Qazaq kapıtalısi Baımuhambet Qosshyǵulov

HIH ǵasyrdyń aıaq sheni men HH ǵasyrdyń basynda qazaqtyń iri kapıtalısi atanǵan, mıllıoner, 1-gıldııaly kópes, sol kezshe aıtsaq, Sibir-qyrǵyz (qazaq) aımaǵyndaǵy bedeldi saýda-ónerkásip ıesi Qosshyǵul áýletin umytý eldikke de, aqıqatqa da qıǵash.

Halyq «Baıkóp» dep ketken Baı­­muhambet Qosshyǵulovtyń ata-tegi – Qýandyq ishindegi Altaı. Onyń Alsaı – Qojamqul – Bıgeldi – Shaqa tarmaǵynan, odan taǵy 9 ata taraǵan. Sonyń biri – Dáýitbaı, odan aǵaıyndy Qosshyǵul, Meńdi­ǵul taraıdy. Qosshyǵuldan – Baı­muhambet. Meńdiǵuldan – Tamashal, olardyń da urpaqtary barshylyq. Biz Shaqa­nyń úlkeni, Dáýitbaıdyń aǵasy Tilep­ten taraımyz. Áıgili ádebıetshi-pedagog, akademık Serik Qırabaev – bizdiń atalarymyzǵa nemere. Aqmola óńiri – ejelden Altaı, Qarpyq, Esen, Qart, О́mir, Temir urpaǵy jaı­laǵan qutty meken.

Taıaýda «Egemen Qazaqstan» gaze­tinde (03.04.2024 jyl) L.N.Gýmı­lev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dok­toranty Sa­mat Jumataıuly birtýar tulǵa Shaımerden Qosshyǵul týraly «Mem­lekettik Dýma depýtaty, din qaırat­keri» atty maqala jarııala­dy. Ol sonda marqum Jaıyq Bektu­rov, Shalqarbek Káribaev «jazyp alǵan shejire» degenge súıenip (ózi­niń aıtýynsha), Baımuhambet pen Shaımer­den­di bir atadan týǵan aǵa-ini etip shyǵarypty. Bul – oqyr­mandy adastyratyn múldem qate derek. Baımuhambet týraly «Jańa­arqa» ensıklopedııasynda, mer­zimdi mádenı-tanymdyq basylym­darda eleýli maqalalar jaryq kórdi. Biz jas ǵalymǵa aýyzsha derek­terge emes, ǵylymı jarııalanym­dardy salystyra oqýǵa keńes beremiz. Eger tulǵalardy tegine (famılııa­sy) qarap qana «aǵaly-ini» etsek, óte uıat jaǵdaıǵa tap bolýymyz múmkin.

