Ár túnińdi qadir bil

Islam kúntizbesinde Ramazan aıynan buryn erejep jáne shaǵban aılary keledi. Biz aıtyp otyrǵan ataýly tórt tún qasıetti aılar dep sanalatyn osy úsh aıdyń ishinde. Atap aıtqanda, Raǵa­ıyp – erejep aıynyń alǵashqy juma túni, Mıǵraj erejeptiń 26-synan 27-sine qaraǵan túni bolady. Al Bara­ǵat – shaǵban aıynyń on besinshi túni. Qadir túniniń bulardan ereksheligi – qaı túni ekeni naqty belgisiz bolýy. Paıǵam­barymyz Muhammed (s.ǵ.s.) óz hadısinde: «Ony Ramazannyń sońǵy on kúniniń ishinen izdeńder» dese, taǵy bir sózinde: «Maǵan Qadir túni taq túni kórindi», deıdi. Osy jáne ózge de habarlardy negizge alǵan ıslam ǵalymdary Qadir túni Ramazan aıynyń 26-synan 27-sine qaraǵan taq túnine sáıkes kelý yqtımaldylyǵy joǵary ekenin aıtqan. Sondyqtan ol Qadir túni bolyp bekitilgenimen, ǵalymdar qasıetti aıdyń sońǵy on túnin de Qadir túni bolyp qalýy múmkin degen úmitpen qulshylyq jasap ótkizýge úndeıdi.

Búgin el musylmandary Ramazannyń 26-kúngi orazasyn tutyp jatyr. Iаǵnı aldaǵy túndi «myń jyldan da qaıyrly Qadir túni» degen senimmen tańǵa deıin uıqysyz ótkizbek.

Jalpy, ıslamnyń alǵashqy jyldarynda Qadir túniniń naqty qaı kúni ekeni paıǵambarymyz Muhammedke (s.ǵ.s.) belgili bolǵandyǵy týraly hadıs bar. Buharıdyń sahıh hadıster jınaǵynda Ǵubada ıbn Ás-Somıt esimdi sahaba bylaı deıdi: «Rasýlalla (s.ǵ.s.) bizge Qadir túni qashan bolatynyn aıtý úshin minberge shyqqanda eki musylman ózara aıtysyp jatty. Sonda Rasýlalla (s.ǵ.s.): «Men senderge Qadir túni qashan bolatynyn aıtaıyn dep shyǵyp edim. Alaıda myna ekeýiniń aıtysyp jatqany kesirinen ol habar esimnen shyǵaryldy. Bálkim bul sender úshin qaıyrly bolar» dedi».

Belgili ıslamtanýshy Abdýssamad Mahattyń «Orazaǵa qatysty 40 hadıs» atty kitabynda osy habar keltiriledi. Biz bul hadıske qarap otyryp mynany túsinemiz: paıǵambar Qadir túniniń naqty bolatyn kezin bilgen, biraq eki adamnyń daýlasyp jatýy kesirinen ony umytyp qalǵan. Degenmen Qadir túniniń qaı kezde ekendigin bilmeý musylmandar úshin qaıyrly bolýy da múmkin...

«Ǵalymdar Qadir túniniń mezgili beımálim bolýynyń birneshe paıdaly jaǵyn aıtady, delingen atalǵan kitapta. – Birinshiden, Qadir túni naqty belgili bolǵan jaǵdaıda bireýler jalqaýlyǵy sebebinen basqa túnderi qulshylyq jasamas edi. Al naqty belgisiz bolǵandyqtan «Búgin Qadir túni bop qalar» degen úmitpen basqa túnderdi de qulshylyqpen ótkizedi.

Ekinshiden, kúná istemese tura almaıtyn adamdar bar. Eger Qadir túni málim bolsa, sony bile turyp kúná istep qoıýy ábden múmkin. Úshinshiden, adam qansha túndi Qadir túni dep ótkizse, sonyń árbirine saýap alady. Tórtinshiden, Haq Taǵala Qadir túnin izdep, birneshe túnin qulshylyqpen ótkizgen pendelerin perishtelerine maqtanysh etedi» delingen. Bul aıtylǵan tujyrymdardyń ata-babamyzdan jetken «Ár túnińdi Qadir bil, ár adamdy Qydyr bil!» degen ósıetpen sabaqtasyp jatqanyn baıqaý qıyn emes.

