Altynnyń mol keni

Bastapqyda bul ken orny aýyl turǵyndaryn ári-sári kúıge túsirgenimen, telekópirden keıin kóńildegi kúdik tumany seıilip, ınvestorlarǵa degen berik senim ornyqqandaı boldy. Indýstrııalandyrý kúni sheńberinde ótken jalpyulttyq telekópirde Elbasynyń ruqsa­tymen iske qosylǵan «Áýlıe» óndiristik altyn kenishi jóninde sóz qozǵamas buryn az-kem sheginis jasaǵandy jón kórdik. Sonda memlekettik aýqymda úlken qozǵaý salynyp otyrǵan máseleniń máni ashyla túser degen oıdamyz. Byltyr tilshiler qosynyna Bulaq aýylynyń bir top tur­ǵyndarynan shaǵym hat keldi. О́zim osy óńirdiń týmasy bol­ǵandyqtan, jerlesterimniń janaıqaıy beı-jaı qaldyra almady. Túrli deńgeıdegi organ­darǵa joldanǵan ujymdyq aryzda Qulsary áýlıe jerlengen oba mańynan baǵaly metaldyń jetkilikti qory tabylǵany týraly habar jetkeli elden maza ketkeni aıtylyp, altyn bar jerde ýran qosa júretini, sol sebepti aıtyp kelmes keseldiń ákeler zardaby qandaı, jobanyń paıda-zııany naqty tarazylandy ma, birlesken kásiporyn ıeleri qorshaǵan ortany zııandy qaldyqtarǵa toltyryp, taıyp turmaı ma degen sansyz saýaldar sanany silkilep, tynyshy ketken, uıqysy qashqan jurtty áýre-sarsańǵa salǵan. Munyń aldynda Sabyr Ilııa­sov aqsaqal da osy máselelerdi quzyrly oryndarǵa kóldeneń tartqanymen, tushymdy jaýap ala almasa kerek. Onyń ústine is áli bastalmaı jatyp ólekse ústine shúılikken quzǵyndardaı aty-jóni belgisiz birneshe kom­panııanyń ıelikke umtylýy da sekem aldyrǵan tárizdi. Bárinen de baǵdarlamanyń júzege asýyna úzildi-kesildi qarsy shyǵyp júrgen azamattardyń ótken ǵasyrdyń orta tusynda júrgizilgen barlaý jumystary barysynda ýran qory tabylypty deýi otqa maı quıǵandaı óte-móte áser etken sııaqty. El ishin eles qusap kezgen osyndaı jaısyz jaıttardan keıin bir-birimen qońsy qonǵan eldi mekender turǵyndarynyń alańdaıtyndaı-aq reti bar. Ýáde boıynsha Bulaq aýyldyq okrýginiń ortalyǵynda «Áýlıe Gold Maınıng» JShS dırektory Pavel Djýlaımen arnaıy kezdesip, aı-kúnniń amanynda dúnıeni dúrliktirgen máseleniń túp-tórkinine boılaýǵa tyrystyq. Okrýg ákimi Ashat Mustafın de ujymdyq shaǵymǵa baılanys­ty aýdan ákiminiń, oblystyq quzyrly organ ókilderiniń qatysýymen ótken qoǵamdyq tyńdaýdyń hattama sheshimderin usynyp, istiń mán-jaıyna tereńirek qanyqtyrdy. Jıynda sol kezdegi Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń atynan jobanyń negizgi oryndaýshysy retinde «Áýlıe Gold Maınıng» JShS bekitilgeni, sheteldik qarjygerlerdiń qoınaýy altynǵa toly jańa ken ornyn ıgerý jónindegi jobalardy jan-jaqty zerttep, ekologııalyq, ekonomıkalyq, quqyqtyq saraptamalardan ótkeni túsindirilipti. Aýyl turǵyny Erǵalı Orazalınniń aınala ekologııalyq jutaýǵa ushyrasa, jaýap beresizder me degen suraǵyna bul jaǵdaı kelisimshartta anyq kórsetilgen. Sondaı-aq, alynǵan paıdanyń bir paıyzy taratý qoryna aýdarylyp otyrady. Bul qarajat jer qoınaýlaryn qalpyna