Baımuhambet Qosshyǵulov 1848 jyly týyp, 1918 jyly qaıtys bolǵan. Halyq onyń baılyǵyna qarap, birde Baıkóp, keıde Maıkóp dep atap ketken. Onyń týyp ósken jeri – qazirgi Ulytaý oblysy, Jańaarqa aýdany aýmaǵyndaǵy Qaraǵash, Keltetal, О́rkendeý, Aq­túbek mekenderi. Ol áke-sheshesinen erte jetim qalyp, aǵaıyndary ara­synda erjetipti. Sol kezderi Aqmo­ladan kelip-ketip kire tartatyn tatar kópesterine basynda kómekshi, keıin deldal bola júrip, aqyry solar­ǵa ilesip, birjola qalaǵa kete­di. Onyń pysyqtyǵyn kórip ózine tartqan Maǵsut Noǵaev degen qany tatar, zaty qazaqqa jaqyn kópes eken. Ol Baımuhambettiń isi alǵa basqan soń pysyqtyǵyna rıza bolyp, oǵan qyzy Mádınany qosady, enshisin beredi. Ýaqyt óte kele saýda isin meńgerip, dóńgeletip áketken Baımuhambet tez arada qalanyń iri baılary qataryna qosylady. HIH ǵasyrdyń aıaq sheniniń ózinde orys, tatar baılarymen teńesken ol óziniń kásipkerlik isin jan-jaqty júrgize bastaıdy. Iri kólemdegi saýda isimen qatar óndiris oryndaryn da ashady. Sonyń ishinde kondıter fabrıkasy, teri-tersek zaýyty, sabyn zaýyty, kirpish zaýyty, sharýashylyq qural-jabdyqtar shyǵaratyn zaýyt sııaqty birneshe kásiporyny bolǵanyn kóne kózder men birqatar derekti qujattar da aıǵaqtaıdy. Ol HIH ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyrdyń basynda-aq kásipkerlik jáne saýda isimen Reseı, Batys Eýropa, Orta Azııa elderimen tyǵyz baılanys jasaǵan. Onyń mundaı kópestik dárejesiniń ósýin 1906 jyly alǵan «2-gıldııa kópesi», 1911 jyly alǵan «1-gıldııa kópesi» ataǵy dáleldeıdi. Damyǵan Batys Eýropada, qala berdi patshalyq Reseıde iri kópesterge beriletin bul shen osy eki dárejeli ataqpen aıqyndalǵan. Gıldııa ataǵy árbir iri kópestiń saýda-ónerkásip salasynyń aqsha aınalymyna qosqan jarnasyna qaraı Reseı ónerkásip jáne saýda mınıstrligi tarapynan berilipti. Birinshi gıldııaly kópester iri qarjy kóleminde Reseıden tysqary sheteldermen iri mólsherde kótere saýda júrgizýge, kásipkerlik qarym-qatynastar jasaýǵa múmkindikter alǵan. Osyǵan qaraǵanda B.Qosshy­ǵulov jalǵyz sol kezdegi qazaq dalasynda ǵana emes, Reseı patshalyǵyndaǵy iri kásipker-kópester qatarynan kóringeni sózsiz. Muny tómendegi dáıekterden ańǵarýǵa bolady: Sankt-Peterbýrgte jylma-jyl shyǵarylyp turatyn «Sıbırskıı torgovo-promyshlennyı ejegodnık» atty basylymda 1-gıldııa kó­pesi Baımuhambet Qosshyǵu­lovtyń aty men onyń aınalysatyn kásibi jóninde málimet berilgen. Máselen, sonyń biri «Sıbırskıı torgovo-promyshlennyı ejegodnık 1913 goda, S-Pb. 1913 g.» basylymynda B. Qosshyǵulov týraly málimetpen birge onyń negizgi aınalysatyn qyzmetteri kórsetilgen. Atap aıt­qan­da, onda bakaleıa, kerosın, munaı, boıaǵysh (moskatelnye) taýarlary, ydys jáne sharýashylyq zattary, shaı men qant, piránik, kámpıt sııaqty t.b. aınalysatyn taýarlary men óndiristeri jóninde maǵlumat jazylǵan. Ol týraly málimet «Torgovo-promyshlennyı pýtevodıtel ı adres-kalendar Akmolınskoı oblastı, g. Omsk, 1911 g.», «Sıbırskıı torgovo-promyshlennyı ı spravochnyı kalendar 1894-1907 gg., g. Tomsk» atty basylymdarda da júr.

B.Qosshyǵulov – tarıhı Aqmo­­la qalasyn kóterýge atsalys­qan tulǵanyń biri. Sol kezeńniń sáýletine qaraı jańa qurylystar salǵyzýmen de aınalysqan. Salǵyz­ǵan eki qabatty birneshe úıi, kásiporyndary ǵımarattary keshegi kúnge deıin elge qyzmet etip keldi. Sonymen qatar ol eki meshit, medrese saldyrtqan. Sońǵysyn aqmolalyq iri kópes Nurkeı Zabırovpen birlesip kóteripti. Muny úlken kók meshit-medrese dep ataǵan. Ol 70-jyldardyń basynda buzylyp, ornyna obkom basshylarynyń úıi salynǵan. Qyzyl kirpishten turǵyzylǵan medrese ǵımaraty búginde bank keńsesine aınalǵan.

