Endi damyp kele jatqan osy salaǵa qatysty ulttyq saıasattyń bolýy – mańyzdy. Sebebi halyqaralyq sarapshylardyń sózinshe, jasandy ıntellekt óris alǵan saıyn damyǵan jáne damýshy elder arasynda alshaqtyq úlkeıe beredi. О́ıtkeni memleket ınvestısııalyq kapıtalǵa, kadrlyq áleýetke, zertteý júrgizetin ınfraqurylymǵa tikeleı táýeldi. Bizde jasandy ıntellektini damytýǵa naqty qadamdar jasalyp jatsa da, kóshke ilespeı qalý qaýipi bar. Osyny aıtyp sala mamandary dabyl qaǵyp otyr.
– Biz damyǵan memleketterdiń qataryna enýdi maqsat etken el retinde ýaqyt suranysyndaǵy úderisterden qalys qalmaýymyz kerek. Ásirese jasandy ıntellektini damytýǵa basa nazar aýdarý qajet. Halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2026 jylǵa qaraı álemdegi kásiporyndardyń 80 paıyzdan astamy jasandy ıntellekt quraldaryn qoldanady. Dál qazirgi kezde bul kórsetkish joǵary paıyzǵa jetpegenimen, aldaǵy ýaqytta jedel ózgeris bolatynyn sala mamandary moıyndap otyr. О́ıtkeni bul – ýaqyt suranysy. Medısına, bilim berý, kreatıvti ındýstrııa salalarynda jahandyq ózgeris bolyp jatyr. Tipti qolymyzdaǵy uıaly telefonnyń ózi jasandy ıntellektige negizdelgenin baıqap otyrmyz. Iаǵnı buǵan qazirdiń ózinde kýámiz. Eger sol ózgeriske beıimdelip úlgermesek, ýaqyt aǵymynan qalyp qoıamyz. Naqty aıtqanda, jasandy ıntellekti arqyly ekonomıkamyzdy qarqyndy túrde damytamyz, damyǵan elderdiń qataryna qosylamyz. Sondyqtan tezirek damý kóshinen qalmaýymyz kerek, – deıdi IT mamany Arman Ábdýáli.
Bir jaǵynan jasandy ıntellektige qatysty jetistikterge qarasaq, qalys qalyp jatpaǵandaımyz. Oǵan dálel – ártúrli salada iske asyrylǵan jobalar. Mysaly: medısına, bilim, ǵylym, ásker, eńbek, óner. Bul salalarǵa jasandy sana dendep enbese de, damý belgileri bar. Keńinen toqtalsaq.
Jasandy ıntellekt, ásirese medısına salasynda naqty nátıje kórsetip otyr. Mysaly, ınsýlt belgilerin dıagnostıkalaýǵa kómektesetin «Cerebra», ortodonttarǵa jaqtyń kompıýterlik tomografııasyn jedel oqýǵa járdemdesetin, «ortodontııalyq taldaý», elektrokardıogrammany qashyqtan dekodtaıtyn «Smart ECG» qurylǵylary iske qosylǵan. Ony buryn da jazǵanbyz. Bul – bizdiń úlken jetistigimiz. Odan bólek, jasandy ıntellekt roboty emhanadaǵy qyzmetin de bastady. Qazaqstanda alǵash ret Almaty qalasynyń №3 qalalyq emhanasynda ınnovasııalyq sheshim – jasandy ıntellektisi bar daýystyq robottardy paıdalaný engizildi. Jobanyń basty jańalyǵy – daýystyq robot júıesi naqty ýaqyt rejiminde kelýshilerge jaýap beredi. Shaqyrý úderisin avtomattandyrý naýqastarmen sapaly jumys isteıdi, medısına qyzmetkerleriniń júktemesin azaıtady. Qysqasha aıtsaq, jasandy ıntellekt roboty almatylyqtarmen telefon arqyly baılanysqa shyǵyp, emhanaǵa shaqyrady. Onyń ishinde qan aınalymy júıesi aýrýlary, qant dıabeti, glaýkoma, jatyr moıny, sút bezi obyry jáne kolorektaldy qaterli isik sııaqty patologııalardyń negizgi túrleri boıynsha kásibı tekserýler týraly anyqtama beredi.
