Qazirgi tańda akademııa túlekteriniń basym kópshiligi «Qazaqstan temir joly», «Qazaqtelekom», «AstanaMotors», «Qazposhta», «Qazavtojol», «KEGOK», «Transstroımost», «MegaMotors» sekildi mekemelerde, taǵy basqa da iri ulttyq kompanııalarda qyzmet etedi.
Elimiz Táýelsizdik alǵannan keıin ǵana M.Tynyshbaevtyń asyl esimi men ǵylymı murasy halqymen qaıta qaýyshty, ol týraly ǵylymı zertteý eńbekteri men kórkem shyǵarmalar jaryq kóre bastady. Bul rette búgingi eldik jańarý men ádilettilik kezeńinde Muhametjan syndy tulǵamyzdyń áli de ashylmaǵan qaıratkerlik qyrlary talaı zertteýge arqaý bolary sózsiz. Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, tarıhshy-ǵalym óz zamanynda ártúrli salada aıanbaı eńbek etip, bar kúshin halyqtyń tarıhı sanasyn qalyptastyrýǵa jumsap, ǵylymı zertteý jumystarymen aınalysty. Qazaq halqynyń arǵy-bergi tarıhyna qalam tartyp, zamanynyń ózekti máselelerin sheshýge arnalǵan, búgin de mańyzyn joımaǵan zertteý eńbekterin jarııalady. Ol – qazaq halqynyń saıası-áleýmettik, mádenı-rýhanı tarıhynda máńgi óshpesteı iz qaldyrǵan uly tulǵa.
Muhametjan Tynyshbaev 1926 jyldan bastap birtýar qaıratker Turar Rysqulovtyń qoldaýymen Túrkistan-Sibir temir jolyn salýǵa belsene qatysqanyn búgingi temirjolshylardyń jańa býynyna aıta ketýge tıispiz. Dara ınjenerdiń esimin shartarapqa keńinen áıgilep, atyn ańyzǵa aınaldyrǵan, halyq jadyna uıalatqan – onyń áıgili temirjoldy salýǵa qosqan súbeli úlesi, sińirgen eren eńbegi. Dál osy joldy salýda Muhametjan bilikti ınjener, oıly ekonomıst, isker uıymdastyrýshy, daryndy jobalaýshy retinde aıryqsha tanyldy. Ol Túrkistan-Sibir temir joly qurylysynda jobalaýshy-ınjener, ýchaske bastyǵy qyzmetin atqardy. Shyndyǵynda da dál sol kezde Orta Azııa men qazaq dalasynyń jergilikti jaǵdaıy men jer bederin ol kisideı biletin maman burynǵy Reseı ımperııasynda joq edi. Muhametjan Túrksib qurylysynda alǵash ret aerofotosýretterdi qoldanǵan. Soǵan súıene otyryp, uzyndyǵy 50-60 metrlik birneshe jerasty jolyn salýdy, sondaı-aq bir quramǵa úsh parovoz tirkeýdi qajet etetin Qordaı asýynyń ornyna Shoqpar jobasyn usynady. Sebebi bul joba «tesken taýlardyń» esebinen 26 mln som únemdeýge, ári Qazaqstannyń alty oblysyn ózara jyldam baılanystyrýǵa múmkindik berdi.
Halqynyń ardaqty ulynyń esimin máńgi saqtap, sońyndaǵy baı murasyn nasıhattaý maqsatynda akademııamyzda birshama jumys atqaryldy. Bul baǵyt alda da tolyqtyrylady. Asyl azamattyń mereıtoı jylynda sonyń birqataryn atap ótýdi paryz sanaımyz.
Alashtyń ardaqty azamaty, ınjener Muhametjan Tynyshbaevtyń esimi akademııamyzǵa 2000 jyly berilse, qoladan quıylǵan eskertkishi bilim ordamyzdyń ǵımaraty aldyna 2006 jyly ornatyldy. Joǵary bilim-ǵylym ortalyǵy sanalatyn akademııanyń tarıhynan syr shertetin mýzeıde M.Tynyshbaevtyń eleýli murasy jınaqtalǵan.
Mereıtoıǵa baılanysty ótkizilgen saltanatty jıynda akademııa rektory S.N.Ámirǵalıeva ultymyzdyń birtýar perzenti týraly tebirene sóılep, onyń halyqqa sińirgen eńbegine erekshe toqtaldy. Ardaqty azamattyń oı-armany elimizde oryndalyp, shoıyn joldyń qyzmeti el ekonomıkasynyń damýyna zor úles qosyp otyrǵanyn aıta kele: «Bar ǵumyryn týǵan halqynyń múddesine arnaǵan, qabilet-darynymen halqynyń mereıin asyrǵan osy bir uly tulǵany qazirgi qoǵam bilýge jáne máńgi umytpaýǵa tıis», dep tujyrymdady.
