Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Elimizde ınvestısııalaýdyń eń tıimdi ári keń taralǵan nusqasy bank depozıtine aqsha jııý bolyp qala beredi deıdi sarapshylar. Qazirgi ýaqytta azamattar ekinshi deńgeıli bankterde (EDB) 20 trln teńgege jýyq aqsha jınap otyr. Iá, bank somaǵa belgili bir paıyzben syıaqy ústeıdi, alaıda muny ozyq ınvestısııalyq tabys dep aıtýǵa kelmeıdi. Bank depozıtiniń basty ári biregeı mindeti – qarajatty ınflıasııadan qorǵaý.
Ári depozıttegi qarjynyń kóbeıip-azaıýy Ulttyq bank bekitetin bazalyq paıyzdyq mólsherlemege tikeleı baılanysty. Keıingi birer jylda ornaǵan qatań aqsha-nesıe saıasaty biraz jeńildep, bazalyq mólsherlemeniń birtindep tómendeı bastaǵany bárimizge aıan. Qazir mólsherleme – 14,75 paıyz. Onyń tómendeýi jaǵdaıynda qymbat syılyqaqydan úmittene almaımyz. Sonda saraptaı kele, ınvestısııalaýdyń basqa ádisteriniń ózekti bolyp shyǵa kelerin túsinemiz. Mamandar ınvestısııalaýdyń birneshe balama quraldaryn atap ótedi. Olar:
- Depozıttik sertıfıkat;
- Baǵaly qaǵazdar naryǵy;
- Monetarlyq altyn jáne ınvestısııalyq monetalar;
- Jyljymaıtyn múlik.
Sarapshylar depozıttik sertıfıkatty eń qarapaıym jáne óte tıimdi ınvestısııalyq qural deıdi. Bul – bankten satyp alynatyn jáne ony biraz ýaqyttan keıin oǵan qaıta satýǵa bolatyn baǵaly qaǵaz. Onyń baǵasyn bırja nemese naryq emes, banktiń ózi belgileıdi. Bul degenimiz, bank kelisimshart jasalǵan kezde belgili bir merzim ótkennen keıin klıentten osy qaǵazdy satyp alyp, belgili bir syıaqy tóleıtindigine kepildik beredi. Elimizde depozıttik sertıfıkatty tek eki EDB usynady.
Al baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salý – ınvestor osy salany jaqsy túsingen jaǵdaıdaǵy tabysty tarıh. Negizinde, ınvestor jaqsy daıyndalǵan treıder bolýy kerek. Qor naryǵy qarajatty joǵaltý táýekelin týdyrady, óıtkeni ol – óte qubylmaly, sondyqtan jańadan bastaýshylar úshin ınvestısııanyń bul túri joǵary táýekel bolyp sanalady.
Sonymen qatar qor naryǵyndaǵy barlyq áreket ınvestısııalyq broker arqyly júzege asyrylady, ol óz kezeginde óte joǵary komıssııa alady. Jalpy, bırjada aqsha tabýǵa bolady jáne edáýir ájeptáýir, biraq bul bárine birdeı sáıkes kelmeıdi jáne kóp ýaqytty qajet etedi.
Endi altynǵa kósheıik. Qazaqstanda mundaı ınvestısııalar ábden múmkin, Ulttyq bank satyp alýǵa altyn quımalardy usynady jáne uzaq qashyqtyqta bul árqashan tıimdi. Degenmen túsiný kerek: makro masshtabta altyn árqashan, tipti jahandyq ekonomıkalyq daǵdarystar kezinde de baǵalanady, biraq ol qysqamerzimdi ınvestısııalarǵa jaramaıdy. Bir jylǵa nemese odan az ýaqytqa ınvestısııalaý kezinde qymbat metaldar tabys ákelip qana qoımaı, sonymen birge shyǵynǵa aınalýy múmkin.
«Munda jáne qazir» qymbat metaldardan túsetin kiristi boljaý tipti taldaýshylarǵa qıyn. Baǵalarǵa álemdik suranys jaǵdaıy áser etedi jáne barlyq faktordy eskerý múmkin emes. Baǵaly metaldardyń quny kún saıyn aıtarlyqtaı ózgeredi. Máselen, osy jyldyń basynan 13 naýryzǵa deıin altynnyń baǵasy 6,2%-ǵa, bir ýnsııa úshin 2168,4 dollarǵa deıin ósti. Al 2022 jyldyń basynan beri ósim aıtarlyqtaı 19,7% qurady. Sonymen qatar altynnyń ortasha jyldyq baǵasy turaqty túrde tómendeıtin kezeńder boldy.
Investısııanyń taǵy bir túri – ınvestısııalaýdyń óte senimdi tásilderiniń biri bolyp sanalatyn jyljymaıtyn múlik. Jyljymaıtyn múlikke ınvestısııalaý birqatar artyqshylyqqa múmkindik beredi, sonyń ishinde – jaldaý aqysynyń turaqty kiris aǵyny, ýaqyt óte kele jyljymaıtyn múlik qunynyń artýy, ınflıasııadan qorǵaý arqyly kapıtaldyń áleýetti ósýi.
Degenmen jyljymaıtyn múlikke ınvestısııalaý jaldaý tólemderiniń joǵalýy, kútpegen tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý shyǵyndary jáne naryqtyq konıýnktýradaǵy teris ózgeristerge baılanysty jyljymaıtyn múlik qunynyń joǵalýy sııaqty belgili bir táýekelderdi de qamtıdy.
