Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyq týraly zań shyn máninde memlekettiń teńdik pen zań ústemdigi qaǵıdattaryna basymdyq beretinin, quqyq buzýshylyqqa múldem tózbeýshilikti qalyptastyratynyn kórsetedi. Zań áıelderge qatysty zorlyq-zombylyq kórsetkeni úshin jazalaý sharalaryn kúsheıtedi. Atap aıtqanda, qazir densaýlyqqa qasaqana ortasha jáne aýyr zııan keltirgeni úshin tek 8 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵan. Densaýlyqqa jeńil zııan keltirý týraly bap ta qatańdatyldy: 200 AEK-ke deıin aıyppul salý nemese 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý kózdeledi.
Oǵan qosa qazir bul qylmys úshin ákimshilik emes, qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Qylmysty aýyrlatatyn mán-jaılar bolǵan kezde 1 000 AEK-ke deıin aıyppul salýdy ne 2 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýdy nemese shekteýdi kózdeıdi. Sondaı-aq qylmystyq quqyq buzýshylyq retinde qaıta biliktiligi bar uryp-soǵý úshin 80 AEK-ke deıin aıyppul nemese 25 táýlikke deıin qamaýǵa alý túrindegi jaza kózdelgen. Aýyrlatatyn jaǵdaılarda uryp-soǵý 200 AEK-ke deıin aıyppul salýǵa ne 50 táýlikke deıin qamaýǵa alýǵa ákep soǵady.
Sonymen qatar azaptaý úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Endi 2 jyldan 3 jylǵa deıin, aýyrlatatyn jaǵdaılarda 4 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý kózdelip otyr. Osylaısha, tipti eń az soqqylar da salmaqty aıyppuldardy nemese uzaq merzimge qamaýǵa alýdy qamtıdy. Bul otbasynda judyryǵyn ala júgirýdi ádetke aınaldyrǵandardyń áıelderi men jaqyndaryna qatysty agressııasyn aıtarlyqtaı tejeıdi.
Balalarǵa qarsy zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrin kórsetý jaýapkershiligi edáýir kúsheıtildi. Qylmystyq kodekste kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy densaýlyqqa zııan keltirýden bastap urlaý men óltirýge deıingi qylmystardyń tizbesi júıelengen jáne naqty anyqtalǵan. Mundaı áreketterdi jasaǵan adamdar tatýlasýǵa baılanysty qylmystyq jaýaptylyqtan bosatyla almaıdy. Kámeletke tolmaǵandardy óltirgeni, zorlaǵany, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri úshin ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi eń aýyr jaza qarastyrylǵan.
Balalardy urlaǵany úshin budan bylaı 10 jyldan 15 jylǵa deıin (buryn 7 jyldan 12 jylǵa deıin), al zańsyz bas bostandyǵynan aıyrý úshin 5 jyldan 10 jylǵa deıin (buryn 5 jylǵa deıin) bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen. Alǵash ret 16 jasqa tolmaǵan adamdarǵa jynystyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq jasaǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi. Osy normalar qabyldanǵanǵa deıin mundaı jaýapkershilik 14 jasqa tolmaǵandarǵa tıiskeni úshin ǵana qarastyrylǵan. Ol úshin 200 AEK-ke deıin aıyppul, túzeý jumystary nemese 200 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystar ne 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý tetigi bar. Sonymen qatar aıyptalýshy belgili bir laýazymdardy atqarý jáne 3 jylǵa deıin belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrylýy múmkin.
Jańa zań sýısıd jaǵdaılaryn da azaıtýǵa baǵyttalǵan. Eger buryn tek óz-ózine qol jumsaýǵa ıtermelegeni úshin qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen bolsa, endi ózin-ózi óltirýge ıtermeleý jáne járdemdesý úshin jaýapkershilik qarastyrylady. Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty mundaı áreketter 5 jyldan 9 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýǵa ákep soǵady. Osylaısha, bul sharalar sýısıdtiń aldyn alýdy da, kinálilerdiń jaýapkershiligin de kúsheıtedi.
Jańa zań pedofılder men balalardy óltirý faktisi boıynsha ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi eń aýyr jazany qarastyrady. Bul jaǵdaıda kez kelgen balama alynyp tastalady. Osylaısha, qoǵamda mundaı adamdarǵa múldem tózbeýshilik qalyptasady.
Únzıla ShAPAQ,
Májilis depýtaty
