Evereske tuńǵysh shyqqan qazaq qyzy

Osydan 4,5 mıllıondaı jyl buryn tóbesin muhıt shaıǵan bul taý týraly ańyzǵa bergisiz aqıqat kóp, yqylym zamannan beri ony baǵyndyrǵysy kelgender de az bolmaǵan. Degenmen resmı túrde 1953 jyly Everestiń tó­besi­ne birinshi bolyp shyqqan Aýs­tralııa azamaty Edmýnd Hıl­ları men nepal­dyq Tensıng Nor­geı dep sanalady. Hılları Eve­reske Ulybrıtanııa, Úndistan men Neapol elderiniń týyn qa­dap, olardyń joǵary jaǵyna BUU jalaýyn tigedi.

Osydan keıin araǵa 23 jyl salyp, tarıhta tuńǵysh ret Evereske shyqqan áıel – japon qyzy Dzıýnko Tabeı. Everestiń búkil tarıhynda 799 áıel onyń basyna kóterilgen eken. Quzar shyń­nyń búkil shejiresinde myńdaǵan alpınıst Everesti bet­ke alǵanymen, tek bes myńdaı sportshyǵa ǵana onyń tóbesine shyǵý buıyrǵan. Al 288 al­pınıst osy joryqtan múlde oral­maǵan, tipti osy asa qa­terli sa­parǵa qa­jetti qural-saı­man, asaı-múseı qymbattap, jolserik­terdiń qyzmeti sharyqtap ketse de, áli kúnge deıin onyń tóbesine órmelep shyǵýdy kókseıtinder qatary kemigen emes.

Sonymen, Djomolýngma taýy­nyń (Tıbette solaı atalady) tóbesine jetken eń jas alpınıstiń jasy 13-te, eń eresegi 80 jasta bolsa, al bizge tarıhta tuńǵysh ret qazaq qyzynyń Everesti baǵyndyrǵanyn baıan­daýdyń sáti túsip otyr. Osy­laısha, 12 mamyrda Nepal ýaqytymen saǵat 07.25-te qura­mynda Anar Burasheva men Maqsat Jumaev bar «Kazakh Everest Team» komandasy álemniń eń bıik shyńy Evereske (8 848 m) shyqqany tý­raly birinshi bolyp Nepaldyń Gı­ma­laıǵa kó­terilýge ma­shyqtanǵan ári Qazaq­stannan kelgen eks­p­edısııanyń resmı jolserigi «Seven Summit Treks» kompanııasy sú­ıinshi surady.

Aıtqandaı, 8 myń metr­den joǵary bıik­tiktegi daýyl men boranǵa baılanysty shyń­ǵa shyǵýǵa nıettengen ekspedısııalardyń kópshiligi ba­ǵy­tynan keri qaıtsa, tek bes eldiń al­pınısteri Gımalaı taý­laryndaǵy dit­tegen núktesine jetip otyr. Olardyń ara­synda bizdiń otandastarymyz bar. Maq­sut Jumaevtyń Everesti osy­men úshinshi ret baǵyndyrǵanyn aıtý paryz.

Jalpy, «Kazakh Everest Team» komandasynyń quzar shyńǵa kóterilýi bes táýlikke sozyldy: bizdiń alpınıs­ter 7 mamyrda bazalyq lagerden (5 350 m) attanǵan soń, aldymen I lager (6 100 m) arqyly ótip, odan keıin II lagerge (6 400 m), III lagerge (7 100 m) kóterildi, IV lagerge (8 000 m) jetken soń odan ári Everest (8 848 m) shyńyna qaraı toqtaýsyz aıańdap, otandastarymyz álemniń eń bıik shyńyna Qazaqstan memlekettik týyn jelbiretti.

Sonymen, 12 sáýirde Anar men Maqsut IV lagerde (8 000 m) kú­rdeli sapardan keıin, taýdan tómen túsý úshin kúsh-qýattaryn qalpyna keltirip jatqany málim boldy. Alpınısterdiń jaǵdaıy jaman emes, degenmen bazalyq lagerge túsý úshin biraz ál jınaýy kerek.

Tamasha tarıhı joryqtan oral­ǵannan keıin mereıli otan­dastarymyz alpınısterdi arbaǵan quzar shyńnyń qupııa­lary, qyzyqtary men qıyn­dyq­tary týraly suhbat bere jatar. Al oǵan deıin III lagerge kóterilý barysynda «Kazakh Everest Team» komandasy «Pýd­ja» rásimin jasaǵanyn eske sala ketýge bolady. Anar bul yrym týraly: «Rásimnen keıin kúshti qulshynys pen barlyq kóksegen arman oryndalýǵa tıis degen sezim paıda boldy. Pýdja –  taýlarǵa kóterilýge, baǵyndyrý men oralýǵa bata ispetti ruqsat berý rásimi», deıdi.

Oraıy kelip turǵanda, III lagerge (7 100 m) radıaldyq kót­e­rilý ba­zalyq lagerden (5 350 m) 25 sáýir­ge qa­raǵan túni Khýmbý muzdyǵy ar­qyly bastalǵanyn eske sala ketýge bolady.

Ekspedısııanyń árbir múshesi ózimen birge II lagerge arqalap apara alatyn rıýkzaktardyń eń shekti salmaǵy 15 kg bolǵan. Alpınıster shyńǵa apa­ratyn joldaǵy shekti júktemeni eskere otyryp, III lagerge deıin shyn máninde ońaı jetip, kúshterin únemdeý maqsatynda bir-birine til qatpaı aıańdap otyrǵan.

Quzar shyńǵa kóterilý qan­shalyqty kúrdeli ekenin Maq­sut Jumaevtyń áleýmettik je­lidegi jazbasyndaǵy: «Ko­manda músheleriniń alǵashqy túnde ekin­shi bazalyq lager­de­gi jaǵdaıy qanaǵat­ta­narlyq. Tún sy­naq sııaq­ty. Bas aýyrady, uıqy joq. Biraq bizge sál je­ńilirek, al kórshi shatyrdaǵy er adamnyń jaǵdaıy nashar», degen joldarynan ańǵarýǵa bolady.

Anar da Everesti baǵyn­dyrýdyń qıyndyǵy týraly óz paraqshasynda bólisip otyrdy: «Kóterilý qıyn jáne tek energetıkalyq qospalardy saǵat saıyn qoldaný ádisi ári qaraı júrýge kúsh ber­di. III lagerdiń shekti bıik­tiginen keıin ekinshi baza­lyq lagerdiń bıiktigi «qaýip­sizdik bıiktigi» retinde seziledi».