– Kúnine orta eseppen bir medbıke 10-15 qońyraýǵa jaýap berip, habarǵa shyǵa alady. Biraq tıimdiligi tómen. О́ıtkeni qońyraýlardy taldaý jáne sóılesýdiń aýdıojazbasy júrgizilmeıdi. Adam kúshiniń áseri de eskerilmeıdi. Al daýystyq robot bir kúnde 300-den astam adamǵa qońyraý shalyp, máselelerge tıimdi sheshim usynady. Osylaısha, medısına qyzmetkerleriniń negizgi jumys ýaqyty únemdeledi, emosııalyq júkteme men kúızelis tómendeıdi. Bul – aq halatty jandarǵa negizgi mindetterdi sapaly oryndaýǵa múmkindik beredi. Daýystyq robottar bizdiń emhananyń jumysynda óziniń tıimdiligin dáleldedi, sondyqtan bolashaqta jasandy ıntellekt halyqty profılaktıkalyq egýlerge, flıýorografııaǵa shaqyrýǵa, jedel medısınalyq járdem aktıvteri boıynsha qyzmetterge de engiziledi, – deıdi №3 qalalyq emhananyń dırektory Aızat Moldaǵasımova.
Eń jaqsysy, daýystyq robot ana tilimizde jáne orys tilinde birdeı dıalog júrgizedi. Qońyraý kezinde naýqastyń qaı tilde jaýap bergenine qarap, sol tilde erkin sóıleı beredi. Qyzyǵy, eger naýqas áńgimeni orys tilinde bastap, al áńgimeniń ortasynda dıalogti qazaq tilinde jalǵastyrsa, robot qazaqsha sóıleı jóneledi.
Al Qorǵanys, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrlikteri Memlekettik qyzmet isteri agenttigimen birlesip, jumys berýshige avtomatty túrde jaýap alýǵa múmkindik beretin ıntegrasııalyq jumys júrgizdi. Endi jumys berýshi azamattyń áskerı qyzmeti týraly málimetterdi «Egov» elektrondyq úkimetiniń resýrsynan avtomatty rejimde ala alady. Iаǵnı áskerı bıletter, tirkeý týraly kýálik, áskerı qyzmet ótkergenin rastaý týraly anyqtamalar jasandy sananyń kómegimen sıfrlandyryldy.
– Zańnama boıynsha zańdy tulǵalar azamattardyń áskerı qyzmetine qatynasy týraly derekterdi tirkeýge mindetti. Atap aıtqanda, aqparattyq júıe ázirlenip, irgeles memlekettik organdardyń málimetter bazasymen biriktirildi. Innovasııa kadrlyq qyzmetterdiń jumysyn jeńildetedi, azamattardy anyqtama alýǵa ketetin kúsh pen ýaqyttan bosatady. Eger buryn bul úderister birneshe aptaǵa sozylsa, búginde bul bir kúnde jasalady, – degen pikir bildirdi Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Darhan Ahmedıev.
О́zge de salalarda jasandy ıntellekt paıdasyn tıgizip júr. Máselen, «Smart City» tujyrymdamasyndaǵy kólik, ekologııa, energetıka, derekterdi taldaý, nómirlerdi, tulǵalardy taný júıesi jáne jol qozǵalysy erejesin buzýshylyqtardy tirkeıin TargetAI aqyldy beıne analıtıka platformasy bar. О́nerkásip salasynda jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń óndiristik úderisin ońtaılandyrýǵa arnalǵan «brains.app» jasandy ıntellekt ónerkásiptik platformasy, oqıǵalardy kóp faktorly taldaý negizinde geologııalyq-tehnıkalyq is-sharalardy irikteýge arnalǵan «Neuron Oil» platformasy da qyzmet istep tur.
Sot salasyna da jasandy ıntellekt enip jatyr. Aldyńǵy aıda Qazaqstan men Qytaı sottary ózara tájirıbe almasty. Kórshi memlekettiń joǵarǵy halyq sotynyń tóraǵasy Chjan Szıýn otandyq delegasııany Beıjińge shaqyrǵan. Sapar barysynda mamandar sıfrlyq sot zerthanasy men jasandy ıntellekt múmkindikterin kórip qaıtty. Statıstıka boıynsha, Qytaı sot júıesi sıfrlyq ınnovasııalardy qoldanýda álem boıynsha kósh bastap tur. Bul ozyq tájirıbe endi bizdiń elimizde de qoldanylmaq. Sot júıesin jetildirý úshin jasandy ıntellekt enýi múmkin.
