«Egemenniń» egizindeı «Kazahstanskaıa pravda» gazetine jańa jyldyń basynda 95 jyl toldy. Osyǵan oraı, biz basylymnyń búgingi basshysy, «Kazahstanskaıa pravda» respýblıkalyq gazeti» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Aleksandr TARAKOVQA jolyǵyp, áńgimelesken edik.
– Aleksandr Iýrevıch, ujymyńyzdy gazettiń 95 jyldyq torqaly toıymen quttyqtaı otyryp, birneshe suraq qoıýǵa ruqsat etińiz. Aldymen «Kazpravdanyń» uzaq jyldyq tarıhyna qysqasha sholý jasap ótseńiz. «Egemen» ózin Qazaqstannyń asa iri memleket jáne qoǵam qaıratkerleri basqarǵanymen maqtanady, al sizder kimderdiń esimderimen maqtana alasyzdar?
– Gazetimizdiń tarıhy týraly kóp jazylǵandyqtan, ol jóninde qysqasha ǵana aıtyp keteıin. Bizdiń gazetimiz «Egemennen» birneshe kún keıin, 1920 jyldyń 1 qańtarynan bastap «Izvestııa Kırgızskogo kraıa» degen ataýmen shyǵa bastaǵan. Keıin ataýyn birneshe ret ózgertip, 1932 jyldyń 21 qańtarynan bastap qazirgi ataýyn alǵan.
«Egemendegi» sııaqty qaıratkerlermen, klassıkterdiń esimderimen maqtana almasaq ta, bizdiń gazetti de iri tulǵalar basqarǵanyn aıta alamyz. Sonyń ishinde basylymymyzdy uzaq jyldar boıy jazýshy Fedor Prokopevıch Mıhaılov basqarǵan. Kúni búginge deıin ony bilgender tek jaqsy pikirler ǵana bildirip jatady. Al onyń balasy, lırık aqyn Fedor Fedorovıch Mıhaılovtyń esimin de biz maqtan tutamyz. Onyń «Uly juttyń hronıkasy» degen zertteý eńbegin barlyq qazaqstandyqtar jaqsy biledi. Búgingi kúni ol Máskeýden «Tamasha adamdar ómiri» serııasy boıynsha M.Iý.Lermontov týraly kitap shyǵardy. Bul kitaptyń ózi de birneshe ret basyldy.
Bizdiń gazetimizde soǵys jyldary Qazaqstanǵa evakýasııamen kelgen asa kórnekti jazýshylar men óner qaıratkerleri de jıi jarııalanyp turǵan. Qazaqstannyń da asa kórnekti jazýshylary men aqyndarynyń maqalalary jıi shyǵatyn. Solardyń ishinde Mate Zalka, Samýıl Marshak, Mıhaıl Zoshenko, Konstantın Sımonov, Alekseı Tolstoı, Sábıt Muqanov, Muhtar Áýezov, Qanysh Sátbaev, Ǵabıt Músirepov, Baýyrjan Momyshuly jáne t.b. maqalalary men kórkem dúnıelerinen úzindiler basqanymyzdy maqtan tutamyz.
Odan bertingi jyldary ózderiniń ozyq oı-pikirlerin jazyp turǵan Ivan Shýhov, Ábdijámil Nurpeıisov, Oljas Súleımenov jáne t.b. esimderin de maqtanyshpen ataı alamyz. Oljas aǵa óziniń qasań qalyptarǵa syımaıtyn adýyndy oılary men arshyndy pikirlerin áli de bizdiń gazetimizge jazyp turady. Sondaı-aq, Sábıt Dosanov, Nurlan Orazalın sekildi jarqyn esimderdi de bizdiń gazetimizdiń betinen jıi kórýge bolady. Kákimbek Salyqov aǵamyz da ómiriniń sońyna deıin bizben shyǵarmashylyq yntymaqtastyqta boldy.
– Sońǵy jyldarda qandaı jaqsy tabystarǵa jettińizder?