Degenmen «Qadir» súresinde «beıbitshilik keshi» delingen túnniń belgileri týraly da kóp málimet bar. Máselen, Ibn Abbas (r.a.): «Qadir túni – jaqsylyqqa toly bereket tún. Ystyq ta, sýyq ta bolmaıtyn tún. Onyń tańynda kún álsiz qyzyl tústi bolyp atady»,  degen hadısti rıýaıat etedi. Taǵy bir habarda bylaı delingen: «Ýbaı bın Kaǵb (r.a.) Qadir túni jıyrma jetinshi tún dep ant etti. Men (Zýrr bın Hýbaısh): «Ýa, Ábý Mýnzır (Ýbaı bın Kaǵb)! Nege súıenip aıtyp otyrsyz?» – dedim. Ol: «Alla elshisi (s.ǵ.s.) aıtyp ketken belgi bar. Qadir túninen keıin kún shýaqsyz atady». Al Ábý Dáýit: «Qadir túniniń tańynda kún shýaqsyz bolady. Kóterilgenge deıin bir tabaq sekildi bolyp kórinedi», deıdi.

Osy hadısterde aıtylyp otyrǵan kúnniń álsiz qyzyl tústi bolyp, shýaqsyz atýyn, aýa raıynyń ystyq ta, sýyq ta bolmaýyn biz Qadir túninen keıin erteńgi tańda baıqaımyz. Eger shynymen sondaı bolsa, osy ótkizgen túnimiz shyn máninde Qadir túni bolǵanyna senim mol.

Dinimizde «qadir» sóziniń birneshe maǵynasy bar. Birinshiden, ol «úkim kesiletin tún» maǵynasyn beredi. Qadir túninde Allanyń taǵdyrdy úkim etetin mezgili dep aıtylady. Ekinshiden, «Qadir» sózi «abyroı, ulylyq, orasan zor» maǵynasyn beredi. Sebebi, bul ulyq jáne asa qasıetti kesh bolyp sanalady. Onyń mańyzy myń aıdan da qaıyrly. Úshinshiden, «Qadir» sózi «syǵylysý, nyǵyzdalý» maǵynasyn beredi. О́ıtkeni bul túni búkil perishteler jer betine túskende jer júzi tarlyq etip, olar syımaǵandyqtan bir-birine syǵylysady. Bul týraly Quranda: «Perishteler jáne Jábiráıil (ǵ.s.) osy túni Rabbylaryńnyń ruqsatymen barlyq is úshin túsedi» dep baıandalady.

Bul túni musylman balasy qandaı ispen shuǵyldanyp, nendeı amal jasaǵany abzal? Islam ǵalymdarynyń aıtýynsha, meshitte nemese óz úıinde kóbirek ǵıbadat jasap, namaz oqyp, qulshylyǵymyzdy arttyrýymyz kerek. Quran Kárimdi oqyp, tyńdap, túsinýge ynta qoıyp, oǵan degen súıispenshilik baılanys ornatýǵa tıistimiz. Paıǵambarǵa (s.ǵ.s.) salaýat aıtyp, shapaǵatynan úmittenip, onyń úmbetinen bolǵanymyzǵa shúkirshilik jasap, onyń jolyn berik ustanýymyz shart. Qadir túnine qatysty jetkilikti maǵlumat beretin din mamandarymen suhbat quryp, musylman úmbetiniń birligi men yntymaǵyn arttyrýǵa mán berýge tıistimiz. Osy túni Qudaıdan ısi musylman balasy úshin tynyshtyq pen amandyq tilep kóp duǵa jasaǵan durys. Ǵalymdar: «Kúlli adamzatty apattardan saqta» dep tilegen durys ekenin aıtqan. Búgingi tańda elimizdiń ár óńirinde sý tasqyny bolyp jatqanda tilek qabyl bolatyn bul túnniń mańyzy zor ekenin eske sala ketken lázim.

Islamdaǵy kez kelgen ujymdyq qulshylyqtyń, dinı merekeniń eń bas­ty maqsatynyń biri – jamaǵattyń, eldiń, qoǵamnyń birligin arttyrý. О́zara meıirimdilikti pash etý. Qaıyrymdylyq amaldaryn jasaý. Qadir túni de meshitte nemese basqa orynda jınalǵan adamdar ózara yntymaǵy men dostyǵyn nyǵaıtyp, bir-birine rýhanı demeý kórsetip, hadıste aıtylǵandaı «bir dene bolýǵa» tyrysady. Bul túni tilegen tilek oryndalaly. Sózimizdi Buharıdyń sahıh hadıster jınaǵynda kelgen myna habarmen támamdasaq: «Kimde-kim Qadir túniniń artyqshylyǵyna senip, saýabyn Alladan kútip, ǵıbadat, qulshylyqpen ótkizse, ótken-ketken kúnálary keshiriledi».