Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ulanynyń Bas qolbasshysy,
general-leıtenant Rýslan JAQSYLYQOVPEN áńgime
– Rýslan Fatıhuly, aldymen Ulttyq ulannyń jaýyngerlik tarıhyna toqtalyp ótseńiz. – Táýelsizdik alǵan kúnnen bastap Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń qaýipsizdigi men tynyshtyǵyn qamtamasyz etýge qatysty máselelerdi árdaıym basty nazarda ustap keledi. Tipti, elimizdiń osy kúngi jemisti jolynyń bastaýy bolyp sanalatyn «Qazaqstan-2030» Strategııasynda Memleket basshysy: «Bostandyq pen táýelsizdikti jeńip alý jetkiliksiz, ony tabandy túrde qorǵap, nyǵaıtyp, urpaqtarǵa qaldyrý qajet. Eger biz óz memlekettiligimizden aıyrylyp, egemendigimizdiń negizderin, óz jerlerimiz ben resýrstarymyzdy qolymyzdan shyǵaryp alsaq, bizge keshirim joq», – dep atap ótken bolatyn.
Osy oraıda Elbasy N.Á.Nazarbaev táýelsizdik alǵannan keıingi quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýge jiti kóńil bóle otyryp, egemendik deklarasııasy jarııalanǵannan keıin nebári 26 kúnnen soń elimizde alǵashqy kúsh qurylymy organy retinde Ishki áskerdi qurǵany biz úshin maqtanysh jáne memleket tarapynan kórsetilgen aıryqsha senim dep bilemin. Mine, bizdiń jaýyngerlik tarıhymyz da dál sol 1992 jylǵy 10 qańtardan bastaý alady. Sol kezden bastap Ishki áskerdiń jeke quramy alǵa qoıylǵan tapsyrmalardy laıyqty túrde oryndap, jeke adam men azamattyń konstıtýsııalyq quqyǵyn, qaýipsizdigin, qoǵam qundylyqtaryn, memleket turaqtylyǵy men tynyshtyǵyn qaýip-qaterlerden qorǵaý jolyndaǵy jaýapty qyzmetimiz tek qana quqyqtyq sheńberde iske asyp keledi. Elimizdiń quqyq qorǵaý organdary júıesine kiretin keshegi Ishki ásker, búgingi Ulttyq ulan jeke quramy ózderi júrip ótken 23 jyl ishinde zaman talaptaryna saı tolyq, jan-jaqty qalyptasyp boldy dep aıtýǵa ábden negiz bar.
О́tkensiz búgin joq. Áskerdiń qalyptasýy jaıly sóz qozǵaı otyryp, nesin jasyraıyq, halqymyzǵa qýanysh syılaǵan táýelsizdikti ıelengen kezimizde ótpeli kezeńniń ýaqytsha qıynshylyqtarynyń qursaýynda qalǵanymyz áli este. Ekonomıkamyz qaryshtap alǵa damyǵan búgingideı berekeli kezeńde sondaı jaǵdaılar bolyp edi deseńiz, búgingi jastar oǵan senbeıtin de shyǵar. Basqany aıtpaǵannyń ózinde alǵy sheptegi áskerı bólimshelerde elektr jaryqtarynyń birde bolyp, birde bolmaǵan da kezderin bastan ótkizdik. Elge adal qyzmet etip, Otan qorǵaýdy eń qasterli qyzmet sanaǵan azamattarymyz mundaı jaǵdaılarǵa shydamdylyq pen tózimdilik tanytty. Olardyń kúndelikti qyzmettik is-áreketterin júzege asyrýǵa qajetti barlyq ǵımarattar buzylmastan sol qalpynda saqtaldy. Tehnıkalar men qarý-jaraqtar da talan-tarajǵa túsken joq.
Eń bastysy, sarbazdarymyzdyń basy aman, baýyry bútin boldy. Memleket tarapynan bizge eń aldymen talaıy taǵdyrdyń enshisine saı burynǵy Keńes Odaǵynan qalǵan О́skemen, Kýrchatov jáne Stepnogor qalalaryndaǵy strategııalyq asa mańyzdy nysandardy kúzetý tapsyryldy. Budan ózge kóptegen túzeý mekemeleri men el úshin mańyzdy nysandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz ettik. Bul mindetterdi de biz abyroıly atqara bildik.
