Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Adamdy adam etken eńbek» degen jaqsy sóz bar. «Adal eńbek – búkil jetistiktiń bastaýy, tabysqa jetýdiń kilti, memleket osy basty qaǵıdat barlyq jerde saltanat qurýy úshin bárin jasaıdy», degen Memleket basshysy bul máselege erekshe mán berip otyr. Alaıda búgingi eńbek adamyn «Eńbektiń qoǵamda qalyptasqan qadiri men mártebesine onyń quny qanshalyqty sáıkes keledi?» degen suraq alańdatady. Qoǵamda qol eńbeginiń qadiri men mártebesi oı eńbeginen tómen bolmaǵany durys. Desek te ekeýiniń arasyndaǵy alshaqtyq nege tym kóp? Bul alshaqtyq eńbekaqynyń ádil baǵalanýyna áser etpeı me?
Ras, oı eńbegi men qol eńbeginiń arasyndaǵy alshaqtyq eńbektiń qoǵamdaǵy mártebesine yqpalyn tıgizedi. Atap aıtqanda, kásibı arnaıy oqý oryndaryna baratyn jastardyń qulshynysyn tómendetip, óndiristegi kásibı bilimi men biliktiligi bar qatardaǵy qarapaıym jumysshy kadrlar tapshylyǵyn kúsheıtedi.
Kez kelgen mekemede eńbekaqy qorynyń kólemi ortasha eńbekaqy deńgeıimen josparlanady. Mekemeniń barlyq qyzmetshisi birdeı eńbek etedi: kún saıyn segiz saǵat jumys ýaqytyn bári de birdeı óteıdi, jumys ýaqyty kezinde mindettelgen qyzmetteri boıynsha jumys kólemi tolyq oryndalady. Múdde ortaq, maqsat bireý, biraq tapqan tabystyń ádil bólinbeýi ókinishti...
Qoldyń eńbegin oı basqarady, oıdyń eńbegin qol júzege asyrady. Sol sekildi mekeme de tiri organızm sekildi, onyń iske asyratyn negizgi qyzmetin bólip qaraýǵa bolmaıdy, olar birtutas óndiristik sıkldi birdeı qamtamasyz etedi. Endeshe, bul ekeýiniń eńbekaqysy nelikten bólip qarastyrylady? Eń joǵary eńbekaqy men eń tómengi eńbekaqynyń arasy nege tym alshaq?
Biliktilikti qajet etetin, qajettiligi joǵary qyzmet túri nemese kúrdeliligi men mańyzdylyǵy tómen degen negizdelmegen syltaýmen birinshisine kóp aqy, al ekinshisine tym az aqy taǵaıyndaý durys emes.
Árıne, eńbektiń quny atqarylǵan jumystyń biliktiligine, kúrdeliligine, sandyq jáne sapalyq kórsetkishterimen tikeleı anyqtalǵany durys. Bul rette mekeme basshysyna eńbekaqy júıesin bekitý quqyǵy berilgen. Bul durys emes. Sebebi kóp jaǵdaıda shtattyq keste qalyptasqan naryqtyq jaǵdaıdy eskermeıdi, naǵyz kásibı mamandardyń suranysyna beıimdelmeıdi. Sondyqtan da bul máselede mekeme basshysyna derbes quqyq joǵarydan belgilengen normalar aıasynda ǵana berilýi kerek. Ǵylymı negizdemesi joq sýbektıvti kózqaraspen bekitilgen eńbekaqy mólsheri eńbek adamynyń qajetin óteı almaıdy, onyń yntasyna súıeý, jigerine tireý, adal eńbek etýine kepil bola almaıdy.
Mekeme basshysy búgingi kúni básekelestik orta qalyptaspaǵan jaǵdaıda óndiris úderisterin mehanıkalandyrý, avtomattandyrý, sıfrlandyrýǵa múddeli me? Árıne, eńbekaqysy aspandap turǵan, básekege muqtaj emes basshynyń eńbek ónimdiligin arttyrýǵa qulqy bolmaıdy. О́z múddesin óndiris múddesinen joǵary qoıǵan basshy óndiris kúshterin únemi kúsheıtip, úzdiksiz eńbek quraldaryn jetildirip otyrýǵa múddeli emes.