Saltanatty jıynda Muhametjan Tynyshbaevtyń uly Dáýlet Sheıh Álı-Tynyshbaev: «Dinmuhamed Qonaev ózin ómir boıy qazaqtyń tuńǵysh ınjeneri M.Tynyshbaevtyń aqyly, rýhy shabyttandyryp kelgenin aıtyp otyrǵan. Bilim alýshy jastar, senderdi de Tynyshbaev esimi ómirde, keleshek qyzmetterińde shabyttandyryp júrsin» dese, nemeresi Elena Eskendirqyzy atasynyń bıik maqsatqa toly ǵumyry búgingi jáne erteńgi jastar úshin jarqyn ónege ekenin aıtyp, dańqty atasyna arnap jyr shýmaǵyn oqydy.
Muhametjannyń tulǵasy men tuǵyry, eńbegi men erligi, qaıratkerligi men azamattyǵy, bilimi men biligi, adaldyǵy men otanshyldyǵy – bári-bári búgingi jáne erteńgi jastarǵa árqashan úlgi. Onyń ǵalymdyǵy, tektiligi, parasaty tereń zerttelýi qajet. Ertede Turar Rysqulovqa Tashkentke oqýǵa barýy úshin qarajatpen kómek kórsetken de – osy M.Tynyshbaev eken. Bul týraly T.Rysqulov 1929 jyly jazǵan «Túrkistan-Sibir» temir jolynyń tarıhy men taǵdyryn, keleshegin qozǵaǵan eńbeginde aıtady.
Akademııamyzda ár jyly sáýirdegi ǵylym onkúndiginde stýdentter men oqytýshy-professorlardyń dástúrli ınnovasııalyq-tehnologııalyq halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııasynda, «QazKKA jarshysy» jýrnalynyń arnaıy sanynda, stýdentterdiń «Stýdenttik kóktem» festıvalinde, «Tynyshbaev aptalyǵy» atty shyǵarmashylyq baıqaýda, bilim alýshylardyń ǵylymı zertteý jumystary baıqaýy men respýblıkalyq pánaralyq olımpıadasynda M.Tynyshbaev murasy ulyqtalady. Bıyl bul is-shara asyl azamattyń 145 jyldyq mereıtoıyna arnaldy. Osy is-sharalarda stýdentter arasyndaǵy jeńimpazdardyń barlyǵy da Muhametjan atamyzdyń sýreti beınelengen maqtaý qaǵazdary jáne syılyqtarmen, al bilim salasynda erekshe kózge túsken oqytýshy-professorlar «M.Tynyshbaev-145» tósbelgisimen marapattaldy. Sonymen birge sáýir aıynda jas mamandardy jumyspen qamtý komıssııasynyń otyrysy ótip, akademııa túlekteriniń 85%-y jumysqa ornalasatyny málim etildi.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, akademııa stýdentteri úshin jataqhana jetispeýshiligi tolyq sheshilgen. Mereıtoı aıasynda «Stýdenttik úıim – maqtanyshym!» atty jarys ótip, salamatty ómir salty nasıhattaldy.
Jyl saıyn M.Tynyshbaevtyń týǵan kúni – 12 mamyr men Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni – 31 mamyr akademııamyz úshin taǵylymdy shaq. Osy kúni tulǵaǵa baılanysty kóp is-shara ótedi. Sonyń ishinde stýdentterimiz Almaty-1 vokzalyna jaqyn ornalasqan M.Tynyshbaev kóshesine de arnaıy barady. Kóktem, kúz mezgilderinde osy jerde senbilik uıymdastyryp, kósheniń tazalyǵyn qadaǵalap otyramyz.
Tehnıkalyq mamandyqtyń bolashaq ıeleri M.Tynyshbaevtyń jol salasyndaǵy eńbekterine tereń mán bere oqıdy. Bıyl tarıhı konferensııada jan-jaqtan kelgen tarıhshy-ǵalymdar ardaqty tulǵa jáne onyń zamandastary týraly málimetter berdi. «M.Tynyshbaev. Úzilgen tamyr» atty qoıylym (avtory Ersaıyn Tóleýbaı) jastardy da, oqytýshylardy da úlken áserge bóledi.
Muhametjan Tynyshbaevtyń zamandasy, ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «Adamnyń ózinde kámildik bolmaǵan soń, isinde de kámildik joq» dep aıtqandaı, halqymyzdyń áıgili tulǵalarynyń eliniń bolashaǵy úshin atqarǵan kámil isterin eshqashan umytpaı, olardy jıi-jıi eske alyp turý – bárimizdiń ortaq paryzymyz.
Keńes JÚSIPOV,
M.Tynyshbaev atyndaǵy Logıstıka jáne kólik akademııasynyń professory, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty
