О́ńirimizdiń ón boıy – tunǵan baılyq

Ony ishki týrızmniń basym salasyna aınaldyrý aldaǵy basty mindetterdiń biri, deıdi Aıyrtaý aýdanynyń ákimi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Aǵzam TASTEMIROV – Aǵzam Ahmetjanuly, tar­pań minezdi jylqy jyly da tarıh qoınaýyna endi. Aldymen qol jetken tabystar men jetken jetistikterdi bir túıindep ótseńiz. – 2014 jyl elimiz sekildi aıyrtaýlyqtar úshin de jemisti aıaqtalyp otyr. 11 aıdyń qory­tyndylary boıynsha óńirdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýynda ilgeri basýshylyq bar. Aýyl sharýashylyq ónimderiniń jalpy kólemi 27 mıllıard teńgege jetip, 6 paıyzǵa ulǵaıdy. Egistik jer kólemi boıynsha oblysta aldyńǵy oryn alatynymyzdy ári bıylǵy aýa raıynyń asa kúrdeli bolǵanyn eskersek, gektar shyǵymdylyǵyn 15,1 sentnerden aınaldyrýymyz, jarty mıllıon tonnaǵa jýyq astyq jınaýymyz dıqandar qaýymynyń eren erligi arqasynda múmkin boldy. Elbasynyń iri qara etiniń eksporttyq áleýetin arttyrý jónindegi mindettemesine sáıkes 2700 bas asyl tuqymdy mal satyp alyndy. 450 basqa shaq­talǵan bordaqylaý alańy qu­ryl­dy. «Qulan», «Altyn asyq» baǵ­darlamalary sheńberinde áke­lin­gen Qambar ata, Shopan ata túlikteri – bir bólek. Aýyl sharýashylyǵy salasyn qarjy­landyrýǵa Úkimet tarapynan 1 mıllıard 283 mıllıon teńge sýbsıdııa bólindi. Bu­ryn-sońdy mundaı kólemde de­meýqarjy almaǵanymyzdy aıta ketken jón. Sońǵy kezderi ónerkásip salasyn órkendetýge erekshe den qoıylyp, qaryshty qadamdar jasaldy. Atap aıtqanda, ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasy aıasynda «Sy­rym­bet» AQ jyldyq qýaty 1 mıl­lıon tonnaǵa teń qalaıy taý-ken baıytý keshenin salýda. Jo­ba quny – 10,5 mıllıard teńge. «Ǵasyr-Aıyrtaý» JShS jylyna 2300 tonna jarma óńdeıtin sehty, «Baıantaı» fırmasy syıym­dylyǵy 20 myń tonnalyq astyq qabyldaý kombınatyn iske qosty. Jyl basynan beri 37 orta jáne shaǵyn bıznes obektileri ashylyp, 96 adam jumysqa ornalas­ty. «Jumyspen qamtý jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha Saýmalkól aýylynda 80 páterli úı boı túzeıtin bolady. 2398 adam jumysqa ornalastyryldy. 338 adam qoǵamdyq jumys­tarǵa tartylyp, 20 adam kásiptik qaıta daıarlaýdan ótti. Búginde resmı tirkelgen jumyssyzdardyń sany – 77 adam. Bul ekonomıkalyq belsendi turǵyndardyń 0,3 paıyzyn quraıdy. Basqa salalar boıynsha da oń serpin baıqalady. – Táýelsizdik merekesi qarsa­ńynda «Qurmet» ordenimen marapattalyp, jylqy jyly siz úshin umytylmasy anyq. Qýa­ny­shyńyz qutty bolǵaı! – Rahmet. Azdy-kópti eńbegim baǵa­lanyp jatsa, aldymen aýdan turǵyndaryna kórsetilgen qurmet dep túsinemin. Men Omby oblysynyń Esilkól aýdanyna qarasty Máken aýylynda týyp-óstim. Atamekenge qonys aýdarǵannan beri elim, jerim úshin qalt­qysyz qyzmet etýge um­tylyp kelemin. Eki joǵary oqý ornyn támamdap, saıasattanýshy jáne ekonomıst mamandyqtaryn alyp shyqtym. Eńbek jolymdy júrgizýshilikten bastap, bir­qatar laýazymdy qyzmetter at­qardym. Aqjar aýdanyna 5 jyl jetekshilik ettim. Aıyrtaý aýdanyn basqarǵanyma 1,5 jyldaı bolyp qaldy. Zaıybym ekeýimiz kóp balaly otbasy sanatyndamyz /kúldi/. Tórt bala tárbıelep otyrmyz. – Jylqy jyly taǵy qan­daı aıryqsha oqıǵalarmen erek­shelendi? – Kóp qoı. Solardyń ishinen Qyzyljar óńirine jasaǵan ju­mys sapary kezinde Nursultan Ábishulynyń Aıyrtaý aýdanyna arnaıy kelýin eń aıshyqtysyna balar edim. – Bala kezimizde úlkenderden «Eski jylda esirke, jańa jylda jarylqa» degen sózdi jıi estýshi edik. Munyń ózi keler kúnge úl­ken úmit artyp, ár júrekke qonaqtaǵan jaqsylyqtyń búr jaryp, sheshek atqanyn qalaı­tyn izgi nıettiń bir kórinisi bolar. Keń rııasyz ómirdiń kók­tem­deı kógildir kóńilderi men Jańa jylǵa josparlanǵan jumys­tary jetip jyǵylar? – Tilegimiz kóp qoı. Laıym, tek jaqsylyǵyn bersin deımiz! Elba­symyz Nursultan Nazarbaev «Nurly Jol – bolashaqqa bas­tar jol» Joldaýynda barsha qazaq­standyqtarǵa naqty mindetter bel­gilep, úlken talaptar júktedi. Prezıdentimizdiń