Foto: ult.kz
Materıaldyq emes mádenı mura degenimiz – ádet-ǵuryp, salt-dástúr, ulttyq tálim-tárbıe, temirshilik-ustalyq, sadaqshylyq, qudyq shegendeýshi, qusbegilik, ańshylyq, ulttyq daǵdylar, án, kúı, jyr, ulttyq meıramdar, t.b. Aıta ketsek, bul resmı túrde qaǵazǵa túsken 87 element.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly ótken Ulttyq quryltaıda: «Tamyry tereń tól shejiremiz – halqymyzdyń mádenı kody. Ony jan-jaqty zerttep, saqtap, oı eleginen ótkizýge, dáripteýge qajetti jaǵdaı jasaýymyz kerek. Bul – memlekettiń negizgi mindetiniń biri», degen edi. 2003 jylǵy 17 qazanda Parıjde jasalǵan «Materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý» týraly Konvensııany Qazaqstan 2011 jyly 1 maýsymda №613 Qaýlysymen ratıfıkasııalap, Úkimettiń 2013 jylǵy 29 sáýirdegi №408 Qaýlysymen, materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý jáne damytý jónindegi Tujyrymdama qabyldaǵan.
«Alaıda, bul Tujyrymdama qabyldanǵan kúıi qaǵaz betinde qaldy. Materıaldyq emes mádenı murany anyqtaý, qujattaý, zertteý, saqtaý, jańǵyrtý, materıaldyq emes muramen aınalysatyn tulǵalardy qoldaý sekildi mindetterdiń biri de oryndalǵan joq», dedi depýtat.
150 el halyqaralyq Konvensııany ratıfıkasııalap, materıaldyq emes mádenı murany qorǵaýǵa mindetteme alǵan. Bul qatarda Qazaqstan da bar. Parıj Konvensııasyna múshe elder materıaldyq emes mádenı muraǵa qatysty arnaıy zań qabyldaǵan.
«Alysqa barmaı-aq irgemizdegi Qytaı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, tipti, Reseıdiń ózi materıaldyq emes kóne muralaryn zańmen bekitip, búkil óńirlerde jyl saıyn ekspedısııalar uıymdastyryp, tól ónerdi ustanýshylar týraly málimetterdi jınap, saqtap, memlekettiń baılyǵy retinde qorǵap otyr. Álemde materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý jáne damytý baǵytynda Latyn Amerıkasy elderi, Azııada Koreıa, Japonııa bastaǵan elder oq boıy ozyq tur. Al bizde zań túgil synyq súıem qujat ta joq. Materıaldyq emes rýhanı murany saqtaýshylardy tizimge alý, saqtaý, qorǵaý jumysy memlekettik saıasat retinde eshqashan respýblıka túgil óńirlerde júrigizilmegen. О́z betinshe jaıaý-jalpyly ekspedısııa jasap júrgen sanaýly ǵana jankeshtiler bar», dedi Májilis depýtaty.
Janarbek Áshimjan atalǵan máselelerdi sheshý úshin birqatar usynysyn ortaǵa saldy:
- 2003 jylǵy Konvensııany tolyq iske asyrý úshin tıisti ýákiletti organ jedeldetip «Materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý týraly» zań jobasyn ázirleýi kerek.
- Materıaldyq emes mádenı mura elementteri men olardy saqtaýshy muragerlerdiń aımaqtyq jáne respýblıkalyq tizimi jasalýy tıis.
- Materıaldyq emes mádenı murany jınaý, qorǵaý, zertteýmen aınalysatyn arnaıy ǵylymı-zertteý ınstıtýty nemese ortalyq ashý qajet.
- Materıaldyq emes mádenı muralardy jınaý, saqtaý, zertteý úshin óńirlerde keshendi etnografııalyq-folklorlyq jáne mýzykalyq ekspedısııalar dástúrli túrde uıymdastyrylýy kerek.
- Jetekshi arnalarda Materıaldyq emes mádenı murany nasıhattaýǵa arnalǵan baǵdarlamalar ashylý qajet.