– Sot júıesine jáne Úkimette sıfrlandyrý máselesine Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha erekshe kóńil bólinip jatyr. Halyqqa sapaly qyzmet jasap sonymen qatar sýdıalarymyz sheshim shyǵarǵanda qandaı jańa tehnologııalardy qoldana alatyny jóninde kelip úlken aqparat aldyq. Qytaıdyń tolyq úlgisin ári qaraı zerttep, zerdelep ózimizge jaqyn, uqsas nárselerdi alamyz degen oıymyz bar, – dedi Joǵarǵy sot tóraǵasy Aslambek Merǵalıev.
Odan bólek, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń bıylǵy 28 aqpandaǵy «Dıssertasııalyq zertteýler júrgizý jáne ózge de ǵylymı jumystardy daıyndaý kezinde jasandy ıntellektti qoldaný jónindegi usynystardy ázirleý úshin jumys tobyn qurý týraly» buıryǵy jarııalanǵan edi. Jumys tobyna ǵylym jáne joǵary bilim salasynda jasandy ıntellektti qoldaný salasyndaǵy halyqaralyq tájirıbege taldaý júrgizý kiredi. Júrgizilgen taldaý qorytyndylary boıynsha qoldanystaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerge usynystar men tolyqtyrýlar engize otyryp, dıssertasııalyq jáne ózge de ǵylymı zertteýlerde jasandy ıntellektpen jumys algorıtmderin paıdalaný, iske asyrý boıynsha anyqtama usynylady.
– Jasandy ıntellektini jedel damytý qajet. Ǵylymı-tehnıkalyq progress jahandyq ekonomıkanyń sıpaty men adamdardyń turmys saltynyń jyldam ózgerýine yqpal etip otyr. Kúni keshe ǵana qııal-ǵajaıyp bolyp kóringen tehnologııalar búgin shyndyqqa aınaldy. Mundaı jaǵdaıda elimizdiń tehnologııalyq jáne ǵylymı-ınnovasııalyq derbestigin nyǵaıtý úshin bizge barlyq múmkindikti paıdalaný mańyzdy. Búkil álemde jasandy ıntellekt adam eńbegin almastyryp jatyr. Medısınalyq dıagnostıka jáne zańgerlik keńes berý sııaqty kúrdeli salalarda da keńinen qoldanyla bastady. Tipti neırojeliler sýret salyp, mýzyka, óleń jazady. Elimizde jasandy ıntellekt qaýipsizdik júıesi, medısına, bank qyzmeti, logıstıka, bilim berý salalaryna oıdaǵydaı engizilip jatyr. Osy tehnologııany meńgergen myqty kompanııalar da paıda boldy. Soǵan qaramastan, jasandy ıntellekt ındýstrııasyn odan ári damytý úshin memleket keshendi qoldaý kórsetýi qajet. Málimetter men tehnologııalyq ınfraqurylym barynsha qoljetimdi bolýy tıis. Sondyqtan qolaıly ekojúıe qalyptastyrý qajet, – degen edi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.
Bul salanyń damýy men reformalardyń tıimdiligi, tipti tıisinshe iske asýy da kóbine zańnamanyń sapasyna baılanysty ekeni belgili. Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev jańa formasııa zańdaryn daıyndaý úshin ǵylymı-saraptamalyq qoǵamdastyqty tartý, sondaı-aq ońtaıly zańnamalyq sheshimderdi izdeý úderisinde jańa tehnologııalardy qoldaný mańyzdy ekenin aıtqan bolatyn. Bul turǵyda bizde 87 memlekettik málimetter bazasy derekqor qalyptasqan. Alaıda jasandy ıntellektiniń ozyq úlgilerin jasaýǵa bul da azdyq etedi. Sarapshylardyń aıtýynsha, derekterdi basqarý júıesiniń biryńǵaı arhıtektýrasy kerek.
Mine, joǵaryda atap ótken salalarda jasandy ıntellekt belsendi qoldanyla bastady. Bular – is júzindegi naqty nátıjeler. Qabyldanǵan, josparlanǵan joba men qaýlylar da kóp. Sala odan ári zerttelip, josparlar oryndalatyn bolsa áleýetimiz áýeleı túseri anyq. Ýaqyt enshisine qaldyratyn dúnıe emes ekenin kún saıynǵy jasandy ıntellekt týraly jańalyqtar dáleldep júr.
