OLQYLYQQA ORYN BERMEIIK

Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­no­mı­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty 2010 jyl­ǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda qoıǵan mindetterdi iske asyrý maqsatynda Densaýlyq saq­taý mınıstrligi Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń “Salamatty Qa­zaqstan” 2011-2015 jyldarǵa ar­nal­ǵan memlekettik baǵ­darlamasynyń jobasyn ázirledi. Premer-Mınıstr K.Má­simov­tiń tapsyrmasyna sáıkes, atalǵan baǵdarlama jobasy jurtshylyqtyń keń talqylaýyna usynylyp otyr. Osyǵan baılanysty memleketimniń azamaty retinde men de osy máse­lege baılanysty óz paıymdaýymdy aıtqym keldi, sebebi zeınetker bolsam da, bul salanyń taǵdyry maǵan báribir emes. Biz, densaýlyq saqtaý sala­synyń ardagerleri, kóptegen re­for­malar men ózgeristerdi bastan ót­kizdik. Olardyń barlyǵy me­dı­sı­nalyq qyzmetterdiń sapasyn jaq­sartýǵa arnaldy. Keıbir pozı­sııalar boıynsha belgili jetis­tikterge de jettik. Biraq ómir ár­qashan óz túzetýlerin engizýde. Oıǵa alǵan kóptegen jaǵdaılar óziniń ózek­tiligin joǵaltyp, sheshilmeı qaldy. Bul baǵdarlama basymdy mem­lekettik jobalarǵa jatady, onyń maqsaty – azamattardyń den­saýlyǵyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan densaýlyq saqtaý salasynda júıeli ózgerister júrgizý bolyp tabylady. Medısına salasynyń tabandy jáne birikken jumysy arqasynda týýdyń 1,5 ese ósýine, sábı jáne ana ólim-jitiminiń eki esege qy­s­qar­ýyna qol jetkizildi. О́mir uzaqtyǵynyń ortasha kórsetkishi artty. Barlyq óńirlerde júrektiń ıshemııalyq aýrýy, arterıaldyq gıpertonııa naýqastaryna shuǵyl kómek kórsetýdiń halyqaralyq standarty engizildi. Kardıo­hırýr­gııalyq jáne ıntervensııalyq aralasýlardyń barlyq medı­sı­na­lyq kómek túrleri keńinen qol­danylýda. Densaýlyq saqtaý jú­ıe­sin basqarýdyń tıimdiligin arttyrý úshin álemniń damyǵan elderi úlgisi boıynsha densaýlyq saqtaý sala­synyń bıýdjettik modeliniń úzdik standarttaryn kezeń-kezeńimen engizý júzege asyrylýda. Elimizde telemedısına damyp keledi desem, bıylǵy jyly dáriger men medı­sınalyq uıymdy erkin tańdaýǵa baǵyttalǵan Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi engizildi. Árıne, bul salada áli kúnge deıin sheshilmegen máseleler bar. Olardyń keıbireýleri kidirtpeı sheshýdi talap etedi. Mysaly, amor­tı­zasııany qospaǵan tarıfterdi qu­ras­tyrýdyń obektıvti emes júıesi, densaýlyq saqtaý mem­le­kettik uıymdary derbestiginiń tó­men bolýy, jas mamandar bilik­ti­li­giniń tómen bolýy, iri sta­sıo­nar­lardyń kompıýterlik tehnıkamen tómen jabdyqtalýy (60 tósekke 1 kompıýter) jańartý úderisin aıtarlyqtaı tejeıdi. Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń 1-kezeńinde osy máselelerdi sheshý júıeni tolyǵymen jaqsartýdy birshama tezdeter edi. Baǵdarlama jobasyn qarap otyryp, osy qujatta densaýlyq saqtaý salasynyń barlyq tustary qamtylǵanyna meniń kózim jetti. Jetistikter de, kemshilikter de, olardy sheshý joldary da kór­se­til­gen. Aıtalyq, “Densaýlyq saqtaý uıymdary qyzmetiniń tıimdiligin art­tyrý” 4.2.3-tarmaǵyna kóńil aýdar­ǵym keledi, munda keńinen mem­lekettik-jeke áriptestikti qol­daný kórsetilgen. Ideıasy jaqsy. Biraq iske asyrý baǵyttarynda obek­tilerdi jekeshelendirý, negizgi quraldardy (ǵımarattar, jab­dyq­tar) jeke adamdarǵa berý usy­nyla­dy. Osy kúnge deıin sonaý kezeńdegi jalpy jekeshelendirýdiń zardaptarynan áli aryla almaı júrmiz. Búgingi tańda balabaq­sha­lar­ǵa degen suranysty qanaǵat­tan­dyra almaı otyrmyz. Qyzylordada je­keshelendirý nátıjesinde qala­daǵy jalǵyz qalalyq aýrýhanany jo­ǵaltyp aldyq. Ázer degende qaı­taryp alǵanda, tek jalań qabyr­ǵa­lar ǵana qalǵan, kommýnıkasııalyq júı­eler de bolmady. Osyndaı mysaldardy biraz keltirýge bolady. Endeshe, mundaı olqylyqtarǵa jol bermeýdiń jolyn izdestirgen jón. Tutas alǵanda, atalǵan joba naqtyly, dáleldi jáne oqyrmanǵa qoljetimdi ekeni baıqalady deı oty­ryp, Elbasymyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevqa halyqtyń ál-aýqaty jóninde tynymsyz qam­qor­lyǵy úshin alǵysymdy bildirgim keledi. S.Ybyraev, Qazaqstan Respýblıkasynyń  eńbek sińirgen dárigeri. QYZYLORDA.