– Biz mınıstrliktiń tapsyrmasyna sáıkes 18 adamnan turatyn ınternet redaksııamyzdy qurdyq. Ol táýlik boıǵy rejimmen jumys isteıdi. Qazir ınternet redaksııamyzǵa enip, onyń materıaldaryn qaraıtyndar birshama kóbeıip qaldy. Saıtymyz úsh nusqamen shyǵady. Sonyń ishinde gazet tolyǵymen kórinetin PDF nusqasy bar. Alaıda, kóptegen oqyrmandarymyzdy bul nusqa qanaǵattandyrmady, óıtkeni, odan materıaldardy kóshirip alý qıyn. Sondyqtan jańa nómirdiń materıaldaryn tolyǵymen aıdarlar arqyly beretin boldyq. Al úshinshi nusqa – bul ınternet redaksııanyń óziniń eńbegi jáne gazettiń kezekti nómirine shyqqan qyzyqty materıaldar. Olar jıi ózgerip, jańartylyp turady.
Sonymen qatar, 2001 jyldan beri bizdiń gazettiń aǵylshyn tilindegi nusqasy jaryq kórip turady. Zamana talabyna oraı biz birneshe jyldan beri «Báıterek» jýrnalyn da shyǵaryp kelemiz. Kólemi gazet betine syıa qoımaıtyn úlken saraptaýlar men kúrdeli maqalalardy biz «Báıterek» jýrnalyna jarııalaımyz. Barlyq betteri kórkem bezendirilgen, zamana talabyna tolyq saı keletin basylym. Alǵashqy jyldary eki aıda bir ret shyqsa, qazir aı saıyn shyǵady. Kóterip otyrǵan máseleleri de kóp. Elimizdiń ózekti máselelerine baılanysty jıi-jıi dóńgelek ústelder ótkizip, qarymdy qaıratkerlerdiń, san qyrly sarapshylardyń pikirleri berilip turady. Redaksııasynyń Almatyda bolǵandyǵynyń da ózindik artyqshylyǵy bar. Bul basylymnyń shyǵarmashylyq erkindigine mol múmkinshilik beredi. Jýrnaldyń redaktory – belgili jýrnalıst Gúlnár Rahmetova. Al jaýapty hatshysy jazýshy Nıkolaı Levochkın. Ol birneshe halyqaralyq konkýrstarǵa qatysyp, júldeli oryndar, granttar alǵan.
– Ujymnyń basshysy retinde «Kazpravdanyń» qazirgi jýrnalısteri arasynda kimderdiń eńbekterin joǵary baǵalaısyz?
– Men bul arada arzan sensasııa izdemeı, eldik múddelerdi, memlekettik máselelerdi parasattylyqpen qozǵaıtyn jáne sonyń ózektiligin oqyrmandarǵa jetkize alatyn sheber jýrnalısterdi joǵary baǵalaıtyndyǵymdy atap ótkim keledi. Solardyń ishinde buryn prezıdenttik pýlda istegen, qazir bas redaktordyń birinshi orynbasary qyzmetin atqaryp júrgen Sergeı Nesterenkonyń, saıasat bóliminiń redaktory Vladımır Kýrıatovtyń, mádenıet bóliminiń redaktory Natalıa Kýrpıakovanyń, Almaty bólimshesindegi qarjy salasynyń bilgiri Alevtına Donskıhtyń, ejelgi qalamgerler qatarynan Sergeı Obolenskııdiń, quqyq bóliminen Valentına Feronovanyń, sport jýrnalısi Iýrıı Lıfınsevtiń eńbekterin joǵary baǵalaımyn.
Sońǵy kezde qosylǵan qyzmetkerler arasynan Iýlııa Mager, Rysty Álibekova jáne t.b. qajyrly qalamgerler ekenin tanytyp júr. Menshikti tilshiler arasyndaǵy ońtústikqazaqstandyq Lıýbov Dobrota, pavlodarlyq Sergeı Gorbýnov, shyǵysqazaqstandyq Svetlana Ábenova, semeılik Aıgúl Bıdanovalar da óz isiniń naǵyz mamandary. Olardyń árqaısysy da óz aımaqtarynyń eń ótkir problemalaryn kóterip, olardyń oń sheshilýine yqpal etip júr. Mundaı máseleler keıbir ákimderge unamaı da qalady, keıbireýleri telefon shalyp, maqalanyń ótkirligin jumsartýdy da ótinip jatady. Biraq, artynan, báribir maqaladaǵy máselelerdiń durystyǵyn moıyndaıdy.
