Aýylda týyp, búginde qalada turyp jatqan talaı qazaqtyń ómir jolyn Darhan da qaıtalaǵan. Áýeli týǵan-týys, dostaryn saǵalap júrdi. Keıin baýyrlary kómektesip, qala irgesindegi «Tolqyn» saıajaı qoǵamynan 9 sotyq jer satyp aldy. О́rkenıettiń ıgiliginen tek elektr jaryǵy ǵana bar, joly joq, gazy joq, aýyldan beter artta qalǵanymen, qala ortalyǵyna jaqyn, tabıǵaty ádemi, aýasy taza múıis edi. Eń bastysy – óziniki.
Darhan 2009 jyly ózindeı aýyldyń qarapaıym qara qyzy Jazıramen otbasyn qurdy. Kelesi jyly jaz boıy kirpish quıyp, saıajaıdaǵy jerine eki bólmeli shaǵyn úı saldy. Tamyzda tuńǵyshy Aısha dúnıege keldi. Qurylys júrip jatqan kezde jas otbasy páter jaldap turdy.
– Búkil tapqan-taıanǵanymyzdy tuńǵysh baspanamyzdyń qurylysyna jumsadyq. Qarasha aıynda úıimizdi shala-pula bitirip, kirip aldyq. Ata-anamyzdy, týǵan-týysty jınap, shaǵyn toı jasadyq. Men ózim aýylda týyp-óskenmen, ot jaǵyp, kúl shyǵarýdy osy jerde úırendim. Bizdiń Jańaqalaǵa tabıǵı gaz sonaý 70-jyldary kelgen ǵoı. Biraq qıyn da bolsa óz shańyraǵymyz dep, bárine shydadyq, – deıdi Jazıra sol kúnderdi eske alyp.
...2011 jyldyń kóktemi saıajaı turǵyndary úshin jaısyz keldi. «Sý tasqyny bolady, saıajaıdy sý alýy múmkin» degen sýyq habar jeldeı esti. Ákimdik ókilderi saıajaıdy aralap, qaýipti eskertip ketti. Sol kúnderdiń birinde keshke Darhannyń naǵashysy keldi.
– Darhan, Jazıra, estip jatqan bolarsyńdar. Tasqynnyń qaýpi ras. Kez kelgen ýaqytta sý kelip qalýy múmkin. Eń bolmasa kishkene balamen qaýipsiz jerge bara turý kerek. Júrińder bizdiń úıge! – dedi. Jazıra Darhanǵa qarady. Darhan «birer kún ańysyn ańdıyq», dedi.
Sol kúni tańda tarsyldap esik qaǵyldy. Qatty aıǵaı estildi. Shoshyp oıanyp, esikke júgirgen Darhan dabyl qaqqan saıajaı tóraǵasyn kórdi. Sarqyrap kele jatqan sý dybysyn estidi. Sóıtip, apyl-ǵupyl tósek-oryndy barynsha joǵary kóterip, úıden qashyp shyqty.
Bul bir qıyn kez edi. Jas otbasy ózindeı taǵdyrlastarymen birge evakýasııalyq beketke ornalasty. Ásirese Darhan qatty qınaldy. Bir jaz boıy arqa eti arsha, borbaı eti borsha bolyp salǵan baspanasy bir kúnde qırap qaldy. Saman kirpish sýǵa shydamaı, áp-sátte ezilip ketedi eken. Az-maz múlki, teledıdar men tońazytqyshy túgel ketti. Kózine jylyushyrap, kókiregin jylytyp júrgen tuńǵysh baspanasy, tórt aı bolsa da tórinde erkin aýnaǵan óz úıi «gúrs» etip sýǵa qulaǵanyn kózimen kórgende, Darhan jylap jibere jazdaǵan. О́zine qarap otyrǵan jary men qyzynyń aldynda osaldyq kórsetýge de bolmaıdy. Bul bir qıyn kez edi.
– Biz evakýasııalyq bekette 6 aı turdyq. Tasqyn sáýirde boldy, qarasha aıyna deıin bekette boldyq. Burynǵy balalar aýrýhanasy bolǵan ǵımarattyń bir bólmesi bizge jarty jyl pana boldy. Qudaıǵa shúkir, jergilikti bılik jaqsy járdemdesti ǵoı. Gýmanıtarlyq kómek, as-sý, kıim-keshek, tipti balanyń jórgegine deıin kelip jatty. Jeke kafesi bar kásipkerler tegin tamaq uıymdastyrdy. Osy jerde qyzymyz bir jasqa toldy, táı-táı basty, – deıdi Jazıra.
