Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Zamanaýı jabdyqtardyń jetispeýshiligi, qabyldaýǵa jazylýdyń nashar uıymdastyrylýy, kóp ýaqyt kezekte turý, dárigerlerdiń nemquraıdy qarym-qatynasy men qajetti dári-dármek alýdaǵy qıyndyqtar, sonymen qatar ýchaskelik dárigerdiń tapshylyǵy, mamandar biliktiliginiń tómen deńgeıi, tegin stomatologııalyq qyzmettiń bolmaýy halyqtyń MÁMS arqyly medısınalyq kómek alýǵa úmitin joǵaltyp bara jatqandaı. «Ádildik jáne órkendeý» qoǵamdyq qory júrgizgen áleýmettik monıtorıngtiń aldyn ala nátıjeleri azamattardyń medısınalyq qyzmet sapasy men qoljetimdiligine qanaǵattanýshylyq deńgeıiniń tómen ekenin kórsetken. Saýalnamaǵa qatysýshylardyń 84 paıyzy – saqtandyrý jarnasyn tólep, sáıkesinshe sapaly qyzmet alǵysy keletin azamattar bolsa, olardyń 45%-dan astamy MÁMS qyzmetterin nashar dep baǵalaǵan. Respondentterdiń jartysynan astamy bir mekemege baılanǵannan esh nátıje shyqpaǵan soń, medısınalyq kómek úshin jeke klınıkalarǵa júginýge májbúr bolǵan. Dárigerlerdiń tapshylyǵynan emhanalardaǵy kezek te azaıar emes. Ásirese aýyldardaǵy medısınalyq kómekti uıymdastyrý ózekti bolyp tur. Aıdyń ortasynda densaýlyqty tekserýge beriletin joldamalar bitip qalady. Naýqastar tekserilý men emdelýge qajetti qyzmetterdi jáne tıisti dárilerdi ýaqytynda ala almaıdy. Emhanalarda MRT men ÝDZ joq, aýrý adam óz kezegin aılap kútedi. Al aqyly emhanalarda bul prosedýralardy bir kúnde ótýge bolady.
Jurtshylyqtyń shaǵym-pikirin taldaı kele, sarapshylar MÁMS júıesin túbegeıli ózgertý qajettigin alǵa tartyp otyr. Almatyda «Ádildik jáne órkendeý» qoǵamdyq qory uıymdastyrǵan saraptamalyq sessııada densaýlyq saqtaý salasynyń jetekshi sarapshylary, medısınalyq jáne qoǵamdyq uıymdardyń, Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory (ÁMSQ) basqarmasy men Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ókilderi júıeniń aınalasynda qalyptasyp otyrǵan problemalardy atap kórsetip, olardy sheshýdiń múmkin joldaryn usyndy. Sala mamandarynyń aıtýynsha, qarajat tıimsiz paıdalanylǵan saıyn halyq úshin medısına qoljetimsiz bolyp barady. Memlekettiń júktemesin azamattardyń yntymaqty jaýapkershiligi arqasynda tómendetý múmkin bolmady. Eldegi saqtandyrylǵan 15,5 mln azamattyń 11,3 mln-y, ıaǵnı 73%-y jeńildik berilgen sanatqa jatady. Balalar, múgedektigi bar adamdar, stýdentter, jumyssyzdar, zeınetkerler úshin tólemderdi memleket óz moınyna alǵan. Tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi (TMKKK) 2019 jylǵy 1 trln teńgeden byltyr 1,4 trln teńgege – 40%-ǵa artty. Jeńildik berilgen sanattar úshin respýblıkalyq bıýdjettiń transfertteri 2020 jyly 299 mlrd teńge bolsa, 2021 jyly 351 mlrd teńgege, ıaǵnı 18%-ǵa ósken.
