Sýrette: «Kazakh Everest Team» ekspedısııasynyń jetekshisi Maqsut Jumaev pen Anar Burasheva
Sonymen, osy aptada «Kazakh Everest Team» otandyq sporttyq-patrıottyq ekspedısııasy Evereske attanǵaly turǵanyn málimdep, BAQ-tyń «batasyn» alý úshin jýrnalısterdi jınady. Sátin salsa, bul ekspedısııa álemdegi eń bıik shyńda elimizdiń Memlekettik Týyn kezekti ret jelbiretip, alpınızm men taý týrızmi salasyndaǵy jetekshi derjavalarynyń biri retindegi bedelimizdi odan saıyn bekemdep, osyny jastarǵa úlgi ete otyryp, ınvestısııalar tartýdy da kózdeıdi.
Shyndap kelgende, ekspedısııaǵa ıdeıalyq turǵyda shabyt bergen adam – otandyq skaıranner Anar Burasheva. Osylaısha, qazaq qyzy áıelder de er-azamattarmen ıyq tirestirip, álemniń eń bıik shyńdaryn baǵyndyra alatynyn dáleldemek.
Qarap otyrsaq, «High Adventure Expeditions» málimetteri boıynsha, tarıhta Everestiń basyna 799 áıel kóterilgen eken. Esesine mundaı asa qaýipti, kúrdeli joryqtarǵa áıelderdiń de attanýy eshkimdi beıjaı qaldyrmasy anyq.
Qysqasy, «Kazakh Everest Team» tobynyń quramynda jeti adam bolsa, ekspedısııany aty ańyzǵa aınalǵan qazaq alpınısi, Qorǵanys mınıstrliginiń arnaıy operasııalar kúshterin taý-ken daıarlaý ortalyǵynyń maıory Maqsut Jumaevtyń bastap barady.
– Biz quzar shyńdarǵa óz shejiremizdi jazyp qana qoımaı, sportshylardyń jańa býynyn da qulshyndyrýymyz qajet. Búgingi jastarǵa adamı qundylyqtar, derbestik pen ózin-ózi jeńýdiń jańa mysaldary qajet. Tipti ekstremal sport túrlerinde de genderlik teńdik ıdeıalaryn qoldaımyn. Eger qazirgi qyzdardyń eń bıik shyńdardy er adamdarmen teń dárejede baǵyndyrýǵa daıyndyǵy men kúshi bolsa, onda biz olarǵa osy qadamyn ilgeriletýge kómektesýimiz kerek, – deıdi «Kazakh Everest Team» ekspedısııasynyń jetekshisi M.Jumaev.
Skaıranner A.Burashevanyń alpınıstik mashyǵyna kóz júgirtetin bolsaq, ol bıiktikke kóterilý isine uzaq ta baıypty daıyndyqtan ótken. Máselen, 1B, 2a jáne 2b sanattaryndaǵy 3 450 metrden 4 315 metrge deıingi jergilikti shyńdardy, atap aıtqanda bıiktigi 4 979 metr bolatyn Talǵar shyńyn baǵyndyryp, Monblan (4 809 m) men Kılımandjaro (5 895 m) syndy álemdik ekspedısııalarǵa qatysqan sportshy.
Sol sııaqty Anardyń «Space Trail Running» klýbynda jattyqtyrýshy, «Sky Run Group»-ta skaıranner, «Nike Running Club Almaty»-da peıser bolyp qyzmet atqaratynyn da eskerýge týra keledi. Anardyń «Thian Shan trail race» (42 shaqyrym), «Tengri ultra» (35 shaqyrym), Almaty taýly jartylaı marafony, ıaǵnı «Irbis race» (42 shaqyrym), «Red planet Race» (30 shaqyrym), Almaty marafony (42 shaqyrym), «Madeira Island Ultra Trail» (60 shaqyrym) sııaqty kásibı jarystarda birinshi jáne júldeli oryndardan tabylýyn Evereske bastaǵan baspaldaqtar desek te bolady. Buǵan qosa A.Burasheva 2021 jylǵy qańtarda alǵan «Qazaqstan alpınısi» belgisin Evereske maqtanyshpen alyp barady.
– Everest – baǵynýy eń qıyn shyńdardyń biri ári bul erik-jigerdiń, ózin-ózi jeńýdiń de erekshe synaǵy bolǵaly tur. О́z boıymnan daıyndyǵym jaqsy ekenin ańǵaramyn. Sondaı-aq áıelder álemde jańa salalardy baǵyndyryp, óz armandary men múmkindikteriniń sheńberinen shyǵýy kerek dep esepteımin, – deıdi alpınıst.
