Til – halyqtyń jan dúnıesi, rýhanı negizi, eldiń erkindigi men ultty tanytatyn basty belgisi, tóńiregine buqarany toptastyrýshy, biriktirýshi faktor. Memlekettik tildi bilý – ómir talaby, zaman suranysy, qoǵam qajettiligi. Qoǵamda, qyzmette qaı salany bolsa da, memlekettik tildi erkin meńgergen mamandar basqarǵany abzal. Sebebi til bilgen adamnyń boıynda ulttyq, halyqtyq, memleketshildik sıpat basym bolady.
Memlekettik tildi damytý, qoǵamda ornyqtyrý, aldyńǵy qatarǵa shyǵarý barysyndaǵy kúlbilteli taqyryptyń biri – elimizdi meken etken basqa ult ókilderiniń memlekettik tilge degen yqylasy, ony úırenýge degen nıeti. Qazaq tilin sheber meńgergen basqa etnos ókilderine degen iltıpat, qurmetimiz erekshe ekeni beseneden belgili. Qabilet-qarymyna saı qyzmet jolyna keń óris ashylyp, abyroı-ataqqa da kenelip jatady.
Qazaq halqy qaı kezde de, qaı ultty da, kim-kimdi de syrtqa teppegen. Qaıta jatsynbaı, túri, dini, tili, mádenıeti, salt-dástúrine qaramaı jaqyn tartyp, tórine shyǵaryp, baryn bólip berip, keńpeıildilik, darqandyq tanytqan. Sondaı izgilik pen kisilik, adamshylyq pen baýyrmaldyq ıesi – qazaq halqyna, onyń baı tiline qansha qurmet kórsetip, syılasa da artyqtyq, kóptik etpeıdi.
Tilge qatysty qoǵamda qalyptasyp qalǵan qasań bir qaǵıda: «memlekettik tildi oqyp úırenýge sonshalyqty qajettilik joq» degenge kelip saıady. Osyǵan oraı bizdiń bir qarsy ýájimiz bar. Tildi qajettiliksiz-aq, elge, ultqa degen qurmetpen de oqyp úırenýge bolady, oǵan bir ǵana nemis ultyn mysal etsek te jetkilikti dep bilemiz. Máselen, jer-jerlerdegi sııaqty, keńes zamanynda bizdiń aýdan ortalyǵynda da negizinen nemis halqynyń ókilderi turatyn «Berlın» kóshesi boldy. Álbette, kóshe boıy qashanda tap-tuınaqtaı taza, jınaqy, úı-jaılardyń barlyǵy ornyqty, uǵynyqty. Eń bastysy – osy turǵyndardyń barlyǵy demeı-aq qoıaıyn, basym kópshiligi qazaq tilinde taza sóılep ketti. Eshqandaı qajettiliksiz! Ol kezeń kerisinshe, basqa ult ókilderi turmaq, bizdiń ózimiz «orys tilin bilmeseń, ashtan ólesiń, kóshten qalasyń» dep, balalarymyzdy jappaı orys mektepterine berip, oryssha «til syndyryp» jatqan kez bolatyn. Mine, sondaı solaqaı saıasat tusynda da nemister jergilikti ulttyń tilin ǵana úırenip qana qoımaı, salt-sanasy, ádet-ǵurpyna da zor peıil, qurmet tanyta bildi. Búginde tarıhı otandaryna kóship ketkenderine qaramastan, kópshiligi kezindegi qudaıy kórshilerin umytpaı, habarlasyp, jón-josyq surasyp turady. Alda-jalda aǵaıynnyń ol jaqqa joly túsetinin estı qalsa, sálem-saýqat jiberetin nıetin bilse, «basqa eshteńeleriń kerek emes, qazy-qarta, jal-jaıa, qymyzdy molynan qamtyńdar» dep tilek etedi. Ony aıtasyz, belgili bir azamat áli kúnge deıin aýdan ortalyǵynda toǵyzqumalaq boıynsha ótetin dástúrli ashyq birinshilikke sol jaqta júrip-aq demeýshilik jasap keledi. О́sken elge, jerge degen qurmet osyndaı-aq bolsa kerek.
Qaısybir jyly qısyny kelip, shetelge shyǵa qaldyq. Antalııa (Túrkııa) qalasynda ótken Túrki tildes elderdiń Halyqaralyq naýryz forýmyna qatystyq. Jat jerde júrgende qarakóz qandastaryń turmaq, kópke ortaq orys tilinde sóıleıtin kez kelgen adam baýyryń bolyp ketedi ǵoı. Sapyrylysqan týrıster ishinen Eýropa tórinen, Germanııa elinen kelgen bir áıel bizdiń túr-túsimizge qarap, Qazaqstannan ekenimizdi shyramytyp, jón surasty. Mine, qyzyq! Qazaq tilinde saırap turǵan sary kelinshek týǵan aýdanymda týyp-ósken bolyp shyqty. Keıin 90-jyldary ata-anasymen birge tarıhı otanyna qonys aýdarǵan. «Alǵashqy mahabbatym qazaq edi» dep, qaı-qaıdaǵyny eske alyp, keter-ketkenimizshe ár neni bir surap, úıirilýmen boldy...
Belgili bir qaıratker tulǵanyń: «Barshaǵa taıanysh bolǵan qazaqqa da súıenish kerek» dep aıtqanyndaı, búginde onyń tiline de jan-jaqty qoldaý, súıenish te, qorǵanysh ta kerek. Sol turǵyda elimizde birlik pen tatýlyq aıasynda baqýat ómir súrip jatqan ózge etnos ókilderi tarapynan da memlekettik tilge degen ynta-yqylas, adal nıet, qalypty qurmet, joǵary jaýapkershilik bolǵanyn qalar edik..