Sol kezde elimizdiń ár túpkirindegi áskerı bólimderde kásibı mamandyqtaryn tereńnen ıgergen áskerı qyzmetshiler kóptep qyzmet atqardy. Odaq ydyraǵan boıda, olardyń basym kópshiligi ózderiniń tarıhı otanyna qaraı atbasyn burdy. Tipti, eshkim kútpegen osy ótkir máselelerdi de ońynan sheshe bildik. Joǵary bilimdi zapastaǵy ofıserlerdi shaqyryp, ishki ásker salasyna mamandandyryp, bilimin jetildirdik. Olardyń barlyǵy derlik búginderi Ulttyq ulannyń sapynda abyroıly qyzmet atqaryp, elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge bir kisideı atsalysýda. Petropavl qalasyndaǵy Ishki ásker joǵary áskerı ýchılıshesin Ishki áskerdiń Áskerı ınstıtýty dep ataýyn ózgertip, keleshektegi taǵdyrlaryn áskerı ómirmen baılanystyrǵysy keletin jastarymyzdy qabyldadyq. El men jerdiń bútindigin oılaǵan áriptesterim sol kezdegi qıynshylyqtarǵa moıymaı, memleketimizdiń táýelsiz el atanǵanyna shynaıy qýanǵandaryna talaı ret kýá boldym. Elbasynyń salıqaly saıasaty arqasynda Ishki áskerdi san-salaly jaǵynan damytý men jetildirýge aıryqsha kóńil bólindi. Mine, osylaısha syndarly sátterden súrinbeı óttik.
– О́tken jyly elimizdiń Ishki áskerleri Ulttyq ulan retinde qaıta quryldy. Bul, sóz joq, memleket tarapynan júktelgen zor senim ekeni anyq. Osy ózgerister Ulttyq ulanǵa qandaı jańa mindetter júkteıdi?
– О́zderińizge belgili, 2014 jyldyń 21 sáýirinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Ishki ásker Ulttyq ulan bolyp quryldy. Jalpy alǵanda, bul ár vedomstvony zaman talabyna saı jasaqtaý, jetildirý úshin jasalatyn qalypty reformalyq qadamdardyń biri bolyp tabylady. О́ıtkeni, ómir bir orynda turmaıdy ǵoı. О́sý, órleý, órkendeý bar degen sııaqty. Adamzatqa qaýip tóndiretin lańkestik, ekstremızm men separatızm syndy qaterlerdiń el bolyp, jahan bolyp kúresetin, osy jolda birigip kúsh biriktirýdi qajet etetin jaǵdaıǵa jetip otyrǵany shyndyq. Ári bul qaýip-qaterlermen kúreste jeńip shyǵý úshin tek utqyrlyq, sheberlik, kásibı biliktilik qana jasampazdyq qurady, oǵan jaıbasarlyq, biliksizdik degender kereǵar uǵymdar.
Osyǵan oraı, memleketimizdiń tynyshtyǵy, azamattarymyzdyń qaýipsizdigi jolynda kúsh-qýat organdarynyń áleýetin arttyrý, olardy jańadan jasaqtaý qalypty jáne qajetti jaǵdaı dep bilemin. Sonymen qatar, Ulttyq ulan degen ataýly qurylymdar álemdik tájirıbede kóptegen shetelderde de bar. Osy negizderdi esepke ala otyryp, Ishki áskerdiń zańdy izbasary retinde Ulttyq ulan dúnıege keldi. Nátıjesinde vedomstvoǵa júktelgen mindettemelerdiń aıasy da keńeıdi. Ilgeri ýaqyttary elimizdiń quqyq qorǵaý birtutas júıesine kiretin Ishki ásker quramy memlekettegi quqyqtyq tártipti kúzetetin, strategııalyq mańyzdy nysandardy qorǵaıtyn ásker kúshi retinde qoldanyp kelse, sońǵy ózgeristerge sáıkes tótenshe jaǵdaılar kezinde de qutqarý sharalaryn tikeleı júzege asyratyn qurylymǵa aınaldy.