– Jýrnalısterdiń úzdik jumystaryn materıaldyq turǵydan yntalandyrý júıesi bar ma?
– Ondaı bizde mindetti túrde bolyp turady. Kún saıyn ótetin lezdemede nómirge shyqqan úzdik maqalalardy anyqtap otyramyz. Sosyn aıdyń aıaǵynda birneshe nomınasııa boıynsha syıaqy beremiz. Sonyń ishinde «eń úzdik jýrnalıst», «eń úzdik qyzmetker» jáne «eń úzdik menshikti tilshi» nomınasııalary boıynsha syıaqylar beriledi. Onyń ústine, aksıonerlik qoǵam retinde eseptik merzimdi tabyspen aıaqtasaq, biz toqsandyq, jyldyq syıaqylar da beremiz.
Jýrnalısti qyzyqty sheteldik issaparlarǵa jiberýdi de yntalandyrýdyń bir túri dep sanaýǵa bolady. Redaksııanyń esebinen qandaı da bir delegasııamen birge onyń jumysyn aqparattyq jaǵynan kórsetýge barýdyń ózi de demalys emes pe? Ondaı jýrnalıst nómirge jedel materıal jazbaı-aq, on shaqty kún demalyp, sapar týraly jumysqa oralǵan soń jazyp bere alady.
– Gazettiń aqparattyq, shyǵarmashylyq áleýetin, oqyrmanǵa ótimdiligin arttyrý jolynda qandaı josparlaryńyz bar?
– Qazirgi aqparattyq tehnologııalardyń damýymen medıa alańyndaǵy básekelestik te artyp keledi ǵoı. Sondyqtan da biz burynǵydaı bir qalyppen jumys istemeı, jańa ádister men múmkinshilikterdi tıimdi paıdalanýǵa umtylýdamyz. Sonyń ishinde buryn iske asyp kórmegen «baspasóz nusqasy – ınternet redaksııa» degen ádisti qoldanyp jatqanymyz týraly joǵaryda aıtyp óttim. Sonymen qatar, ıdeologııalyq quramdas bólik basylymnyń tanymaldyǵyn arttyrady degen burynǵy dástúrden aýytqyp, qazir ıdeologııalyq mátinderdi pýblısıstıkalyq sheberlikpen almastyrý isterine nazar aýdaryp kelemiz.
Gazet pen oqyrman arasyndaǵy baılanysty arttyrý arqyly da basylymnyń básekelestikke qabilettiligin kóterýge tyrysýdamyz. Osy qatarda oqyrmannyń sanasynda «Kazahstanskaıa pravda» árqashan da shyndyqty jazady jáne shynshyl aqparat beredi degen túsinikti odan ári bekitý – paryzymyz. Sondaı-aq, biz tabystylyǵymyzdyń kózi áleýmettik paıdalylyǵymyz ekenin eskerip, basylǵan materıaldarymyzdyń mańyzdy, jedel jáne shynshyl bolýy kerektigin aldymyzǵa maqsat etip qoıǵanbyz. Halyqaralyq asa ózekti jáne jedel jańalyqtardy jetkizýdiń tıimdiligin arttyrý maqsatyn da aldymyzǵa qoıyp otyrmyz. Sheteldik sarapshylardyń túsiniktemelerin, sol jaqtaǵy tilshilerimizdiń jedel habarlaryn, kúndelikti halyqaralyq jańalyqtardy ornalastyratyn aıdarlar da ashylǵan. Osynyń bári gazettiń damýy men tanymaldyǵyn arttyrý jolynda jasaǵan tujyrymdamamyzda oryn aldy.
Tehnıkalyq jaǵynan árlendirýimiz de ózgerip keledi. Gazet betteriniń dızaıny ózgerdi, qaripterimizdi úlkeıtip, oqyrmannyń jeńil oqýyna jaǵdaı týǵyzdyq. Materıaldar arasyndaǵy ashyq alańdar da oqyrmandarǵa jeńildik týdyratynyn kórip júrmiz. Fotografııalardy burynǵydaı sirińkeniń qorabyndaı ǵana qylmaı, úlken ári kórnekti etip beretin boldyq. Infografıkalar berý de kóbeıip keledi.