Al kondıter fabrıkasy ǵıma­ra­ty bertinge deıin keńestik talaı keńseler (bas­pahana men gazet redaksııalary) ornalasypty. Bul da 70-jyldardyń basynda buzylǵan, búginde ornynda Ash­tyq qurbandary eskertkishi men meıramhana-ortalyq (burynǵy «Turmys úıi» ǵımaraty) tur.

Sol sııaqty B.Qosshyǵulov óziniń qara shańǵyraǵymen qosa enshi alǵan 4 bala­synyń bas-basyna salǵyzǵan eki qabatty 5 záýlim úıi bolǵan. Onyń bárine keıin (keńestik kezeń) oblystyq, qalalyq partııa komıtetteri, atqarý komıtetteri, keıin túrli basqarmalar men mekemeler ornalasqan. Munyń bári bas qalanyń eski ortalyǵy sanalady.

HIH ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyr­dyń bas kezeńderinde qazaqtar úshin qala ataýy áli jat bolyp, eti endi ǵana úırenip kele jatqan bette B. Qosshyǵulov – el azamattaryn qalaǵa qonystanýǵa shaqyrǵan azamattyń biri. Olarǵa qaladan baspana salyp berip, kásipke baý­lyǵany, talaptanǵandaryn oqyt­qany týraly jıi aıtylady.

Qosshyǵulov áýletiniń eń iri isteriniń biri – Aqmolaǵa tórt jaq­tan da qıyp ótetin Túmen-Aqmola-Tashkent jáne Orsk-Aqmola-Se­meı magıstraldary jobasymen temir­jol tartý jónindegi Reseı temirjol qatynasy mınıstrliginiń josparyn júzege asyrý úshin 1913 jyly shetel jáne orys kapıtalısteri birlesip qurǵan aksıonerlik qoǵamǵa múshe bolyp, qarjy salǵany.

Bul qalalyq qazaq áýleti árqa­shan ult salt-dástúrin, musylman­shylyqty berik ustandy. Olar saý­da-ónerkásip qyzmetimen qatar mal sharýashylyǵyn da órkendetip, asyldandyrý isimen de aınalys­qan, sol kezdegi zootehnıkalyq tásilderdi paıdalanyp, damytqan. Aqmola qalasynan 10-15 shaqyrym jerde, Nura ózeni boıyna jaqyn jaılaýy men qystaýy bolǵan. Myńdaǵan jylqy, iri qara, otar-otar qoı ósirgen. Baıkóptiń ózi jaz boıy kóbine jaılaýda jatady eken. Aqshańqan úı tiktirip, bıe baılap, eldiń ıgi jaqsylarymen keńesken. Tipti egin egip, baý-baqsha salǵan. Muny bizge Baımuhambettiń (Baıkóp) áıeli Mádınanyń nemere sińilisi Noǵaeva (Maǵsutova) Áshirap Kárimqyzy ájemiz 90-nan asqan shaǵynda áńgimelep berip edi. Ol kisi 1994 jyly Aqmolada qaıtys boldy.

Baımuhambet Qosshyǵulov HIH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń bas kezindegi Qoıandy, Atbasar, Qarqaraly, sol sııaqty Reseı, Batys Eýropa jármeńkelerine belsene qatysyp, iri uıymdastyrýshylar qataryn­da bolǵanyn aıta ketý kerek. Munyń ózi Qosshyǵulov áýletiniń sol kezde qazaq dalasyna enip kele jatqan ekonomıkalyq ózgeristerdi tıimdi paıdalana bilge­nin kórsetedi. Bir ǵana Aqmola qala­synda ónerkásip oryndaryn sana­maǵanda 16 saý­da-sattyq jáne tamaqtaný (meıramhana, ashana) oryndary bolypty (Dýbıskıı A.F. «Proıdemsıa po ýlısam Selınog­rada», 1990). Burynǵy SÝM, qazirgi ákimdik basqarmalary ornalasqan, ertede jergilikti halyq «Aqjapa» nemese «Kókdúken» ataǵan, oryssha «Zelenyı rıad» nemese «Gostınnyı dvor» dep atap ketken záýlim saýda or­ny da negizinen osy áýletke tıesili.

