar eken dep oılaǵan edim. Bul pikirimniń jańsaq bol­ǵanyn orta­lyqqa aıaq basqan sátten túsin­dim.

Eń áýeli Pavlodardaǵy jedel basqarý ortalyǵy halyqqa jedel kómektesý úshin qurylǵan organ ekenin aıtyp óteıik. Kún saıyn ishki ister organdaryna kelip túsip jatatyn aqparattar men habarlamalardyń úlken aǵynyn qorytyp, jedel árekettiń barlyǵy osy jerde úılestiriledi. Ortalyq keń zalda ornalasqan. Bólmege kirip kelgende aldymen kózińizge úlken ekrandar túsedi. Munda qala kósheleriniń qıylysynda, ǵımarattardyń bıik tusynda ornalasqan jalpy sany 117 kameranyń barlyǵy qam­tylǵan. Inspektorlar ózine qajet aýmaqtar men kóshe para­metr­lerindegi kameralardy ýaqyt saıyn qarap, kúdikti jaıttardy sholyp otyrady.

Azamattardyń polısııaǵa soq­qan tele­fon qońyraýlary áýeli 102 opera­tor­larynyń pýltinde tir­keledi. Kezekti qońyraý shyr ete qaldy.

– Allo, sizdi kezekshi operator Ámına Dúısenova tyńdap tur!

Telefon tutqasynyń ar ja­ǵyn­­daǵy turǵyn Tolstoı kóshesi, 90-úı mekenjaıynda ishimdikke sylqııa toıyp alǵan áldebir aza­mattyń kireberiste qannen-qa­persiz uıyqtap jatqany týraly habarlady. Operator qyz sa­naýly sekýndtar ishinde habar­las­qan jannyń aty-jónin, telefon nómirin, mekenjaıyn suras­ty­ryp, kompıýterdegi elektrondy kar­tochkaǵa engizdi de, zaldyń joǵary jaq bóliginde otyrǵan aǵa kezekshilerdiń kom­pıý­terine jibere qoıdy. Aǵa kezek­shiler demde ýchaskelik polıseıge rasııa arqy­ly habarlasyp, meken­jaıǵa baryp, azamattyń kim eke­nin anyqtaýdy, eger turaqty mekeni joq adam bolsa, arnaıy qa­byl­daý ornynyń kóligin sha­qyrtýdy tapsyrdy. Árıne, bul úderistiń barlyǵy aıaqtalǵansha aǵa kezekshiler qadaǵalaýdan shy­­ǵar­­maıdy. Ámınamen birge bir aýysymda operator Azıza Júsipova da 102 pýltinde otyr. Ekeýi qońyraýlardy kezektesip qabyldaıdy.

Ortalyqtyń aldyńǵy bóli­gin­de beıne­baqylaý ınspektorlary kóshedegi, qoǵamdyq oryndardaǵy tártipti kameralar arqyly qada­ǵalap otyr eken. Kezekshi ıns­pek­torlar Malıka Temirhanova men Qarlyǵash Qınasheva ruqsat etilmegen jerdegi shylym shegý faktisin kórińiz dep monıtor aldyna shaqyrdy. Aıtýlarynsha, mundaı quqyq buzýshylyq kúnde­likti qyzmetterinde jıi kezdesedi.

– Mynaý Pavlov kóshesi, 31-úı­diń qabyrǵasyna ornatylǵan kamera, jańa ǵana avtokólik salony aldynda anaý kók djınsy kıgen er adam ruqsat etilmegen jerde temeki shegip, tuqylyn jerge laqtyryp ketti. Mine, ózińiz qarap kórińiz, kameradan barlyǵy ap-anyq kórinip tur. Qazir muny aǵa kezekshige baıandap úlgerdim, olar patrýldik qyzmetti baǵyttaıdy, – dep baıandady Q.Qınasheva. Tap sol sátte navıgator-kezekshi Erbol Abdýlla álgi aýmaqqa eń jaqyn jerde turǵan kezekshi patrýldi anyqtaı qoıdy. Negizi qala kósheleriniń qaýipsizdigin baqy­­laıtyn ınspektorlar men patrýl­derdiń qaıda júrgeni GPS arqyly kórinip turady. Kólik salo­nynyń aldyna kóp kúttirmeı kezek­shi patrýldik polısııa jetip bardy­ da, álgi azamatty toqtatyp, onyń qoǵamdyq tártipti buzǵanyn habarlady. Sáıkesinshe, oǵan qatysty hattama toltyrylyp, shylymqumar azamat aıyppul arqalap qaldy.

