Foto: assembly.kz
Adam – qoǵamnyń basty tulǵasy. Al adaldyq – adam boıyndaǵy asyl qasıetterdiń biri, adam baǵasynyń bir ólshemi de ispetti. Adaldyq degen sóz shynshyldyq, aınymastyq, shyn berilgendik sııaqty ıgi qasıetterdi eske salady. Qazaq paıymynda adam boıynda adaldyq – páktik, ar-ujdan, jan tazalyǵy tárizdi asyl qasıetterdiń jıyntyǵynan turady. Qazaq eliniń adamgershilik, adaldyq qasıetteri turǵysynan kirshiksiz tazalyǵy men márttigi týraly sheteldik saıahatshylardyń qoljazbalary men kúndelikteri, zertteýlerinen de kezdestirýge bolady. Adaldyq áreketi Adal eńbek pen Adal tabys tutastyǵynda tanylady. Osy keńistik – Otan abyroıy men tulǵa tazalyǵyn saqtaıdy.
Adal urpaq tárbıeleý – qaı ýaqytta bolsa da óz mańyzdylyǵyn joǵaltpaǵan másele. Halqynyń múddesin jeke múddesinen joǵary qoıatyn, adaldyq, baýyrmaldyq, adamgershilik syndy asyl qasıetterdi boıyna jınaı bilgen urpaq tárbıeleý – barshamyzdyń basty boryshymyz. Bolashaq urpaǵymyzǵa tek tárbıe men bilim berýmen shektelip qalmaı, eńbekqorlyqqa da úıretýimiz kerek.
Eńbekqor el adal qyzmet etý jáne sybaılas is-áreketterden aýlaq bolýdan bastalady. О́skeleń urpaq sybaılas jemqorlyqtan aýlaq bolý úshin mektep qabyrǵasynan bastap tárbıeni osy baǵytta berý mańyzdy. Prezıdent Q.Toqaev: «Qoǵamda jemqorlyqqa múldem tózbeýshilik qalyptasýy shart. Balalardy erte jastan jemqorlyqqa qarsy mádenıet negizderine baýlýdy qolǵa alǵan jón», dep atap ótti. Sonymen qatar jemqorlyqtyń tamyryna balta shappasa, ulttyq qaýipsizdik pen memlekettiń bolashaǵyna nuqsan keltiretinin aıtyp, bul dertpen bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp kúresýge shaqyrdy. Jalpy qoǵamnyń ar tazalyǵy – Otan tazalyǵy, ómir súrý kelbeti degen sóz.
HH ǵasyrdyń basynda qazaqtyń ulttyq ıdeıasy zaman talabyna saı sapalyq turǵydan jedel jetildi. Ári ýaqyt aǵymyna oraı, saıası turǵydan shıryǵyp, Alash ıdeıasy dúnıege keldi. Ony jetildirýshi ári qozǵaýshysy Alash partııasyn qurǵan ult qaıratkerleri tarıhı múmkindikti múlt jiberip almaý jolynda jan aıanbaı eńbek etti. Búgin sol jańǵyryp, keleshektiń adaldyq alańynda ómir súrýimiz kerek.
Qasym-Jomart Toqaev Quryltaı minberinde memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıte túsý – memlekettik saıasattyń basty baǵyty ekenin aıtty. Iаǵnı táýelsizdigimizdiń basty kórsetkishi men qýaty – memlekettik tildiń tolyq qoldanysta bolýy. Qoǵam qazaq tilinde sóılep, qyzmet jasasa, otanshyldyq múddemiz de myqty bolary sózsiz. Keıingi jyldary elimizdiń aǵartýshylyq salasynda oń ózgerister joq emes. Kezinde ekonomıkanyń qarjy, bıznes, ınnovasııa, menedjment salalary boıynsha shet tilinen biraz oqýlyq aýdarylyp, joǵary oqý oryndary, kitaphanalarǵa taratyldy. Qazir stýdentter osy kitaptar, oqýlyqtardan bilim alyp júr. Bilim alý men bilimdendirý, ǵylymmen shynaıy aınalysý – bul da adaldyqtyń basty kórsetkishi. Alǵan bilimmen ǵana shektelip qalmaı ózdiginen kitap oqý arqyly bilimdený úrdisi keń qanat jaıý kerek.
Máselen, S.Toraıǵyrov ýnıversıtetiniń kitaphanasyndaǵy kitap qory – 520 653. Jyl saıyn ýnıversıtet ǵalymdarynyń ǵylymı eńbekteri, monografııalary, oqýlyqtary qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde jaryq kóredi. Keıingi jyldary aqparattyq sıfrly tehnologııalar salasyndaǵy oqýlyqtardy molynan shyǵarýǵa den qoıyp otyrmyz. О́ıtkeni bilim alýshylardyń kitapqa, oqýlyqqa qoljetimdiligin qamtamasyz etý – joǵary oqý oryndarynyń basty mindeti. Prezıdent atap ótkendeı, jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalýymyz kerek. Bul – dál qazir iske asyratyn shartty isimizdiń biregeıi. Táýelsizdik kezeńinde elimizde kitaphana isi kenjelep qaldy. Toqsanynshy jyldardaǵy alasapyran ýaqytta myńdaǵan kitaphana jabyldy. Mıllıondaǵan kitap qorynan aıyryldyq. Keıingi jyldary jaǵdaıdy túzeý úshin áreket jasalyp jatyr. Sebebi kitaphana – memlekettiń, ulttyń negizgi jady. Elimiz úshin qundy tarıhı derekter men materıaldardyń deni kitaphanada saqtalady. Ulttyń ótkeni men búgini, keleshegi tarıhty durys taný men boljaýda jatyr. Tarıh shyn bolý úshin oǵan da adal qyzmet etýimiz kerek. Bilimdi maman ǵana qoǵamda adal qyzmet jasaıdy. Al kemel bilim kitapqumarlyq qasıetpen keledi.
Prezıdent ult sapasyn jaqsartamyz desek, jańa qundylyqtar júıesin qalyptastyrýymyz qajettigin alǵa tartty. Memleket basshysynyń adaldyq ólshemi retindegi basty nysanasy ár azamat Otanǵa degen súıispenshiligin sózben ǵana emes, naqty ispen kórsetýi qajet degen oıy kóńilimizge jylýlyq uıalatty. Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin tereń sezinip, ony baǵalaı bilýi kerek. Biz ádiletti memleket pen otanshyl, adal azamattardyń kúsh-jigerin jumyldyrý jáne halqymyzdyń mádenı kodyn únemi zaman talabyna saı beıimdeý arqyly ǵana eń mańyzdy mindetimizdi oryndaı alamyz. Jańa qundylyqtar bastaýyna eń aldymen adal azamattardy qoıyp, adal eńbek etip, adal tabys tabýǵa mindettimiz. О́ıtkeni qaı zamanda bolsyn, adam eńbegimen kórikti, adaldyǵymen ardaqty.
Aıman ZEINÝLINA,
S.Toraıǵyrov ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor
