«Volgadaǵy býrlaktar»

Iá, kartınany shynaıy bolý úshin I.Re­pın aǵasy Vasılıı jáne sýretshiler Fedor Vasılev, Evgenıı Makarovtarmen birge Edil jaǵasynda birneshe eskız jazǵan. Ár keıipkermen jekeleı tanysyp, jan dúnıesin túsinýge tyrysqan. Kartınaǵa úńilseńiz, on bir keıipker bar kúshterin salyp, aýyr kemeni jaǵaǵa qaraı súırep keledi. Aıta keteıik, býrlak dep otyrǵanymyz – jumysshylar. Reseı men KSRO-da býrlak kásibi HH ǵasyrdyń basyna deıin bolsa, Eýropada býrlaktar HH ǵasyrdyń ortasynda bol­ǵan desedi.

Sýrette jumysqa kúshtep jegilgen adamdarǵa uqsaıdy. Shyndyǵynda, aq­sha úshin, otbasyn asyraý úshin óz erik­terimen jumys istep júrgen er adam­dar. Basqa kásipke jaramaǵan soń da aýyr jumysqa kelgen. Alaıda I.Re­pın Reseıde tehnıkanyń damyp kele jatqan ýaqytynda adamdardyń tym aýyr jumys istep júrgenderine kóńili tolma­ǵan. Kemeni parohodpen de súıreýge bolar edi dep, oıyn ashyq aıtqan. Otyzǵa da tolmaǵan jas sýretshiniń aıtqa­nyn kim tyńdasyn? Biraq I.Repın qylqalamnyń qudiretimen ábden qınal­ǵan jumysshylardyń beınesin ashyp berýge tyrysqan.

Repın kompozısııany barlyq býrlaktar kóretindeı etip jasaǵan. Olardyń árqaısysynyń kelbetteri bir-birine uqsamaıdy, aıryqsha belgileri bar. Minez-qulyqtaryna deıin beınelegen. Úńile qarasańyz, bireýi erinshektene erip keledi, qınala súıregenniń ornyna temekisin tutatqan. Aldyńǵy qatardaǵy úsheýi qınala súırep keledi. Ábden sharshap-shaldyqqandary túrlerinen kórinip tur. Kózderinde muń bar. Endi biri mańdaıyndaǵy terin súrtip kele jatsa, janyndaǵysy tym jaıbaraqat, alańsyz. Kóppen birge ilesip kele jatqandaı. О́mirdiń aǵyny sekildi. Biri nápaqasyn qınalyp tapsa, endi biri aýyrdyń ústi, jeńildiń astymen-aq júrip, paıda kóredi. «Sońǵy túıeniń júgi aýyr» degendeı, toptyń sońyndaǵy býrlaktar tipten qınalyp ketken. Bireýiniń bas kóterýge shamasy kelmeı qalǵan. Kıimderi jutań, las. Keıipkerlerdiń keıip-kespirleri de júdeńki. Bireýi ǵana saptama etik kıgen. Tegi, kezinde áskerı adam bolsa kerek.

Aıtqandaı, sýretshi kartınadaǵy ár keıipkermen jaqyn tanysyp, bilisken. Toptyń eń basynda turǵan saqaldy pop – Kanın. Kózqarasynan baısaldylyqtyń belgisi baıqalady. Sýretshi sol arqyly kórermenge jumysshylardyń ishki álemin kórsetkisi kelgen. Onyń dál qasyndaǵy teńizshi kórermenge jekkórinishti kózben qarap tur. I.Repın onymen áńgime-dúken qurǵanda ómirge kóńili tolmaıtynyn aıtypty. Ár nárseden kemshilik kórip júretin adamǵa uqsaıdy. Kanınniń oń jaǵyndaǵy qara saqaldy mujyq myqty adam. Minezi de salmaqty. Sýretshiniń aıtqan derekterine súıensek, ol Nıjnıı Novgorodtan kelgen jaýynger jigit eken. Judyryqtasýda aldyna jan salmaıdy desedi. Alaıda ózdiginen esh­kimge soqtyqpaıdy. Sondaı-aq, topta ıyqqa baılanǵan arqandy ózinen alyp tastaýǵa tyrysyp baqqan aýyl balasy kózge túsedi... Barlyǵynyń maqsaty bir bolǵanymen, árkimniń taǵdyry san túrli. Sýretshiniń sheberligi de sol, keıipkerlerdi bir-birine uqsastyrmaǵan.

Al polotnonyń oryndalý tehnıkasyn I.Repınniń sol kezdegi áriptesteri de joǵary baǵalaǵan. Sýretshi bul kartınany eki ret jazǵan. Biraq birinshi nusqasy saqtalmaǵan. Kartına 1873 jyly tolyǵymen aıaqtalyp, naýryzda Sankt-Peterbýrgtegi akademııalyq kórmege qoıyldy. Akademııalyq baǵyt­ty birqatar syn-eskertpeler aıtyl­ǵanymen, óner akademııasy Repın­niń kartınasyna «Vıje-Lebren» atyn­daǵy altyn medal berdi. Sol jyly kartına Venadaǵy dúnıejúzilik kórmege jibe­rildi. Ol jaqta áıgili kartına qola medal jeńip alǵan. Sonda nemis sýret­shisi jáne ónertanýshysy Frıdrıh Peht «Volgadaǵy býrlaktar» kartınasyn kórmedegi eń sátti kartına dep baǵa bergen. Sýretti knıaz Vladımır Alek­sandrovıch 3 000 somǵa satyp alyp, Vla­dımır saraıynyń bılıard bólmesine ilip qoıǵan.  Polotno tek 1918 jyly ǵana memlekettik orys murajaıyna berilgen.