El aýzyndaǵy bir áńgimeni de aıta keteıik. Birde Aqmoladaǵy Baı­muhambetke atalas týysy ári qur­dasy, Altaı-Qarpyqtyń myńdap jylqy aıdaǵan aıtýly baıy Jaıma Aqpanuly keledi. Baıkóptiń tórinde jantaıyp jatyp: «Seniń baılyǵyń meniń pálen myń malymnan túsetin baılyqqa jete me?» dep surapty. Sonda Baıkóp esepshotty qaǵyp-qaǵyp jiberip: «Seniń búkil mal-múlkiń maǵan bir aptada túsetin aqshaǵa jetpeıdi...» degen eken.

Sondaı-aq onyń qazirgi Respýb­lıka dańǵyly men Abaı kóshesiniń qıylysynda oryn tepken «at qora­sy» keıin «Zarıa» kınoteatry­na, jartylaı bóligi dúkenge aınalǵa­nyn da kópshilik biledi. Bul da 1972 jyly buzylǵan.

Baımuhambet Qosshyǵulov 1918 jyly 70-ke qaraǵan jasynda tyrysqaq (holera) aýrýynan qaıtys boldy. Súıegi búgingi «Jastar» shaǵyn aýda­nyndaǵy eski zıratqa jerlengen.

Bilimi az bolsa da, biligi kóp, sol kezdegi da­myp kele jatqan kapı­talıstik qoǵamnyń úrdisine tez beıimdelip, jan-jaqty izdengen Baı­muhambet Qosshyǵulov eńbegi – búgin de ónege. Onyń jolyn kózi tirisinde-aq bıik deńgeıge kótergen – úlken uly Qurmanǵalı edi.

Ol – 1878 jyly týǵan, jas­taıynan áke tárbıesin sińirip ósken, Aqmolada medrese, gımna­zııa bitirip, Sankt-Peterbýrg tehnologııa ınstıtýtynan ınjener-teh­­no­log mamandyǵyn alǵan alǵash­qy qazaq­tyń biri. Sol kezeńde Qos­shuǵyl áýle­ti ká­sibiniń oza damýyna, órleýine ne­giz sal­­ǵan, syrtqy ekonomıkalyq baı­la­nys­­taryn jetildirýge, ónerkásip salasyn ornyqtyrýǵa, qarjy-bank júıesin júrgizýge bastama jasap, iske asyrý osy Qurmanǵalı esimimen tyǵyz baılanysty. Zamanyndaǵy Reseı, Eýropa ekonomıkasyn kórip-bilip, oqyp-toqyp kelgen Qurmanǵalı Baımuhambetuly HH ǵasyrdyń alǵashqy jyldarynan-aq ákesiniń isin jańasha progresshil jolmen jalǵastyrdy. Eki dáre­jeli gıldııa ataǵynyń 1-ine ıe bolýy da – onyń bilimi men eńbegi. Ol – Aqmola ýezi­niń múshesi, áskerı-laýazymdyq shen ıesi. Qurmanǵalı ákesiniń kási­bin keńeıte otyryp, Reseıden de ári shyǵyp, Germanııa, Anglııa, Aýstrııa sııaqty memlekettermen saýda-eko­nomıkalyq baılanys ornatty.