keltirýge, basqa da maqsattarǵa jumsalady degen jaýap berilipti. Osy mańaıda «sibir jarasymen» aýyrǵan maldardyń ólekseleri kómilgen arnaıy oryn bar. Ol jerden qazba baılyq tabylsa, ne isteısizder degen saýalǵa bizdiń qolymyzda maldárigerlik qyzmet kartasy bar, soǵan oraı áreket jasaımyz delinip-ti. Osyndaı ashyq áńgimelesýden keıin turǵyndardyń kúdigi bir­­shama seıilip, salyqtyń bir bóligi áleýmettik salalarǵa bólinse, ju­mysqa jergilikti adamdar birin­shi kezekte tartylsa degen usy­nystarmen tarasqany baıqalady. Bolǵan oqıǵany boıamalamaı, búkpesiz ári egjeı-tegjeıli baıandap otyrǵan sebebimiz, túsindirý jumystarynyń kemdiginen túrli qaýeset jaılap, onyń arty el ishin jik-jikke bólip, alataıdaı búldirip jatatyny jasyryn emes. – Jer qoınaýyna jan-jaqty barlaý júrgizýdiń nátıjesinde altyn qorynyń jalpy aýmaǵy 400 gektardy qurap otyr. Zertteý jumystaryna 100 mıllıon teńge jumsaldy. Qazba shara­larymen bizdiń kompanııa aı­nalysady. Qazaqstan naryǵy jaqsy tanys. Birneshe enshiles kásip­oryndarymyz bar. Alǵa qoıǵan josparlarymyz kóp. Olardyń ishinen jańa jumys oryndaryna jergilikti turǵyndardy aldymen qabyldaýdy erekshe bólip aıtar edim. Áleýmettik máselelerdi sheshýge de belsene atsalysatyn bolamyz, – dep edi sol jolǵy áńgimesinde enshiles kásiporyn basshysy P. Djýlaı. Fırma 2021 jylǵa deıin arnalǵan jumys kestesine sáıkes taý-ken zaýytynyń irgetasyn qalaýdy tez-aq bastap ketti. Ozyq joba alǵashqy besjyldyqtyń Indýstrııalandyrý kartasyna engizilip, mejelegen merzimge deıin 600 myń tonna ónim óndirý belgilengen. Ká­siporynnyń paıdalanýǵa be­rilýi ındýstrııalandyrýdyń birin­shi besjyldyǵynyń qory­tyndylarymen oraılas kelip, Memleket basshysy tusaý­yn kesti. «Áýlıe Gold Maı­nıng» JShS-niń Bulaq aýyly mańaıynda ıgerilgen óndiristik altyn kenishiniń jobalyq quny 2,7 mıllıard teńgeni qurap, tolyǵymen sheteldik ınvestorlar esebinen qarjylandyrylady. Byltyrǵy jobalyq qýattylyǵy 140 myń tonna bolsa, bıyl ónimdilik 2 esege ulǵaıtylady. Altyn kenishi qurylysynda 180 adam eńbek etedi. Altyn aralas topyraqty óndirip, óńdeıtin keshenniń boı kóterýi jergilikti turǵyndar úshin mańyzy óte zor. Tolyq paıdalanýǵa berilgende 250 jańa jumys oryndary ashylady. 2016 jylǵa deıin alǵashqy altyndy alý josparlanyp otyr. Atalmysh joba boıynsha 1,5 mıllıard teńge ınvestısııalyq salym aıaqtalýǵa jaqyn. Biz munymen toqtap qalmaımyz. Jer qoınaýyn barlaý odan ári júrgizilip, qosymsha kelisimsharttar jasaý arqyly oblysta tústi metallýrgııany damytýdyń, bul salaǵa ınvestısııa quıýdyń tıimdi joldaryn qarastyratyn bolamyz. Fırma jetekshisi Pavel Djý­laıdyń dúıim jurtshylyq aldynda aıtqan bul ýájin bergen sert dep qabyldaǵan lázim. «Aıtqan sóz – atylǵan oq» demeı me? Olaı bolsa, bir-birimen irge­les otyrǵan aýyldar turǵyn­darynyń alańdaýyna esh negiz joq. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy, Esil aýdany.