Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıi aqyn, ánshi-kompozıtor Isa Baızaqov ustaǵan dombyrany jádigerlik retinde tanystyrdy.
Tutas aǵashtan shabylyp, moıny dórekileý ári jýandaý etip jasalǵan aspaptyń bet taqtaıy keıinirek óńdelgeni baıqalady. Bul dombyrany Isa jerlesi, ónerli dosy Múftıı Ahmetovke syılap ketken eken. Bul jaıynda aqynnyń atalas týysy, ardager ustaz Kúlásh Ábıeva keńirek áńgimelep berdi.
«Isa Baızaqov sońǵy ret 1942 jyly tamyzda Pavlodarǵa kelip, Ertis, Jelezın, Aqtoǵaı, Baıanaýyl óńirlerin aralaıdy. Biz Isamen birneshe atadan qosylamyz. Arǵy atamyz Meńdibaı osy tóńirekke belgili bı bolǵan adam. О́kinishke qaraı, ol kisi jaıynda el aýzynda málimetter az. Meńdibaıdan Orazbaı týady. Orazbaıdyń tórt uly bolǵan eken. Sol tórteýdiń úlkeni Erkebaıdan meniń atam Qýantaı týsa, taǵy bir uly О́tegennen Isanyń ákesi Baızaq dúnıege kelgen. Ákem ujymshar tóraǵasy bolǵan kisi, Isa sońǵy ret óńirge kelgende kólikpen qamtyp, saparynyń jaǵdaıyn uıymdastyryp beredi. Al dombyrany syıǵa tartqan Múftıı Ahmetov zamanynda saýyqshyl, ánshiligi bar óner ıesi bolǵan. Ákem aıtyp bergendeı, sol joly Isa Múftıı jáne birneshe ónerli azamatty janyna alyp, eldi aralaýǵa shyǵady. Sapar sońynda rızashylyǵy retinde dosyna tartý etken. Negizi Múftıı jas shamasy jaǵynan aqynnan shamamen on jasqa kishi bolsa kerek. Áıgili Maıranyń jolyn jalǵastyrýshy, ánshi, kıno akteri Hafıza Ábýǵalıeva Ertistiń týmasy ekenin kóbi bile bermeıtini anyq. Jas shaǵynda Múftıı men Hafıza – bir-birine ǵashyq bolǵan jandar. Alaıda 1942 jyldyń sońyna taman Múftıı soǵysqa alynady. Al H.Ábýǵalıeva Pavlodar pedýchılıshesin támamdaǵan soń, Almatyǵa ketip qalǵan. Múftıı aǵamyz soǵystan jaralanyp oralyp, birden Hafızany izdeýge kirisken ǵoı. Alaıda taǵdyr ekeýiniń qosylýyn jazbapty. Almatyǵa baryp, Isa arqyly súıiktisin izdep tapqanda, ol ózge jigitpen otasyp qoıǵan eken. Sodan biraz ýaqyt almaly shaharda aıaldap, Shara Jıenqulovamen týysatyn bir qyzben tanysqan. Sol qyzben shańyraq quryp, elge alyp qaıtady. Ekeýi ǵumyrynyń sońyna deıin Ertis aýdanynda turdy. Búginde olardan qalǵan urpaq bolýy kerek. О́kinishtisi, bul dombyra kezinde kózden tasa qalyp, áldebireýlerdiń qolynda saqtalyp kelgen. Ol jaıynda aıtatyn kónekóz qarııalar da qazir joq. Elenbeı qalǵany da sodan», dep áńgimeledi ardager ustaz.