Baımuhambetuly Qurmanǵalı – Sankt-Peterbýrgte oqyp júrgende-aq avtomobıl júrgizýdiń oqýyn qosa ıgerip, ony aıdaý jarystaryna qatysqan alǵashqy sport­shy. Ol sol avtomashınany shamamen 1903-1905 jyldary alǵash Aqmolaǵa jetkizgen. Tipti ózimen áriptes, qaltasy qalyń baılar­dyń tapsyrysymen avtomobıl saý­dasyn júrgizgen. Ol alǵashqy avto­mobıldi Aqmoladaǵy fotograf K.P.Shahovqa, qala meri, kópes A.Kýb­rın­ge satqan. Deı tur­ǵanmen Quman­ǵalı alystan oılanǵan. Bul jospar Aqmolada avtomobıl zaýy­tyn salyp, osynda temir kólik shyǵarý edi. Onyń kenje inisi, Baımuhambetuly Bek­muhambettiń aıtýyna qaraǵanda, «Qur­manǵalı Germanııa kásipkerlerimen 1912-1913 jyldary Aqmolaǵa avtomobıl zaýytyn soǵý (keıbir de­rek­terde «Opel» kompanııasy deıdi) jóninde kelisimshart jasas­qan». Buǵan negiz de bar edi. Máse­len, At­basarda, Aqmolada Qurman­ǵalı­dyń uıymdastyrýymen germa­nııa­lyq ataqty «Zınger», «Sala­man­dra», «Iаkor» kom­panııa­lary­­nyń ókildikteri men fılıaldary jumys istegen. Kásipker Qosshy­ǵulov áýleti osy kompanııalar ju­my­syn qazaq dalasynda alǵash uıymdastyrýshylar retinde tanylǵan.

Bul úlken istiń aıaqsyz qalýyna 1914 jylǵy Germanııa men Reseı arasynda bastalǵan, arty birinshi dúnıejúzilik soǵys­qa ulasqan halyqaralyq ahýal kedergi bolǵan. Alash avtonomııasy, Alash­orda úkimeti ornaǵan kezde Qosshy­ǵulov áýleti ult múddesin qorǵaǵan. Álı­han Bókeıhan bastaǵan tulǵalarmen baılanys jasaǵan. Sonyń ishinde aqyn Maǵ­jan Jumabaımen kezdesken, 1917 jyl­dyń jazynda Aqmola oblystyq qazaq sıezin ótkizýge kómek kórsetken. Qur­man­ǵalı Aqmola oblysy atynan Máskeý­ge Búkilreseılik musylman sıezine Maǵjan­men birge baryp qatysqan.

Sáken Seıfýllınmen de jaqsy qarym-qatynas jasap, Aqmoladaǵy «Tirshilik» uıymy men osy attas gazetke qarjylaı qoldaý kórsetken.

Keńes ókimeti ornaǵan soń, Qosshyǵulov áýleti de qýǵyndalyp, barlyq múlki tárkilenip, keńes ókimetine kóshedi. Kúlli dúnıe-múlkin, ónerkásip, saýda-sattyq, basqa da oryndaryn sanamaǵanda banktegi qarjysynnan 1 mıllıon som ótkizgen degen derek bar.

Bolshevıktik, taptyq ókimet Qosshy­ǵulov áýletiniń toz-tozyn shyǵaryp, Qur­manǵalıdiń inisi Bekmuhambetti, balasy Hasendi uzaq jylǵa (20-25 jyl) sottap jiberedi. Ýálı, Muhametqalı, Nurmuhamed, Qadyrkeı taǵdyry aıtýǵa da aýyr. Sodan Qurmanǵalı 1928-1940 jyldar aralyǵynda otbasymen Jańaarqa jaqtaǵy atamekeni Keltetal, О́rkendeý, Bóteı boıynda biraz bolady. Qaıda barsa da, qýda­laý kóredi. Sodan Qaraǵandy jaqqa barady. Elge sońǵy ret 1951 jyly otbasymen (qasynda uly Hasennen týǵan nemereleri Rústem men Shyńǵys bolǵan) kelip, jaz boıy biraz tynyǵyp, «endi ońtústikke ketip bara jatqanyn» aıtyp, qoshta­syp ketedi. Sóıtip, Shymkent jaqqa aýyp ketken qaryndasy Raıhan men kúıeýbalasy Ǵalıdiń (Begıshev) qolyna baryp panalaıdy.