Osy oraıda Eńbek týraly zań aıasynda sáıkes tetikterdi qarastyrý qajet. Búgingi tańda Kásipodaq týraly zań da, úshjaqty Ujymdyq sharttyń da muny retteýge qaýqary joq. О́ıtkeni elimizde eńbek jaǵdaıyn meılinshe jeńildetý jumystary qajetti deńgeıde josparlanbaıdy, júıeli júrgizilmeıdi, tereń zerttelmeıdi, durys baǵalanbaıdy, sondaı-aq bul eńbek úderisiniń turaqty kórsetkishi bolyp sanalmaıdy.
Memlekettik mekemelerdiń keńselerindegi qujat aınalymynyń, málimetter aǵynyn taldaýdyń eń aýyr jumystaryn sıfrlandyrý jumystary da tym baıaý júrgiziledi, aqparattandyrýdyń jańa tehnologııalary oı eńbegi qyzmetkerleriniń sanyn qysqartady degen qorqynysh basym. Degenmen keńse jumystaryn bıýrokratııadan aryltý oı eńbeginiń aýyr jumystaryn da birshama jeńildeteri sózsiz.
Tıimdilikti oılaıtyn basshy sheshimderdi qaramaǵyndaǵy qyzmetshilerimen aqyldasa otyryp shyǵaratyny belgili. Desek te qazir basqarýshy kadrlardy oı eńbeginiń ókili dep aıtýdyń ózi de qıyn. О́ndiriske qajet bolatyn tıimdi sheshimniń jobasyn da basshynyń qolastyndaǵy qatardaǵy qyzmetshileri daıyndaıdy. Al bul rette tek qujatqa qol qoıyp otyrǵan basshyny oı eńbeginiń ókili dep aıtý qanshalyqty qısynǵa keledi? Máselen, eger eńbekti baǵalaý kórsetkishteri tizimine «kásibı maman» nemese «kásibı basshy» normalaryn qatań mindettep birinshi kezekte engizsek, kóptegen basqarýshy kadrdyń jumyssyz qalatyny sózsiz. Al búgingi kúni qanshama qol eńbeginiń kásibı bilimdi de bilikti mamandary mekemelerdiń eńbekaqy tóleminiń ádil bolmaǵandyǵynan jumyssyz júr…
Japon elinde mekemeniń óndiris kórsetkishteri tómendese, daǵdarysqa ushyrasa, birinshi kezekte onyń birinshi basshynyń eńbekaqysy qysqartylady nemese ol óz erkimen jumystan ketedi. Jaqsy sarbazdy jaman qolbasshy ǵana jarǵa jyǵady. Qabiletsiz qyzmetshiler bolmaıdy, qabiletsiz basshylar bolady. «Balyq basynan shirıdi», sondyqtan da ony basynan bastap tazalaı bastaıdy. Ádil qoǵam ornatamyz desek, biz de eńbek úderisindegi daǵdarys kezinde mekemeni qatardaǵy eńbekshilerden emes, birinshi kezekte qabileti tómen basshy kadrlardan tazartý júrgizilýi qajet-aq.
Adal eńbek adamyna tıesili nazar aýdarmasaq, búgingishe bireýler bireýlerden jalaqyny myń ese kóp alatyn, mıllıon ese baı bolatyn qoǵam tirshiligi jalǵasa beredi. Sebebi adal eńbek saltanat qurǵan kezde ǵana qoǵamda damý bolady, adam ómirinde ádilet ornaıdy. «Ádiletti Qazaqstandy eńbekqor, adal azamattar ǵana qura alatynyna kámil senemin», degendi Memleket basshysy jıi aıtady. Endeshe, biz de adal eńbek etý qaǵıdatyn sanamyzǵa sińirip, taza eńbegimizben el bolashaǵyn ádildiktiń aq jolyna shyǵaraıyq.
Mútalap ÁBSATTAROV,
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi ortalyq apparatynyń qyzmetkeri