– «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń taralymy 100 myń danadan asqanyna birneshe jyl boldy. Alaıda, odan ári kóbeıtýge umtylmaısyzdar ma? Álde bul ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi me?
– Onyń ár túrli sebebi bar. Eń birinshiden, bizdiń gazettiń jazylý baǵasy joǵary. Sondyqtan ony taratý jeńil emes. Árıne, biz gazettiń tırajyn ósirý jolynda eńbektenip kelemiz. Biraq qazir ınternet basylymnyń da bar ekenin eskersek, búgingi tırajǵa qanaǵattanýǵa da bolady. Onyń ústine, árbir basylym óziniń tanymaldyq shegin de bilýi kerek qoı dep oılaımyn. Árıne, Keńes Odaǵy jyldarynda bizdiń gazettiń taralymy 260 myńnan asqan kezderi de bolǵan. Biraq ol kezdegi baǵa da basqa edi ǵoı.
– Gazet qyzmetkerleriniń ıntellektýaldyq áleýetin arttyrý jolynda atqaryp jatqan isterińiz bar ma?
– Qazir bul baǵytta neshe túrli baǵdarlamalar men jobalar bar ǵoı. Sonyń ishinde jýrnalısterdiń ǵana emes, qarjylyq-sharýashylyq qyzmetkerlerdiń biligi men bilimin arttyrý baǵdarlamalary da bar. Meniń orynbasarym Ashat Muqashev ta sondaı baǵdarlamanyń biri boıynsha bilimi men biligin jetildirip júr. Jýrnalıster arasynan da 15 shaqty adam ústimizdegi jyly ǵana qysqa merzimdik kýrstarǵa baryp keldi. Bul iske biz jyldyq bıýdjetimizden arnaıy qarajat qarastyryp otyramyz. Keıde 2-3 jylǵa sozylatyn uzaq merzimdik oqytý baǵdarlamalary da usynylady. Biraq, olarǵa aǵylshyn tilin bilý kerek. Bizdiń qyzmetkerler arasynda ondaı adamdar az. Reseılik basylymdar da bizdiń jýrnalısterimizdi qysqa merzimdik kýrstarǵa jıi shaqyryp turady. Máselen, Reseıdiń «Novostı» aqparat agenttigi tegin oqytýǵa adamdarymyzdy shaqyrdy. Osy kúni biz qyzmetke shaqyrǵanda jýrfakty bitirgen adamdardy ǵana emes, arnaýly bilimi bar jastardy da alǵymyz keledi. Ásirese, ekonomıka, mádenıet, quqyq salasynda jaza alatyn jandardy qyzmetke tartýdamyz.
– Turaqty avtorlaryńyzdyń arasynan kimderdiń materıaldaryn halyq súıip oqıdy dep sanaısyz?
– Bul jerdegi birinshi orynǵa Oljas Súleımenovtiń jazǵandaryn qoıar edim. Onyń tar qalypqa, qasań kózqarasqa syımaıtyn keń qulashty dúnıelerin oqyrmandar súıip oqıtyny sózsiz. Onyń materıaldary shyqqan kúni ınternet basylymǵa kirýshiler qatary da eselep artyp ketedi. Sondaı-aq, Moıseı Goldberg esimdi 90 jasqa taıap qalǵan avtorymyz bar. Ol kisiniń aýyl sharýashylyǵy problemalaryna qatysty jazatyn materıaldaryn agrarııa qyzmetkerleri súıip oqıdy. Bıyl ol Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tyńnyń 60 jyldyǵyna oraı jarııalaǵan konkýrsqa qatysyp, jeńimpaz boldy. Sol sııaqty ekonomıst ǵalym Rahman Alshanovtyń halyqaralyq ekonomıkalyq problemalardy taldaǵan maqalalary oqyrmannyń kóńilinen shyǵyp júrgenin jaqsy bilemiz.
Árıne, bulardan basqa da oqylatyn avtorlar kóp.
– Áńgimeńizge rahmet, 95 jyldyq toılaryńyz qutty bolsyn.
Áńgimelesken
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
