Ertis arnasynan shyǵýy múmkin be?

Biz bul saýaldy «Qazgıdro­met» RMK Pavlodar oblystyq fılıalynyń basshysy Galına Shpakqa qoıdyq.

– Ertis ózeniniń Pavlodar oblysy boıynsha barlyq en boıy muz qursanyp jatyr. Gıdro­beketterden alynǵan málimetke súıensek, sý deńgeıiniń 1-den 11 santımetrge deıin kóterilýi baı­qalady. Bul Shúlbi sý qoı­ma­synan ózenge birtindep sý ji­berile bastaǵanyna baılanysty bolýy kerek. Deıturǵanmen, bul qaýipti deńgeı emes, ózenniń tasý qaýpi ázirshe joq. Oǵan qalyń muz da múmkindik bermeıdi. О́zen ústinde muzdyń júrýi shamamen 6-15 sáýir aralyǵynda ótedi dep boljanǵan. Al ózenge sý bosatý sharalary shamamen sáýir aıynyń ekinshi jartysynda júrýi kerek. Sý bosatýdyń mer­zimin vedomstvoaralyq komıssııa belgileıdi, – deıdi ol.

Jergilikti mamandardyń pikirinshe, Ertis ózenindegi sýdyń kólemi men sapasy jetkilikti baqylanbaı otyr. О́zen Shyǵys Qazaqstannan oblysymyzǵa kirgennen beri qaraı 250 shaqy­rym jerde birde-bir gıdrobeket joq. Oblys boıynsha atalǵan ózendi baqylaıtyn nebári 5 beket bar eken. Onyń ekeýi – oblys ortalyǵynda, ózgesi Tereńkól, Ertis jáne Jelezın aýdandarynda ornalasqan.

– Birinshi gıdrologııalyq beket qala aýmaǵynda ornalasqan Pavlodar gıdrologııalyq beketi (zaton), al oblysqa kireberisten shamamen 250 km qashyqtyqta birde-bir gıdrologııalyq beket joq. Sáıkesinshe gıdrologııalyq rejim baqylaýǵa alynbaǵan. Osyǵan baılanysty bizdiń fılıalymyz Aqqýly aýdanynda gıdrologııalyq beket ashý týraly usynysty «Qazgıdromet» RMK qaraýyna joldady. Biz bir ǵana beket arqyly sýdyń 48 túrli kórsetkishin baqylaı alamyz, – deıdi G.Shpak.

Pavlodar oblysy aýmaǵynan aǵyp ótetin Ertis ózeniniń uzyndyǵy 720 shaqyrymdy quraıdy. Arnanyń ortasha eni 600 metr bolsa, keı jerlerde ol 3,5 shaqyrymnan asady. О́zenniń sý jınaý alańy – 260 myń tekshe shaqyrym, ortasha tereńdigi – 3-4 metr. Shyǵys Qazaqstandaǵy bóligi bógender kaskadymen bógelgen. О́zen boıynda tehnologııasy soǵan táýeldi ondaǵan úlken kásiporyn, elektr stansalary ornalasqan.

Al Sý resýrstary komıte­tiniń sý resýrstaryn paıdalaný jáne qorǵaý jónindegi «Er­tis» basseındik ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Eleý­siz Qambarov Ertis ózeninde seń júrip ótken soń Shyǵys Qazaq­standaǵy qoımalardan sý jibe­rile bastaıtynyn jetkizdi. Osy ýaqytta sýdyń ekpininen ózen­niń tómengi jaqtarynda tur­ǵan keıbir eldi mekenderge qaýip tónýi ǵajap emes. Mysal úshin ózenniń sol jaǵalaýynda orna­lasqan Maı aýdanynyń birneshe eldi mekeni oıpań aýmaqta tur.

– Buǵan deıin bizdiń ınspek­sııanyń kúsh salýymen Ertis óze­niniń arnasyn, onyń sa­ǵalarynda tazalaý jumys­tary júrgizilgen. Sonyń nátı­jesinde ózen men onyń saǵa­la­ry arasynda baılanys jaqsa­ryp, sý jaqsy jaıyla bastady. Buryn jaıylymdaǵy keıbir sha­byn­dyqtarǵa sý jetpeı qalatyn. Sý turyp qalatyn jerlerden kóp­tegen aýylsha­rýashylyq qury­lymdary jazdaı sý alady. Son­dyqtan bıyl sý mol jiberi­letin bolsa, jaıylmalar sýǵa meı­lin­she qanyǵady, – deıdi maman.

Aıtyp óteıik, Ertisten ózge oblysta Ashysý jáne Sileti ózenderi de kóktemde tasyp, eldi mekenderge qaýip tóndiredi. Pavlodar oblysy jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń basshysy Áıgerim Qabyltaeva atalǵan qos ózendegi jaǵdaı da qalypty ekenin atap ótti. Gıd­ro­beketter ornatylǵan, sý deńgeıine monıtorıng júrgizilip jatyr. Baıanaýyl aýdany men Aqto­ǵaı aýdanynyń eldi meken­de­rine tóngen qaýip joq.

Pavlodar oblysy