Babyń qalaı, balýan?
Kúres túrleri (erkin, grek-rım jáne áıelder kúresi) boıynsha ázirge enshimizde 7 joldama ǵana bar. Grek-rım kúresinen 4 joldama tıdi. Balýandar endi mamyr aıynda Túrkııada ótetin sońǵy irikteý dodasynda grek-rım kúresinen úsh joldama enshileýge tıis. Erkin kúresten alty joldamanyń ázirge úsheýi ǵana bar. Áıelder kúresinen balýan qyzdarǵa áli birde-bir joldama buıyrǵan joq. Alda tek sońǵy irikteý dodasy. Buǵan deıin olımpıada joldamasy bylaı tursyn, tórtjyldyq dodasynan medal oljalaǵan qyzdarymyzdyń qaırat-kúshi kemigendeı seziledi. Degenmen Ystanbulda ótetin sońǵy irikteýde burymdylar baryn salatynyna senim mol.
Dzıýdo kúresinen olımpıada joldamasy balýandardyń álemdik reıtıngtegi áleýetine qaraı beriletini belgili. Iаǵnı Halyqaralyq dzıýdo federasııasynyń (IJF) reıtınginde úzdik 17 sańlaqtyń qataryna engen balýan Parıjde olımpıada medali úshin talasqa túsedi. Álemdik reıtıngte 1-17-oryndardy ıelengen balýandarǵa lısenzııa tıedi. Dzıýdo kúresinen erler arasynda bes joldama buıyrýǵa tıis. 60 kg salmaqta Nurqanat Serikbaevtyń da, Maǵjan Shamshadınniń de múmkindigi bar. Ǵalamdyq reıtıngte Nurqanat 14-orynda, Maǵjan 24-satyda tur. 3-5 mamyr aralyǵyna Tájikstannyń Dýshanbe qalasynda ótetin Grand Slam týrnırinde 60 kg salmaqta ekeýi de beldesýge túsedi. Qaı qaısysy da chempıon atansa – 1000 upaı, kúmis júlde alsa – 700 upaı, qolaǵa qoly jetse, 500 upaı enshileıdi. Odan keıin 10-12 mamyr kúnderi Astanada «Qazaqstan Barysy Grand Slam» mańyzdy dodasy túńligin túredi. Mine, qos balýanǵa da osy eki aıtýly saıysta júlde alyp qana qoımaı, upaıyn túgendeý mańyzdy. 66 kılogramda Ǵusman Qyrǵyzbaevtyń joldama ıelený múmkindigi joǵary. Úzdik 17 balýannyń (Ǵusman reıtıngte 23-orynda) qatarynan kórinýi úshin aldaǵy dodalarda medal oljalaýy kerek. 73 kg salmaqta Danııar Shamshaevtyń da joldamadan úmiti zor. Ol 17-satyda keledi. 81 kılogramda Abylaıhan Jubanazar Parıjge barýy múmkin, ázirge reıtıngte 14-satyda tur. 90 kg salmaqta balýandardyń deńgeıi maqtanarlyq emes. Tájirıbeli degen Dıdar Hamza 42-orynda tur. Uzaq úzilisten keıin sportqa qaıta oralǵan Dıdardyń upaıy tym tómen. Ol úzdik 17 balýannyń ortasyna enýi úshin keminde reıtıngtik týrnırdiń birinde chempıon atanýǵa tıis. 100 kılogramǵa deıingi salmaqta Nurlyhan Sharhan – ázirge álemdik reıtıngte 24-orynda. Onyń da joldama oljalaýyna múmkindigi mol, tek endigi reıtıngtik týrnırde súrinbeýi qajet. 100 kılogramnan aýyr salmaqta Erasyl Qajybaev 35-orynda, Ǵalymjan Qyryqbaı 36-satyda tur. Parıj tatamıindegi alyptar beldesýinen qazaq balýanyn kórýimiz ekitalaı.
Qyzdar arasynda álem chempıonatynyń júldegeri talantty balýan Ábıba Ábýjaqynova (48 kg) – Parıjde beldesip qana qoımaı, medal oljalaıdy dep senim artatyn sportshynyń biri. Álemdik reıtıngte 3-orynda tur. Buǵan deıin qyzdarymyz Halyqaralyq dzıýdo federasııasynyń reıtınginde úzdik úshtikke engen emes. Qyzdar arasynda 78 kılogramnan joǵary salmaqta Kámıla Berliqash 17-orynda keledi.
Balýandardyń álemdik reıtıngtegi áleýetine qarap, dzıýdodan erler men qyzdar quramasy 13 joldamanyń tek jeteýine ıelik etkenin qanaǵat tutatyn sekildimiz. Ǵaıyptan taıyp, balýandar baryn salyp, Dýshanbede, Astanada ótetin Grand Slam týrnırinde top jarsa, lısenzııa sany artýy bek múmkin. Osy jolǵy olımpıadada dzıýdodan joldama alǵan 372 balýan (erler 186, áıelder 186) 14 salmaqtyń medaldar jıyntyǵyn bóliske salady.