Taǵy bir ereksheligi Ulttyq ulannyń sapynda arnaıy jasaqtalǵan bitimgerlik áskerı bólimshe de bar. Bul bólimshe Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymyna múshe memleketterdiń jedel áreket etýshi kúshteriniń quramyna kiredi. «Qazaqstan Respýblıkasy IIM Ishki áskerleri týraly» Zańǵa sáıkes bizdiń qurylymdyq bólimsheler tek eldiń ishinde ǵana jaýyngerlik qyzmetti atqarýǵa mindettelse, endi Ulttyq ulan retinde bul jaǵdaı múldem ózgerdi. Joǵaryda atap ótken bólimshe Qazaqstan tarapynan halyqaralyq bitimgerlik mindettemelerdi atqarýǵa atsalysatyn bolady. Sondaı-aq, jańa talaptardyń aıasynda Ulttyq ulan jaýyngerleri qajet kezeńde Shekara qyzmetiniń memlekettik shekarany kúzetý isine de kómektesetin bolady. Mine, osydan-aq ulandyqtarǵa artylǵan senimniń aıryqsha zor ekenin kóre alamyz. Ulttyq ulan jeke quramy Elbasy men el senimin abyroımen aqtaı bermek.
– Rýslan Fatıhuly, búgingi qym-qýyt zamanda jıi kórinis berip otyrǵan qaýip-qaterlerdiń aldyn alý úshin jeke quramnyń udaıy kásibı biliktiligi men jaýyngerlik daıarlyǵyn arttyrý qajet ekeni anyq. Endi osyǵan toqtalsańyz.
– Iá, durys aıtasyz. Búgingi tańda Memleket basshysynyń salmaqty da salıqaly saıasatynyń arqasynda ulttyq qaýipsizdikke nuqsan keltirer qaterlerdiń respýblıka aýmaǵynda paıda bolýyna aıtarlyqtaı alǵysharttar joq. Desek te, qazirgi zamanǵy barlyq qaýip-qaterlerdiń adamzat balasyna ortaq ekendigine eshkim talasa almaıdy. Ol bir adamnyń nemese bir memlekettiń ǵana basyna tónip turmaǵandyǵyn álem jurtshylyǵy moıyndady. Mundaı máselelerdi qashanda tynymsyz izdenis, kúsh biriktirý, bir mámilege kelý arqyly sheshýge bolady. Elbasy N.Á.Nazarbaev bul jóninde: «Bizdiń zamanymyzdyń ereksheligi terrorızmge qarsy belsendi kúres bolyp otyr. Álemde terrorshylardyń aıýandyq áreketterinen qorǵalǵan, sirá, birde-bir memleket joq. Onda eshbir kinásiz beıbit azamattar qaza tabýda. Terrorızmge qarsy kúreste biz úshin óńirlik jáne halyqaralyq kúsh-jigerlerdi shoǵyrlandyrý asa mańyzdy», – dep búkil adamzat qoǵamyna qater tóndirip otyrǵan búgingi kúnniń ótkir máselesin barlyq beıbitshilik súıgish eldermen birlese sheshýi qajettigin alǵa tartqan edi. Osy jaǵynan kelgende, elimiz Ortalyq Azııa óńirindegi memlekettermen yntymaqtastyqty arttyryp, onyń ishinde Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy aıasynda tolǵaqty máselelerge tereńirek mán berip keledi.
Elimizge nuqsan keltiretin kez kelgen qaýip-qater túrine daıyn bolý, oǵan qarymdy toıtarys berý úshin Ulttyq ulannyń basqarý organynyń yqpalyn kóterý, jeke quramnyń tehnıkalar men qarý-jaraqtardy jetik meńgerýine kúsh salý, sarbazdardy oqytyp-tárbıeleý, jaýyngerlik daıyndyqty árdaıym bıik deńgeıde ustaý aıryqsha nazarda ekendigin atap ótkim keledi. О́ıtkeni, áskerı mamandardyń kásibı biliktiligin únemi jetildirý – jınaqy da utqyr, bilikti de bilimdi armııa qurýdyń kepili. Bul elimizdiń ulttyq múddeleriniń senimdi qorǵalýyna negiz bolmaq.