Resmı derekterge qaraǵanda, 3 mıllıonǵa jýyq saqtandyrylmaǵan azamat júıeden tys qalyp otyr. Aıta keterlik jaıt, qazir de MÁMS-tiń kez kelgen qatysýshysy tólenbeı qalǵan bir aı úshin de júıeden shyǵarylýy jáne medısınalyq qyzmet alý quqyǵynan aıyrylýy múmkin. Sessııaǵa qatysýshylardyń pikirinshe, erikti densaýlyq saqtaý júıesine kóshý tásili azamattardyń óz densaýlyǵyn basqarý isine belsendi qatysýyn yntalandyrmaq. Usynystar medısınalyq qyzmetter sapasyn arttyryp, shyǵyndardy azaıtýǵa múmkindik beretindeı etip, qarjylandyrylýyn básekege qabiletti ortaǵa berýdi, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sybaılas jemqorlyqty joıý men ashyqtyqty arttyrý maqsatynda azamattardyń medısınalyq qajettilikterge jınaıtyn qarjysyna qatań baqylaý engizýdi jáne normatıvtik quqyqtyq aktilerdi qaıta qaraýdy qamtıdy. Mamandardyń aıtýynsha, barlyq medısınalyq saqtandyrý kompanııasy ishki básekelestiktiń nátıjesinde densaýlyq saqtaý júıesine ınvestısııa salýmen aınalysatyn qarjy organdaryna aınalýǵa májbúr bolady. Bul ınvestısııalar olardyń kompanııalaryn tańdaǵan azamattarǵa tikeleı tabys ákelýge tıis. El azamattary úshin erikti medısınalyq júıege jekeleı de, ujymdyq túrde de aqsha salý nemese ınvestısııa jasaý tıimdi bolǵany kerek. О́z aldyna medısınalyq saqtandyrýdyń shaǵyn yntymaqty júıesiniń bolýy – qoldanystaǵy erejelerdi joıý emes, kerisinshe azamattardyń, medısınalyq qyzmetti jetkizýshilerdiń, ÁMSQ-nyń jáne Úkimettiń arasyndaǵy qarym-qatynastardy yryqtandyrýdyń bastamasy.
Medısınalyq qyzmetterdiń baǵasyn jańa jetkizýshilerdi tartyp, báseke ornatýdyń nátıjesinde tómendetýge bolady. ÁMSQ-nyń TMKKK jáne MÁMS kelisimsharttary jyl boıy qoljetimdi bolyp turýy kerek. Qor ár óńirde ashyq konkýrstyq negizde medısınalyq qyzmetterdiń baǵasyn retteýge mindetti. Sondaı-aq taldaýshylar pasıentterge kez kelgen medısınalyq uıymda skrınıng ótýge múmkindik bergen jón dep sanaıdy. Densaýlyq saqtaý organdary bul qyzmetterdi árbir qazaqstandyqqa tirkelgen jeri boıynsha emes, kez kelgen emhanada kórsetýi kerek. Sonda aqsha azamattar ózi tańdap barǵan mekemege tólenedi. MÁMS júıesinde jınalǵan qarajatty jeke klınıkalarda paıdalaný máselesi nazardan tys qalmaǵany abzal. Nátıjesinde medısınalyq qyzmetterdiń baǵasyna básekelestik paıda bolyp, naýqastar sany azaıady.
«Biz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne ÁMSQ janyndaǵy Qoǵamdyq keńesterge táýelsiz dırektorlardy kirgizip, qoǵamdyq baqylaýdy ornatýdy usynamyz. Sol arqyly sybaılas jemqorlyq azaıyp, vedomstvolar qyzmetiniń sapasy jańa deńgeıge shyǵady. Azamattar medısınalyq saqtandyrýdyń yntymaqty nemese erikti túrin ózderi tańdaýy, bıýdjetten bólingen qarjyny qalaı jumsap, óz densaýlyǵyna qansha aqsha jınaıtynyn ózderi sheshýi qajet. Bul sheshim tek alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek, aýrýhana jáne jedel járdem deńgeıinde ǵana bolmaýǵa tıis. Ár adamnyń ózine unaıtyn dárigerdi, palatany, dárilerdi tańdaýǵa, MÁMS jarnalary men tólemderin jınaqtaýǵa múmkindigi bolýy kerek», deıdi «Ádildik jáne órkendeý» qoǵamdyq qorynyń sarapshysy Jánibek Darınov.