Eskekshilerdiń esebi túgel
Eskekshilerimiz olımpıada joldamasyn oljalady. Azııa qurlyǵy boıynsha berilgen jalǵyz joldamany sportshylarymyz «sýdan súzdi».
Tokıo qalasynda kanoe men baıdarkada esýden Azııa qurlyǵy boıynsha lısenzııalyq irikteý týrnıri ótti. Sergeı Emelıanov pen Tımýr Haıdarov juby eki adamdyq kanoemen 500 metrge jarysýda márege birinshi jetip, chempıon atandy. Osylaısha, bul qashyqtyqta beriletin Parıj olımpıadasynyń joldamasyn ıelendi. Al baıdarka men kanoede esýden Sergeı Tokarnıskıı men Bekarys Rahmatýlla qara úzip keldi. 500 metrge jarysýda qurlyqtyń jalǵyz joldamasyn osy jup oljalady. Eskekshiler úshinshi joldamany da juptyq saıysta enshiledi. Qyzdar arasynda Marııa Brovkova men Rýfına Ysqaqova Parıjge barý múmkindigine ıe boldy. Jazda Fransııa ótetin tórtjyldyq dodasynda 500 metrge kanoemen esýde osy arýlardyń jolynan júlde kútemiz endi.
Sergeı Emelıanov – buǵan deıin de olımpıada dýyna qatysqan syralǵy sportshy. 2021 jyly Tokıo tórinde 1000 metr qashyqtyqta dodaǵa túskenimen, júldege ilige almady. Sergeı Emelıanov bul joly Parıjge tek jer shalyp, el kórý úshin barmaıtynyn aıtty.
«Lısenzııalyq tartys óte joǵary deńgeıde ótti. Komandalas serigim Tımýr Haıdarov ekeýmiz jospar boıynsha kúshimizdi sarqyp almaı, durys qadam jasadyq. Japonııa, Iran, О́zbekstan komandalarynan laıyqty qarsylyq bolatynyn aldyn ala bildik. Tipti irikteý kezeńinde О́zbekstan eskekshileri 400 metrge deıin aýyzdyq tistesip qatar júrip otyrdy da, tek kómbege 100 metr qalǵanda ǵana bizden keıindep qala berdi. Al fınaldyq synda biz qarqynǵa qarqyn qosyp, jyldamdyqty údettik. Aýa raıynyń jaısyzdyǵy kedergi keltirse de, 500 metr qashyqtyqty mejeli ýaqytta júzip ótkenimizge qýanyshtymyz. Lısenzııa tek chempıon atanǵan jupqa beriletindikten, eshqandaı qatelikke boı aldyrmadyq. Jetistigimizge kóńilimiz tolady», deıdi S.Emelıanov.
Tokıo tórindegi qurlyq dodasynda Sergeı 1000 metrge jekeleı synda da dodaǵa tústi. Eskek esý sportynan medal oljalaıdy dep senim artqan sportshy alys qashyqtyqtan góri qysqa qashyqtyqta dodaǵa kirgen áldeqaıda tıimdi ekenin aıtady. Tokıo olımpıadasynan keıin qysqa qashyqtyqta saıysqa túsýdi qup kórgen S.Emelıanov Parıjde baryn salatynyn jetkizdi.
Eskek esý sporty elimizde kenje damyǵan sala sanalady. «Qaıyq» federasııasy 2010 jyly qurylyp, eskekshilerdiń bas uıymyna aınaldy. Ázirge Olımpııa oıyndarynda olja almaǵanymen, eskekshiler Azııa oıyndarynda sýdan «altyn medal» súzip, jeńisten taý turǵyzyp keledi. 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń Inchhon qalasynda ótken jazǵy Azııa oıyndarynda eskekshiler 5 altyn 3 kúmis, 2 qola medalmen oraldy. Inchhonǵa attanarda qurama bapkerlerine júktelgen mindet 3 altyn edi. Biraq eskekshilerimiz jospardy eseleı oryndap, tolaıym tabysqa jetti. 2018 jyly Indonezııanyń Jakarta qalasynda ótken jazǵy Azııa oıyndarynda da eskekshilerimiz altynsyz qaıtqan joq. Tipti byltyr Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken jazǵy Azııa oıyndarynda da S.Emelıanov pen T.Haıdarov kanoeda eskek esýden altyn medal ıelendi. Jalpy, Azııa oıyndarynyń tarıhynda eskekshilerimizdiń qanjyǵamyzǵa bóktergen medaliniń sany ózge sport túrlerimen salystyrǵanda áldeqaıda basym. Jetpeı turǵany – olımpıadanyń medali. Azııa qurlyǵyndaǵy qarsylastaryn shań qaptyrǵan eskekshilerimiz Parıjde de jeńis tuǵyryna kóteriledi dep senemiz.
