Ertis ormandary táýlik boıy baqylanady

Orman órtterin erte anyqtaý júıesi – bul orman monıtorıngine arnalǵan baǵ­darlamalyq-apparattyq keshen. Ol shuǵyl túrde is-sharalardy qabyldaýǵa, órt qaýiptiligi joǵary maýsymda orman órtterinen bolatyn zalaldy aıtarlyqtaı azaıtýǵa múmkindik beredi.

Mamandardyń aıtýynsha, órtti anyqtaý táý­lik boıy 360 gradýsqa qaraı­tyn, 30 shaqyrymǵa deıingi radıýsta jaǵdaıdy tir­keı­tin beınebaqylaý kame­ra­larynyń kómegimen júzege asyrylady. Baqylaý aýmaǵy 10 myń gektarǵa deıin jetedi. Qazirgi ýaqytta «Ertis ormany» rezervatynyń aýma­ǵynda 23 bıik munara men oǵan qajetti keshender tur­ǵyzyldy. Ondaǵy beınekameralar teplovızormen jaraqtalǵandyqtan órtti túnde de anyqtaýdyń múm­kindigi bar. Buǵan qosa naı­zaǵaı túsken jerlerdi kameralar kórsetip, belgi b­eredi. Júıeni basqarýdy qam­tamasyz etý ortalyǵynyń (BQO) mamandary qazirgi ýaqytta oqytylyp jatyr. 8 sáýirde júıe tolyqqandy jumys isteı bastaıdy.

Rezervattyń bas dırek­torynyń mindetin atqarýshy Qazbek Ámetovtiń aıtýynsha, jańa qurylǵylar arqyly aldaǵy ýaqytta memlekettik orman qoryna jatatyn 277,9 myń gektar aýmaqty táýlik boıy tolyq baqylaýyna múmkindik týady.

– Jańa júıeniń kóme­gimen orman órtterin ýaq­tyly anyqtap qana qoımaı, sonymen qatar orman zań­na­masynyń buzylýyn da anyqtaýǵa bolady. Se­bebi júıe táýlik boıy beı­netúsirilim júrgizip, onlaın rejimde BQO-ǵa sıgnal taratyp turady. Mysaly, túngi ýaqytta orman arasynda tehnıka qozǵalysy baıqalsa, kameralar bul qubylys jaıynda birden basqarý ortalyǵyndaǵy mamanǵa habar beredi. «О́li aımaqtar» bolmaýy kerek. Negizinen órt týyndaı qalǵanda qaýiptiligi asa joǵary orman telimderi tańdaldy. Munaralarǵa bekitilgen antenna-matchtalar rezervattyń barlyq aýmaǵyn baqylaýda ustap turatyndaı etip ornalasqan. Munara keshenderiniń aýmaǵy temir dýalmen qorshalǵan. Bul munaralardyń basynda tek teplovızorly kameralar ǵana emes, meteorologııalyq monıtorıng júrgizetin, naı­zaǵaılardyń túsýin tirkeıtin júıeler de ornatylǵanyn eskerý kerek. Júıege budan bó­lek qosymsha qural re­tinde GPS-trekerler de enedi. Olardy biz órt sóndirý tehnıkalary men patrýldik avto­kólikterge ornatamyz. Sol arqyly órttiń naq­ty qaı jerde bolǵanyn je­del anyqtap, kúshti jedel jumyldyrýǵa bolady. Buǵan qosa ushqyshsyz basqarylatyn apparattar da keshen júıesine enedi, – dedi Q.Ámetov.

О́tken jyly oblysta 207 orman órti tirkelip, tilsiz jaý 3 905 gektar aýmaqtyń orman jamylǵysyn jaıpap ótken. Pavlodar oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy basshysynyń mindetin atqarýshy Qaırat Ábilbaevtiń aıtýynsha, byltyr «Ertis ormany» rezervaty men Baıanaýyldaǵy ult­tyq tabıǵı parkte jalpy sany 159 órt oqıǵasy bol­ǵan. Sonyń 137-si naı­zaǵaı túsýden tutanǵan. Endigi kezekte ormanshylar rezervat aýmaǵyn sholyp, taldaý jasamaqshy. Sonyń ná­tıjesine oraı qaýipti aımaq­tarda tym bolmaǵanda 10 jaıtartqysh ornatady.

Atap óterligi, 23 muna­ranyń jabdyqtary kún panelderi arqyly óndi­rilgen elektr energııasynan qýattalady. Ár keshende dızeldi generator­lar da ornatylǵan. Kún pa­nelderinen kinárat shyq­qan jaǵdaıda generatorlar iske qosylady.

Pavlodar oblysy,

Sharbaqty aýdany