Beınebaqylaý ınspektory Malıka Temirhanovanyń ortalyqta qyzmet etip jatqanyna 5 jyldan asqan. Talaı quqyq buzýshylyqty kamera arqyly onlaın rejimde anyqtap, áriptes­teriniń kómegimen jolyn kesti, baý­kespe urylardy ustap, qyl­mys­tyq jaýapkershilikten jal­­­tar­ǵandardy quryqtady. Onyń aıtýynsha, jedel basqarý orta­­lyǵy qoǵamdyq tártipti baqy­­laý­da óte tıimdi qural dep tany­lyp keledi.

«Birde avtovokzal mańynda eki áıel dámhanada ishimdik iship, biri ekinshisi­niń telefonyn urlap qashady. Zardap shegýshi 102-ge habarlasqan sátte men sol aýmaqtaǵy kameralardy iske qostym. Basqarý pýltimen kameralardy aınaldyra qaraı kelip, qylmys ornynan izin sýytyp bara jatqan kúdiktini kózim shaldy. Patrýldik polısııa álgi áıeldi aınalasy 7 mınýttyń ishinde qolǵa túsirip, telefon ıesine qaıtaryldy. Taǵy birde sporttyq velosıped urlandy degen jedel habar tústi. Tal túste minip ketken ǵoı. Kameralardy shola kelgende kóshelerdiń birinen velosıped mingen azamat ushyrasty. Navıgator-ınspektor eń jaqyn jerdegi patrýl qyzmetkerlerine habarlasyp, álgini birden ustady. Osynyń barlyǵy kóz aldymyzda, shynaıy ýaqytta bolyp jatady», deıdi Malıka.

О́zge ınspektorlar kúnine 8 sa­ǵat­­­ eńbek etse, aǵa kezekshiler Gýmar Ashja­nov pen Dıas Esen­gý­lov 24 saǵat boıy kirpik qaqpaı orta­lyqtaǵy barlyq úderisti baqy­lap otyrady. Sebebi quqyq buzýshylyq anyq­tal­ǵan sátten bastap, oǵan qan­daı qurylymdyq kúshterdiń bar­ǵa­nyn, qandaı áreketter bolǵanyn olar bilýi ári úılestirip otyrýlary kerek.

«Jańa ǵana Atameken kentinde bir balany ıt qaýyp alǵany habarlandy. Oǵan ýchaskelik polısııany jónelttik. Nazarbaev-Toraıǵyrov kósheleriniń qıylysynda jańa ǵana tirkelgen jol-kólik apatyna «kaskad» – arnaıy polısııa patrýli attandy. Al Nazarbaev dańǵyly, 32-úıde órt shyqqany týraly aqparat jetti. Ol jerdegi qoǵamdyq tártiptiń saqtalýyn qadaǵalaý úshin polıseılerdi jiberdik, al turǵyndardy evakýasııa­laý kerek bolsa taǵy qosymsha kúsh jóneltemiz», dep málimdedi D.Esengýlov.

Jedel basqarý ortalyǵynyń bas­tyǵy Rınat Shamgýnov jalpy atalǵan qurylymda 45 qyzmetker eńbek etetinin jetkizdi. Bir aýysymda shamamen 10-11 qyzmetker oty­rady. Qala kóshelerinde 117 kamera bolsa, jergilikti quqyq qorǵaý organdarynyń ǵıma­rat­ta­rynda 1 700-den astam kamera ornatylǵan.