Keıbir derekke qarǵanda, Qur­man­ǵalı Baımuhambetuly 1954 jyly Shymkent qalasynda qaıtys bolǵan. Nemere qaryn­dasy Mádınur (Qosshyǵulova) Begısheva pikirinshe, Qyrǵyzstannyń burynǵy Osh, keıingi Jalalabad oblysy Alaı aýylynda 1954 jyly qaıtqan.

Qurmanǵalıdiń Hasen degen uly túrme­den shyǵysymen ábden álsirep, aýyryp, Aqmolada qaıtys bolypty. Odan týǵan Rústem, Shyńǵys degen balalary kóp ýaqyt Qyrǵyzstandy panalaǵan. Hasennen týǵan Naıb atty uly 2003 jyly osy Astana qalasynda dúnıeden ótti.

Jalpy, Baımuhambetten 6 ul, 1 qyz týǵan. Olar – úlkeni Qurman­ǵalı, odan keıin­gileri Muhametqalı (Múkam, Shym­kent jaqta qaıtqan desedi), Muhammet-Ýálı (Ýálı, 1922 jyly qusadan ólgen), Nurmuham­bet (Nurkeı, 1932 jyly ashtyqta ólgen), Qadyrkeı (1920 jyly qaıt­qan), Bekmuhambet (Bıke, 1981 jy­ly qaıtty), qyzy Raıhan (Shym­kentte 1970 jyly qaıtqan). Osylardyń ishinde Ýálıdiń ǵana urpaǵy qazir Astanada turyp jatyr. Joǵarydaǵy shejirege kúdik keltirgender aqıqatty osy kisilerden de suraı alady.

Endi bizdiń erekshe toqtalatyny­myz – Baımuhambettiń kenje uly Bek­muhambet (Bıke) týraly. Biz osy atamyzdyń qolyna sý quıyp, qasynda júrip, biraz jaıǵa qanyq­qan edik.

Bıke atamyz 1896 jyly Aqmola qalasyn­da týǵan. Ákesiniń kópeıi, aǵalarynyń ortasynda erke ósken ul bola otyryp, jergilikti medrese, gımnazııada oqyp, úzdik tá­mam­daǵan. Jastaıynan óte zerek, qazaq­sha­synan basqa tatarsha men orysshany bylaı qoıǵanda, arab, nemis, fransýz tilderin jaqsy bilgen. Bekmuhambet 1914 jyly Máskeý Polıtehnıka ınstıtýty aǵash óńdeý ónerkásibi mamandyǵyna túsken. Instıtýtty aıaqtaýǵa shamaly ýaqyt qalǵanda 1917 jyly qazan tóńkerisi bastalyp, keńes ókimeti kelip, aýmaly-tókpeli zaman ornap naqaq qýdalaýǵa túsken. Sodan elge, Aqmolaǵa qashyp keledi. Munda alǵashqy jyldary keńes ókimetine qyzmet etedi. Alaıda baı balasy bolǵan soń, árıne, taǵy qýǵyndalady. Bekmuhambet 1928 jyly baı tuqymy degen aıyppen 25 jylǵa aıdalyp kete barǵan. Ol ataqty Kolyma lagerinde jan azabyn tartady. Biliminiń, birneshe tildi erkin meńgerip, jaza bilýiniń arqasynda lager túrme keńsesinde is júrgizýshi, aýdarmashy bolyp, aman qalady. 18 jyldan soń 1946 jyly elge aman-esen oralady. Aqmolaǵa kelgenmen de NKVD-nyń únemi ańdýynda, qýǵyn kórýinde bolady. Aqyry olar kún kórsetpegesin el jaqqa jyljyp, aýyldaǵy aǵaıyndar ortasyna baryp qosylady. Onyń qalǵan ómiri basynda Jańaarqa óńirindegi áli kóship-qonyp júrgen aýyldarda, keıin Qarajal qalasynda ótti. О́te qaǵıdatshyl, ádil bolatyn. О́mirlik jary Lıýba apamyzdy túrmeden kele jatyp jolda kezdestirip, ne­mis­­she sóılese kele til tabysyp, elge birge ala keledi. О́miriniń sońy­­na deıin Bıke atanyń qasy men qaba­­ǵyna qaraǵan Lıýbov Karlovna Qos­shy­ǵulova musylmandyq paryzyn oryndap, qazaq tili men salt-dástúrin berik ustandy. Bıke atamyz qaıtqan soń «jalǵyz ózińizge turý qıyn ǵoı» degen aǵaıyndar «Baı atamyzdyń, Bıkeniń shańyraǵyn qulatpaımyn», degen sózin estidi. Bıke (Bekmuhambet) atamyz 1981 jy­ly Qarajal qalasynda dúnıeden ozdy.

