Dál qazir elimiz ǵana emes, dúnıejúzilik deńgeıde ózekti bolyp otyrǵan máseleni jan-jaqty talqylaǵan jıyndy Nazarbaev ýnıversıtetinde, Qyzyl Aı qoǵamy men BUU Turaqty damý sheshimderi jelisiniń jahandyq jastar bastamasy – Sustainable Development Solutions Network Youth (SDSN Youth) birlesip uıymdastyrdy. Semınarda qarǵyn sýdan qorǵaný ǵana emes, tabıǵattyń odan ózge de, aıtyp ta, aıtpaı da keletin jer silkinisi, órt, qurǵaqshylyq syndy apattarynyń aldyn alý, qorǵaný, saldarymen kúresý jaıttaryn jáne apattan keıin týyndaýy múmkin epıdemııalar jóninde de sarapshylar óz tájirıbesin, kózqarastaryn onlaın jáne oflaın pikirtalas alańynda bólisti.
Aldymen talqylaýdyń negizgi spıkeri retinde otandyq jas ǵalym, «Azamattyq qurylys» mamandyǵy boıynsha Nazarbayev University-den túlep ushqan sý tasqyny qaýpi jónindegi ınjener Renata Sadrıtdınovanyń baıandamasy tyńdaldy. Alǵan bilimi boıynsha elden jumys tappaı, sonaý Irlandııadan bir-aq shyqqan jas ǵalym elimizdegi sý tasqynyna sebep bolǵan negizgi eki faktordy atap ótti.
«Bul qarǵyn sýdyń kóp mólsherde qalyptasýyna qystaǵy qardyń jyldaǵydan qalyńyraq jaýýy birinshi sebep bolsa, odan keıin naýryzdaǵy kún raıynyń byltyrǵyǵa qaraǵanda 1-2 gradýsqa jyly bolýy áser etti. О́kinishke qaraı, elimizdegi jylyný úderisi ǵalamdyq jylynýdyń ajyramas bóligi bolyp otyr jáne zertteýler kórsetkendeı, kóktemgi jylynýdyń jylda qaıtalaný yqtımaldyǵy joǵary. Sondyqtan elimizdegi sý tasqynynyń aldyn alý, odan qorǵaný júıelerin qaıta pysyqtap, saladaǵy saıasatty, apatqa degen Úkimettik deńgeıdegi kózqarastardy ózgertý qajet», deıdi R.Sadrıtdınova.
Sonymen qatar sý sharýashylyǵyndaǵy ınfraqurylymdy jóndeý jáne monıtorıngteý máselelerin zamanaýı standarttarmen rettemeıinshe, tasqyn sýdan keletin táýekelderdi azaıtý qıynǵa soǵatynyn aıtqan maman prezentasııalyq tanystyrylymynda qala ishindegi ózen nemese kanaldyń jaǵalaýyn retteý erejesin ǵylymı turǵydan túsindirdi. Spıker qalaishilik sý arnalarynyń jaǵasyndaǵy árbir detaldyń dekorasııalyq qyzmetinen bólek, olardyń apat kezinde atqarar qaýipsizdik fýnksııasy da qarastyrylýy keregin jáne buǵan Eýropa elderinde asa úlken mán beriletinin atap ótti.
Elimizdiń basym aımaǵynda bolyp jatqan tótenshe jaǵdaıdyń órshý ssenarııiniń jáne alda bolýy múmkin apattardyń jolyn kesý is-sharalaryn ázirleý, olardyń saldarymen kúres jaıynda dáriger-ǵalym, professor Antonıo Sarrııa-Santamera jan-jaqty áńgimeledi. Ǵalym negizinen densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin zerttep júrgendikten, sanıtarlyq máselelerge basa nazar aýdardy. Ol aldymen jer silkinisine tótep berer ǵımarattardyń qurylysyndaǵy ıilgish tehnologııalarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, apat kezinde birden qırap qalmas úshin úıler men ǵımarattar terbetilip turýǵa tıis.
«Tabıǵı apattarda mádenıet pen tazalyq ta úlken ról atqarady. Máselen, Karıb teńizi aımaǵyndaǵy Domınıkan Respýblıkasy men Gaıtı memleketi bir aralda ornalasqan. Biraq mádenıet, tazalyq máselesinde aıyrmashylyq kóp. 2010 jyly 200 myńnan asa adam opat bolǵan Gaıtıdegi alapat zilzaladan keıin adamdar ile holeramen aýyryp, kóptep qaza tapty. О́ıtkeni onda taza aýyzsý máselesi óte kúrdeli jaǵdaı qalyptastyrdy. Sondyqtan Qazaqstan jaǵdaıynda da turǵyndar apattardan keıingi tazalyq, mádenıet máselesine úlken mán berýi kerek. Kez kelgen apat kezinde aýyzsý, onyń sapasynyń mańyzdylyǵy azyq-túlikten de joǵary turady. Sol sebepti bul ulttyq qaýipsizdik deńgeıindegi másele retinde Úkimet tarapynan muqııat qadaǵalanýy kerek jáne osy baǵyttaǵy baqylaý jumystaryn kúsheıtken jón. Qazaqstan jer aýmaǵy úlken bolǵandyqtan, bir jaǵyn qar basyp, sý alyp jatsa, ońtústikte kúnniń kúrt ysýy qýańshylyqpen qysady, al ózge óńirlerdegi ormandy alqaptardy órt shalyp jatady. Sol sebepti osyndaı tótenshe jaǵdaı táýekelderin barynsha tómendetip, kommýnıkasııany jetildirip otyrý kerek», deıdi professor Antonıo Sarrııa-Santamera.
Kezdesýge qatysqan Qazaqstannyń Ulttyq volonterlik jelisiniń atqarýshy dırektory Tatıana Mıronıýk qazir erikti jastardyń sý tasqyny saldaryn joıý, gýmanıtarlyq kómek jetkizý, volonterlik baǵyttaǵy ózge de jumystardy úılestirý aıasynda atqaryp jatqan jumystaryna toqtaldy.