birinshi kezekte qoıǵan maqsaty álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý, halqy birtutas, tatý otbasyndaı qýatty da gúldengen Qazaqstandy qurýǵa atsalysý jolynda aldymyzda turǵan syn-qaterlerge dáıektilikpen toıtarys beretin Jańa Ekonomıkalyq Saıasatyn múltiksiz júzege asyrý bolyp tabylady. Osyǵan oraı naqty is-sharalar jospary jasalyp, jurtshylyqty tolǵandyratyn túıtkildi máselelerge birinshi kezekte nazar aýdaryp otyrmyz. Kólik jáne baılanys bizdiń aýdan úshin de zor mańyzǵa ıe. Olardyń jaǵdaıy men kútimi óte ózekti ekenin aımaq basshysy Erik Sultanov ta talmaı aıtyp keledi. Avtomobıl joldarynyń uzyndyǵy bir myń shaqyrymnan asady. Byltyr bul maqsat úshin 618 mıllıon teńge qarastyrylsa, bıyl qarajat 1,5 ese artyq bólindi. Kelesi jyly budan da qomaqty qarjy jumsalyp, Antonovka – Lavrovka – Gornyı, Saýmalkól – Novoıshım – Chervonnoe baǵyttaryndaǵy joldar qalpyna keltiriledi. «Jumyspen qamtý jol kartasy-2020», «Aımaqtardy damytý» baǵdarlamalary boıynsha da aǵymdyq jóndeýlerge qarajat qarastyrylǵan. Ekinshiden, turǵyndardy jumys­pen qamtý áleý­mettik-ekonomıkalyq saıa­sattyń basym baǵyttarynyń biri sanalatyndyqtan, ortasha aılyq jalaqyny ósirýdi oılastyryp otyrmyz. Jasyratyny joq, bul kórsetkish jóninen maqtana almaımyz. 2013 jyly 58259 teńgeni qurasa, bıyl 63673 teńgege jetti. Bul sıfr bizdi qanaǵattandyrmasy anyq. Úshinshiden, 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan «Aq bulaq» baǵdarlamasy sheńberinde eldi mekenderge sapaly aýyz sý jetkizý jumysy odan ári jalǵasady. – Elbasy bıylǵy saparynda birqatar mindetter júktegen joq pa? – Árıne. Barshamyzdyń nazaryn mal sharýashylyǵyna basymdyq berýge, eginshilikti ártaraptandyrýǵa, uqsatý kásiporyndaryn kóbeıtýge, aýyldyń áleýmettik jaǵdaıyn jaq­sartýǵa aýdarǵan bolatyn. Bul baǵyttarda da belsendilikti kúsheı­tetin bolamyz. – Aıyrtaý– asty-ústi paıdaly qazbalarǵa mol bolýymen qatar sulý tabıǵatymen, tarıhı kóne eskertkishterimen erek­shelenetin aýdan. Osyǵan oraı byltyr týrızm salasyn jan­dan­dyrý baǵytynda keshendi ju­­mys­­tardyń atqarylǵanyn bilemiz. Osy bir ıgi is bıyl jal­ǵa­syn taba ma? – Sóz joq. Oblys aýmaǵynda týrızmniń 51 nysany bolsa, solardyń 42-si bizdiń aýdanda. Erik Hamzaulynyń tikeleı qoldaýymen ishki týrızm salasyn damytýdyń arnaıy baǵdarlamasy jasalyp, Shalqar, Imantaý kólderiniń mańaıyndaǵy birqatar demalys oryndary qalpyna keltirildi. Endi aldaǵy ýaqytta «Jemchýjına» demalys bazasy, «Aryqbalyq» týrıstik-saýyqtyrý kesheni sekildi ozyq jobalar iske asyrylady. Osynda ornalasqan eneolıt dáýiriniń biregeı eskertkishi – Botaı qonysy álemge ortaq má­denı qazyna retinde resmı moıyn­dalǵandyqtan, sheteldik týrıs­terdi dala órkenıetiniń qalyp­tasý jáne damý máseleleri qatty qyzyqtyrary sózsiz. Botaı­lyq­tar dalany ıgerýdiń bastama­sy retinde jylqyny qolǵa úıretken, kólik quraly retinde paıdalanǵan. Bıe sútin ashytyp, qymyz daıyndaǵan. Sol sebepti, dástúrli qazaq qo­ǵamynyń kóshpeli ómir salty men tirshilik áreketinen jan-jaqty maǵlumat berý ári ulttyq brendke aınaldyrý maqsatymen ashyq aspan astyndaǵy murajaı qurý – aldaǵy kúnderdiń enshisi. Qa­rasaı men Aǵyntaı batyrlardyń memorıaldyq kesheni, «Syrymbet» qonysy, «Aq ırek» tarıhı mekenjaıy asyl qazynamyz sanalady. Bul mádenı muralar Qazaqstannyń týrıstik ındýstrııasyn damytýǵa baǵyttalǵan salalyq baǵdarlamasyna kirgizilgen. «Solnechnyı VIP» demalys aımaǵy bazasynda maraldyń múıizimen emdeý orny ashyldy. Ol úshin 300 mıllıon teńge ınves­tısııa quıyldy. Kelesi jyly 10-20 bas maral ósirý oıymyzda bar. Demalys oryndaryna sý, jaryq tartý, joldardy jóndeý jaıy da basty nazarda ustalatyn bolady. Bıylǵy jyly da aldymyzda ulan-ǵaıyr mindetter tur. Jaýapty jumystardy eńserý jolynda barlyq qazaqstandyqtar berik toptasqandyqtyń úlgisin tanytyp, alǵa senimdilikpen basa berýine tilektespin. Áńgimelesken О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy, Aıyrtaý aýdany.