Eskek esý dodasynan enshimizge kezekti joldamany Vladıslav Iаkovlev baılady. Ońtústik Koreıanyń Chýndjý qalasynda akademııalyq esýden lısenzııalyq irikteý týrnırinde jerlesimiz qara úzip keldi. 2000 metr qashyqtyqqa saıysta negizgi qarsylas sanalǵan Indonezııa men Úndistan sportshylaryn shań qaptyrdy.
Tókken terdiń óteýi – joldama
El qorjynyna Parıj olımpıadasynyń kezekti joldamasy sporttyq gımnastıka saıysynda tústi. Gımnast Narıman Qurbanov álemdik irikteý alamanynan oljaly oralyp, tórt jyldyq dodasyna qatysý múmkindigin ıelendi.
Infografıkany jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Qatar astanasy Dohada sporttyq gımnastıkadan álem kýboginiń sheshýshi kezeńi máresine jetti. Týrnır qorytyndysy boıynsha tórtkúl dúnıeniń tańdaýly gımnastary arasynda Narıman Qurbanovtyń da sheberligi joǵary baǵalandy. Dúnıe júziniń gımnasshylary arasynda aldyńǵy lekte turǵan jerlesimizge álem kýboginde joǵary nátıje kórsetip, reıtıngtegi bıiginen tómendemeý júktelgen edi. Ol ózine artylǵan senimdi aqtaı bildi.
Álem kýboginiń kezeńderinde joǵary upaı jınaǵan gımnastar ǵana olımpıada joldamasyn ıelendi. At snarıadyndaǵy jattyǵýda Narımannyń basty qarsylasy taıpeılik Lı Chı Kaı boldy. Eger Dohada Kaı chempıon atanǵanda otandasymyzǵa joldama buıyrmaıtyn edi. Baǵymyzǵa oraı taıpeılik sportshynyń kórsetkishi joǵary baǵalanǵan joq.
Aqpan aıynda álem kýboginiń kezeńinde (Germanııa) top jarǵan Narıman odan keıin Antalıadaǵy álemdik dodada kúmis medal ıelendi. Narımannyń oryndap júrgen kombınasııasy qıyndyǵy jaǵynan álemde ekinshi jattyǵý sanalady. Ol álem kýboginiń kezeńderinde osy kombınasııasyn oryndady. Antalıada tipti bir qolmen aınalý jattyǵýyn jasady. Muny álemde tek tańdaýly gımnastar ǵana asqan táýekelmen oryndaıdy. Dohadaǵy álem kýboginiń qorytyndy kezeńin 4-orynmen aıaqtaǵan Narıman jalpy esepte 70 upaımen ekinshi satyǵa jaıǵasty. Álem kýboginiń kezeńderinde ıordanııalyq Ahmad Ábý Ál Sýd jeńis tuǵyrynan kórindi. Ulttyq quramanyń bas bapkeri Aleksandr Kım shákirti Narıman Qurbanov Dohadaǵy dodada synǵa túskende qatelik jibergenin aıtty. «Bastysy, joldama oljaladyq. Aldaǵy ýaqytta qatelikti túzep, ádisterdi oryndaý kezindegi kemshilikti bútindeımiz», dedi qurama jetekshisi.
Osylaısha, elimizdiń gımnasshylary olımpıadanyń eki joldamasyn ıelendi. Byltyr Mılad Karımı kópsaıystan lısenzııa oljalaǵan edi. Parıjde gımnastıkadan osy oǵlandardan júlde kútemiz. Qatarda ótken álem kýboginiń kezeńinde erkin baǵdarlamada Mılad Karımıdiń aldyna eshkim túse alǵan joq. Ol elge altyn medalmen oralsa, Dmıtrıı Patanın de erkin baǵdarlama saıysynda qola júldege qol jetkizdi. Karımıdiń jazǵy Olımpııa oıyndaryna ekinshi márte joly túskeli tur. Ol 2021 jyly Tokıo tórinde de tórtjyldyq saıysynda baq synap, 8-oryndy mise tutqan edi.
Doha qalasynda ótken lısenzııalyq irikteý dodasynda Marııa Dmıtrıenko stend atýdan joldama ıelendi. «Trap» baǵdarlamasynda mergendigimen daralanǵan jerlesimiz Parıjde baq synaıdy endi. Stend atýdan Dohadaǵy mergender dodasy 29 sáýirde máresine jetedi.
Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaev Olımpııa oıyndaryna 25 sport túrinen 80 joldama oljalaý maqsat ekenin aıtady. 2021 jyly Tokıo Olımpıadasynan tek segiz qola medal alyp qaıtqan sportshylarǵa qoǵam tarapynan az syn aıtylyp júrgen joq. Byltyr Qytaıda ótken jazǵy Azııa oıyndarynda jalpy esepte ondyqqa ene almaǵany úshin de mınıstrlik maqtaý estimedi. Bıyl qalaı bolar eken?