Kúlásh Ábıqyzy Isa aqynnyń 90 jyldyǵynda týǵan jerinde, Úlgili aýlyndaǵy mektepte tuńǵysh ret óner ıesiniń mýzeıin ashqan. Jádigerlerdi 20 jyl boıy úzdiksiz jınapty. Isanyń bórkine taqqan úkisin, shoqpary men samaýrynyn, shapan-tymaǵyn, ata-babasy jaıly jazylǵan shejireler men óner jolynan syr shertetin fotosýretterdi tirnektep jıǵan. Jádigerlerdiń kóbin Isanyń ul-qyzy Ertis pen Mákennen aldym deıdi. Jasy 80-ge qaraǵan Kúlásh apaı uzaq jyl Úlgilidegi mektepte ustazdyq etken. Negizgi mamandyǵy – matematıka páni muǵalimi. Ustazdyq qyzmeti úshin Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri atanypty. Aıtýynsha, týǵan jerindegi mýzeıde biraz zat qoldy bolyp ketken. Ertis aýdanyndaǵy mádenıet úıiniń mýzeı qorynda aqynnyń sandyǵy men Qurany saqtalyp tur. Jalpy, el ishinde arqaly aqynnyń ózge de dúnıeleri bar bolýy múmkin degen pikirin jetkizdi.
Isany kózi kórgender daýylpaz, arqasy qozǵanda jan balasyna boı bermeı ketetin surapyl aqyn edi dep eske alysatyn erterekte. Án salyp otyryp quıryǵymen jorǵalap bosaǵaǵa jetip qalady eken. О́kinishke qaraı, búginde áıgili jerlesimizdi kózimen kórgender aramyzda óte sırek. Al onyń elge mura bolyp qalǵan az-maz jádigerleri mýzeılerde toptastyrylyp, urpaqqa nasıhattalý ústinde.
«Keler jyly Isa Baızaqovtyń týǵanyna 125 jyl tolady. Mereıtoıǵa oraı qyzmetkerlerimiz zertteý-izdestirý jumystaryn bastap ketti. Mynaý kóne aspap – sol is-sharalardyń alǵashqy nátıjesi. Jýyqta Ertis aýdanyna issaparmen barǵanda jergilikti mádenıet bóliminiń basshysy Gúldana Sársembenova bizge arnaıy tabystady. О́ńirimiz úshin tańǵalarlyq jańalyq bolyp otyr. Sebebi aqynnyń týǵan jerindegi mýzeılerde mundaı jádiger joq. Elimiz boıynsha Shymkentte bir dombyrasy saqtalyp turýy kerek. Taǵy bir dombyrasyn kezinde Qalıjan Bekqojın ustap kelgen eken. Biraq ol da joǵalyp ketken», deıdi Buqar jyraý mýzeıiniń basshysy Erbol Qaıyrov.
Al Pavlodardaǵy «Mýzykalyq kolledj – daryndy balalarǵa arnalǵan mýzykalyq mektep-ınternat» kesheniniń basshysy Serik Syzdyqovtyń aıtýynsha, atalǵan aspap Arqa ánshileri men shertpe kúıshilerge tán «qalaq dombyra». «Bul kóne aspaptyń kem degende 90 jyldyq tarıhy bar dep oılaımyn. Qalaq dombyra ándi kez kelgen qalypta aıta berý úshin jasalǵan. Súgir, Táttimbet sııaqty ultymyzdyń kúı súleıleri dombyranyń osy túrin ustaǵany tarıhtan málim. Moınynyń jýandyǵyna qaraǵanda Isa aqynnyń saýsaqtary salaly, uzyn bolǵan tárizdi. О́tken ǵasyrdyń ortasyna taman ulttyq aspap sheberleri Qamar Qasymov pen Romanenkolardan bastap qazaq dombyrasy 19 perneli bolyp jasala bastaǵany málim. Al bul aspap 11 býnaqty. Ertede 9, 11, 13 perneli dombyralar bolǵan. Olardyń býnaqtary qatty túıilmegen. Kúıshiler shertý barysynda býnaqtardy saýsaqpen jyljytyp otyrǵan eken. Bul úlken sheberlikti, quımaqulaqtyqty, dybysty dóp basyp tabýdy qajet etedi», deıdi ónertanýshy.
Pavlodar oblysy