Qazaqtyń kapıtalısi atanǵan Baımu­hambet, Qurmanǵalı Qos­shy­ǵulov áýletiniń tragedııasy – qazaqtyń tragedııasy. Bári óz qal­pynda júrse, osydan júz jyl buryn-aq óndiristi elge aınalar edik, amal bar ma?

Bıke atamyz aıtyp otyratyn: «Qur­manǵalı aǵam Aqmolany qazaqtyń ordasy etsek, anaý Peter­býrg, Máskeý, Eýropanyń qalalary sııaqty ónerkásibi, mádenıeti kórkeı­gen ortalyqqa aınaldyr­saq dep armandaýshy edi. Adamnnyń degeni bolmaıdy eken...», dep.

Kámpeskeden keıin 1929-1930 jyldary Qurmanǵalı otbasymen elge kelgende, jurttyń ábden jú­degen túrine qarap: «Átteń, myna tarshylyq zaman basymdaǵy baq-dáýletimdi julyp aldy», degenin 2001 jyly 90-ǵa jaqyndap ómirden ótken Nurmaǵambetqyzy Jańylshaq ájemiz esine alyp, áńgimelep otyratyn.

Búginde baıyrǵy Aqmola, qazirgi qazaqtyń astanasynda Qosshyǵulov áýle­tiniń izi kórinbeıdi. HH ǵasyr­dyń 70-jyl­darynyń ortasyna deıin bolǵan osy shahar­daǵy «Baı­kóptiń úıi», «Baıkóptiń at­qorasy», «Baıkóptiń dúkeni» degen ataýlar­dy kónekózder ǵana biledi. 2-gıldııaly kópes M.Kýbrın atynda kóshe, tipti úıiniń jańǵyrtpasy bar. Al Aqmolaǵa ólsheýsiz eńbek sińirgen ákeli-balaly Baımuhambet, Qurmanǵalı Qosshyǵulovtar taǵdyry men tarıhy «Urpaǵym-aý, bularyń qalaı? Arýaq attamańdar!» dep turǵandaı...

Bizdińshe, elordalyq onomastıka komıssııasy osy máseleni keshiktirmeı kún tártibine shyǵarý kerek. Eski qala ortasyndaǵy bir kósheni «Kópes Qosshyǵulovtar» ataýyn berse degen usynysymyz bar.

Aıtqandaıyn, osy maqala daıar­­lanyp jatqanda, doktorant Samat Jumataıuly bizben habarlas­ty. Kórsetken naqty derek, foto, málimetterimizden soń 3 sáýirdegi maqalasyndaǵy birjaqty málimeti úshin ǵafý ótindi. Biraq bizge onyń GosDýma depýtaty, súıegi ashamaıly Sháımerden Qosshyǵul týraly izdenisi unady. Osy tulǵa­nyń esiminde Astanada úlken dań­ǵyl bar. Jas tarıhshy keleshekte Baımuhambet, Qurmanǵalı Qos­shyǵulovtardy tanytýǵa belsene atsalysatynyn jetkizdi.

Erlan Kúzekbaı,

ólketanýshy