Sonymen, otandyq ekspedısııa músheleri 6 sáýirde Nepalǵa Doha arqyly saparyn bastap, sodan keıin Katmandýdan Lýklaǵa ushyp baryp, ári qaraı jaıaý júrip, Namche-Bazar jolynda klımatqa beıimdelip alý úshin úshin aıaldaıdy. «Kazakh Everest Team» toby Everest bazalyq lagerine (5 350 m) sáýirdiń ekinshi jartysynda jetemiz dep otyr. Bul arada olar ózara ujymǵa úırenip, shyńǵa shyǵýǵa daıyndyq jumystaryna birneshe kúnin arnaıdy. Bazalyq lagerde taýǵa shyǵýǵa qajetti negizgi daǵdylar boıynsha keshendi jattyǵýlar júrgizip, jabdyqtardy synaqtan ótkizip alady.
Aıtqandaı, komanda Aıland shyńyna (6 130 m) shyǵýdy da josparlap otyr. Munyń da ózindik syry bar. Aıland bıiktigi – komandany Evereske shyǵýǵa daıyndaıtyn mańyzdy akklımatızasııalyq úderis. Bir jaǵynan Aıland shyńy – ekspedısııalyq top úshin ózderiniń gıd-sherpalarymen tanysý múmkindigi. О́ıtkeni ol taýda sportshylardyń qaýipsizdigi men aman-esen kóterilýine kómektesýde mańyzdy ról atqarady. Bul sapar aıaqtalǵannan keıin komanda Everest bazalyq lagerine oralady da, osy tustan negizgi nysanaǵa órmeleý bastalady.
Osy arada toqtala ketýgi tıisti taǵy bir qyzyqty jaıt, tipti daıyndyqtyń mańyzdy rýhanı bóligi – jergilikti halyqtyń dástúri boıynsha qudaılarǵa qurmet kórsetip, sapardyń qaýipsiz de sátti kóterilýine bata suraıtyn býddanyń dástúrli Pýdja rásimi jasalmaq. Alpınıster de ǵaryshkerler sııaqty nege yrym-nanymǵa senetinin túsindirip otyrýdyń ózi artyq.
Al negizgi ári eń mańyzdy baǵyt bazalyq lagerden (5 350 m) Hýmbý muzdyǵy arqyly birinshi lagerge (6 100 m) qaraı baǵyttalyp, odan ári qaraı ekinshi lagerge (6 400 m) deıin Bezmolvıe taqtasynda ornalasqan. Sodan keıin marshrýttyń eń qıyn ýchaskeleri tik jartastarmen, muzy erimeıtin 7 300 metrlik bıikke deıingi úshinshi lagerge deıin jetýden bastalady. Bir qyzyǵy, úshinshi lagerge deıin Everest shyńyna (8 848 m) jetý joly men Lhotse shyńyna (8 516 m) shyǵý marshrýttary sáıkes keledi eken. Biraq III lagerden marshrýttar aıyrylyp, tik qarly-muzdy betkeı boıymen komanda IV lagerge 8 000 m bıikke shyǵady.
Everest shyńynyń máresi (8 848 m) IV lagerden bastalady. Degenmen ekspedısııaǵa aýa raıynyń qolaıly tusyn kútýge týra keledi. О́ıtkeni Everestegi tabıǵı ahýal qashan da qubylmaly – daýyldy jel, 50 gradýsqa deıin aıaz, tastardyń qulaýy, muzdardyń jarylýy, qar túsýi múmkin. Jospar boıynsha kóterilý 12-16 saǵatty alýy kerek jáne qıyn relefti, sonyń ishinde áıgili Hılları satysyn eńserýden turady. Shyńǵa jetý – fızıkalyq jáne psıhıkalyq turǵydan da qıyn sharýa. Taýdan túsý de 6-8 saǵatty alady, kóterilý kezindegideı yjdaǵat pen myqtylyqty qajet etedi.
M.Jumaevtyń aıtýynsha, eń mańyzdy mindet ekspedısııa músheleriniń ómirin saqtaý bolǵandyqtan, alpınısterdiń densaýlyq jaǵdaıyna kásibı turǵydan qarap, táýekelderdi, qaýipti jaǵdaılardy barynsha azaıtyp, kez kelgen ýaqytta ekspedısııany toqtata turýǵa sheshim qabyldaı alatyn basshyǵa basqalary sózsiz baǵynýǵa tıis.
Eń bastysy ekspedısııanyń kezekti jeńisi armııa generaly, Halyq qaharmany Saǵadat Nurmaǵambetovtiń, Halyq qaharmany Rahymjan Qoshqarbaev pen Keńes Odaǵynyń batyry Álııa Moldaǵulovanyń 100 jyldyǵyna arnalmaq.
ALMATY