О́tken 2014 jyldyń ózinde Ulttyq ulan quramalary esirtki, qarý-jaraq trafıgine, lańkestik uıymdardyń is-áreketine qarsy turý maqsatynda elimizdiń kúsh-qýat organdary, Qarýly Kúshterdiń bólimshelerimen, sondaı-aq, TMD, EýrAzEQ jáne UQShU sharttarynyń aıasynda kórshi memleketterdiń quqyq qorǵaý organdarymen birlesken daıyndyq jattyǵý operasııalaryna qatysty. Tarqatyp aıtsaq, olardyń 100-ge jýyǵy komandalyq-shtabtyq, 40 shaqtysy jedel-taktıkalyq, 200-den astamy shtabtyq jáne 80-nen astamy taktıkalyq arnaıy jattyǵýlar. Jalpy alǵanda, osy kúnge deıin bizdiń jaýyngerlik bólimshelerdiń bandy quramalaryn joıý boıynsha da naqty arnaıy mindetterdi atqarý tájirıbemizde bar. Bizdiń bólimsheler bul mindetterdi zor kásibı turǵyda atqara bildi, eń bastysy, qarýly qaqtyǵystarda adam shyǵynyna jol bergen joq. Osynyń nátıjesinde arnaıy bólimshe qyzmetiniń quramy memlekettik nagradalarǵa usynylyp, marapattarǵa ıe boldy.
– El tynyshtyǵyn qamtamasyz etý de otansúıgishtik belgisi bolyp tabylady emes pe?
– Qazaq – jaýynger, namysshyl, eljandy halyq. Uly Otan soǵysy urystarynda Berlınge Jeńis týyn tikti. Keshegi Aýǵanstan soǵysynda da Otan aldyndaǵy boryshtaryn jankeshtilikpen ótedi. Ulttyq ulannyń 17 sarbazy tájik-aýǵan shekarasynda memlekettik mindetterdi atqarý kezinde erlikpen qaza tapty. Erlik eshqashan umytylmaıdy, jyldar ótken saıyn mártebesi ósip, aıbyndana túsedi. Aǵa urpaqtyń jaýyngerlik dástúrleri búginde Ulttyq ulannyń sapynda qyzmet atqaryp júrgen jaýyngerlermen laıyqty jalǵasyn tabýda. Máselen, ótken jyldary Ulttyq ulannyń sapynda jaýyngerlik mindetterin atqarýda adaldyq tanytyp, qaýipti qylmyskermen kúreste óz ómirlerin ajalǵa tigip, erjúrektikpen tanylǵan jaýynger Erbol Otarbaev, kishi serjanttar Jandos Baıanbaev, Aqylbek Qońyrov, qatardaǵy jaýyngerler Nurasyl Múbárakov pen Altynbek Qabylbekov Elbasynyń qolynan joǵary memlekettik «Aıbyn» ordeni jáne «Jaýyngerlik erligi úshin» medaldaryn alǵan bolatyn. Mine, osynyń barlyǵy da Otandy sheksiz súıýdiń jarqyn úlgisi bolyp tabylady. Bul azamattardy erlik jasaýǵa ıtermelegen boılaryndaǵy tereń patrıottyq sezim.
Ulttyq ulan áskerı-patrıottyq is-sharalarǵa da úlken nazar aýdarýda. О́tken jyldy «Patrıotızm men kásibılik – úzdik qyzmet negizi» degen uranmen ótkizdik. 2014 jyly Ulttyq ulan Bas qolbasshylyǵynyń bastamasymen jastarymyzdyń boıynda otansúıgishtik sezimdi mektep qabyrǵasynan bastap oıatýǵa arnalǵan nasıhattyq sharalar 1 qyrkúıek – Bilim kúninen bastap qolǵa alynyp, jer-jerdegi orta bilim oshaqtarynda osy kúni tárbıelik sabaqtar ótkizilgenin atap ótkim keledi. Mundaı jumystar – patrıottyq ánderge arnalǵan gala-konsertter, flesh-mobtar, taǵzym sharalary, tárbıelik sharalar ásker qatarynda udaıy uıymdastyrylady. Aldaǵy ýaqytta da Elbasy tapsyrmalarynyń aıasynda qyzmet etip, Qazaqstannyń ozyq elder qataryna qosylýyna óz úlesimizdi qosa beretin bolamyz.
Áńgimelesken
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