– Buǵan qosa bizdiń júıemizge mektepter men balabaqshalardyń kameralyq jabdyqtary qosylǵan. Qala boıynsha olardyń sany shamamen 15 myńdaı bolyp qalar. Deıturǵanmen, ortalyqtyń baılanys quraldary men kompıý­terlik jabdyqtarymyz, jıha­zymyz ábden eskirgen. Tehno­lo­gııalyq múmkindigimizdi arttyrý úshin bıyl JBO tolyqtaı jań­ǵyrtýdan ótedi dep jos­par­lanǵan. Kompıýterlerimiz ben pýltterimiz, ózge de qural­darymyz jańarsa, qyzmet sapasy qazirgiden de artyp, tıimdilik turǵysynan taǵy bir satyǵa ósemiz. Qazir bir táýlikte shamamen 200-300 qońyraý tússe, jazǵy ýaqytta olardyń sany 450-500-ge jýyqtaıdy. Munyń syrtynda operatorlarǵa álde­bir aqparatty surap h­a­bar­­lasatyndar bar. Ondaı qońy­raý­lar­dyń sany táýligine – 300-400. Qyz­metkerlerimizdiń bos ýaqyty múl­de joq. Barlyǵy osy júıege ju­mylyp, judyryqtaı qyzmet etedi, – dep baıandady Rınat Qaıyr­­geldiuly.

Ol keltirgen krımınogendik ahýalǵa súıensek, búginde urlyq, tonaý faktileri aıtarlyqtaı azaısa, ınternet arqyly jasalatyn alaıaqtyq oqıǵalary kún sa­ıyn údep keledi. Máselen, bıyl 19-22 aqpan aralyǵynda qalada 49 qylmys tirkelse, sonyń 34-i alaıaqtyq faktisi ekeni anyqtaldy. Álgi 34 oqıǵanyń 30-y ınternet arqyly jasalǵan.

«Buryn kóshede kameralar az bolǵanda avtokóliktiń esigin buzyp, salonyndaǵy zattardy tonaý, páterlerdi úptep ketý sııaqty qylmys kóp tirkeletin. Qazir onlaın baqylaýdyń nátıjesinde mundaı oqıǵalar azaıdy. Vokzal, bazar sııaqty adamdar kóp júretin jerlerde temeki tuqylyn, azyq-túlik qaldyqtaryn qoqys jáshigine laq­tyrýǵa adamdar úırene bastady. Jol boıyn kesip ótkende de azamattar jolaǵy bar jermen júrýge tyrysady. Osynyń barlyǵy qoǵam músheleriniń tártipke boı úırete bastaǵanynyń dáleli. Al qoǵamda tártip ornap, árqaısysymyz jaýap­kershilikti sezine alsaq, biz úshin odan asqan qýanysh joq», dep óz oıymen bólisti ortalyq basshysy.

Jalpy, Pavlodar qalasy boıynsha búginde Ońtústik jáne Soltústik polısııa bólimderine qarasty 16 patrýl­dik ýchaske bar bolsa, onyń tórteýi shaharǵa qarasty aýyldardy baqylaıdy. Kún saıyn ár ýchas­kede keminde 3-4 po­lı­­sııa qyzmetkeri qoǵamdyq tár­tipti qadaǵalaıdy.

Ortalyq qyzmetkerleri aıt­qandaı, polısııa jumysy únemi mo­bıldi bolyp, kásibılikti shyń­daýdy qajet etedi. Júıe ornynda turmaıdy, sebebi jyl saıyn­ jańashyldyqtar engiziledi. Sıfr­l­andyrý da belsendi damy­ǵan­dyqtan, bosańsýǵa ýaqyt joq.

Jedel basqarý ortalyǵynyń qyz­metimen tanysqannan keıin tártip saq­shylary halyqtyń qorǵany dep aıtýǵa bolatynyna kóz jetti. 102 operatoryna soǵylatyn bir qońyraýdyń sońynda osyndaı komandalyq qyzmet atqarylyp jatqanyn bile júreıik.

PAVLODAR