Eń qıyny, bulardyń úıiniń qujaty joq edi. Tek saıajaıdyń jer aktisi ǵana bolatyn. Biraq tasqyn shyǵynyn esepteıtin komıssııa bulardyń qulaǵan úıin, jaryqqa tólegen qarjy túbirtegin, kórshileriniń kýáligin eskerdi. Úıi sýǵa ketkenderge arnaıy salynyp jatqan kópqabatty páterden bularǵa da bir bólmeli baspana tıetin boldy.
Qarasha aıynda evakýasııalyq beket ornalasqan burynǵy aýrýhananyń májilis zalynda úlken jınalys boldy. Burynǵy saıajaı turǵyndary sý jańa páterge ıe boldy. О́z aty-jóni aıtylǵanda ortaǵa shyqqan Darhan Samatuly jerebe qaǵazdarynyń ishinen ózine buıyrǵan baspana nómirin tańdady. «Oral qalasy, №5 shaǵyn aýdan, №1 úı, 95 páter», dep habarlady júrgizýshi. Baqyttan bas aınalǵan sát edi bul.
– Sol kúni baryp, syńǵyrlaǵan jańa páterimizdi kórip keldik. Ekinshi qabatta eken. Qýanyshymyzda shek joq. Erteńinde-aq azyn-aýlaq dúnıemizben kóship aldyq, – deıdi Jazıra.
Sodan beri múshel aınalyp, 13 jyl ótipti. Darhan men Jazıra ol páterde 7 jyl turdy. Saıajaıda ózderin ekinshi sortty adamdaı sezinetin olar tolyqqandy qalalyq atandy. Qutty qonysta ekinshi qyzy Inabat dúnıege keldi. Turmys ta túzeldi. Qazir Jazıra Ersaıynqyzy – Asan Taımanov atyndaǵy N34 mektep-gımnazııanyń bastaýysh synyp muǵalimi, pedagog-sarapshy. Darhan da óz kásibiniń mamany bolyp alǵan. Bir bólmeli páterin satyp, keń de jaıly páterge kóshken. Shańyraqtyń murageri bolyp Edil degen ulan ósip keledi.
– Bıylǵy sý tasqynynyń betalysyn kórip, 2011 jyly óz basymyzdan ótken oqıǵalar esime túsedi. Aınalamda úıi sýǵa ketken tanystaryma, ini-sińlilerime basý aıtyp, sabyrǵa shaqyramyn. Eń bastysy, adam aman bolsyn! Qalǵanynyń orny tolady. Osy tasqyn bastalǵaly Prezıdentimizdiń ózi eń aldymen Batys Qazaqstan oblysyna, Qaratóbe aýdanyna arnaıy kelip ketti. Úkimet barlyq shyǵynnyń ornyn toltyramyz dep jatyr. Oǵan meniń kúmánim joq, – deıdi Jazıra.
Jazıra da, Darhan da isimen, sózimen bıylǵy sý tasqynynan zardap shekken jandarǵa qoldaý kórsetip, ortaq iske belsene atsalysyp júr. Jumystan keıin arnaıy baryp, qapshyqqa qum salyp jatqan eriktiler tobyna qosylady. Jazıra óz áriptesterimen birge tasqyn sýǵa qarsy kúni-túni bóget salyp, eńbek etip jatqan brıgadalarǵa ystyq shaı, ystyq bálish taratady. Evakýasııalyq bekette ýaqytsha turyp jatqandarǵa baryp, qamyqqan jandarǵa jiger berip ketedi. О́zderiniń basynan ótken oqıǵany aıtady. Eńsesin zil basyp, egilgen jandardyń kózinde ushqyn paıda bolsa, naǵyz baqyt sol ǵoı.
2011 jyly Batys Qazaqstan oblysynda bolǵan sý tasqynynan óńirde 40-qa jýyq eldi mekende 1542 jeke úı, 7146 saıajaı sýǵa ketken edi. Memleket tabıǵat apatynyń zardabyn jedel joıdy. Tasqala aýdanynda – 441, Báıterek aýdanynda 106 úı jańadan salyndy. Oral qalasynda kópqabatty 4 úı, eki balabaqsha, mektep ǵımaraty boı kóterdi. 500-den asa otbasy bir kúnde jańa páterge ıe boldy. Solardyń biri bizdiń keıipkerlerimiz bolatyn...
Batys Qazaqstan oblysy
