Tosynnan keletin apattyń aldyn alý mańyzdy

Qalypty ómirge qaıta oralý

Vıse-premer Qanat Bozymbaev eldegi sý tasqyny jaǵdaıy turaqtanyp jatqany týraly aıtty. Dese de, osy aptada Atyraý oblysynda sý tasqynynyń sharyqtaý shegi bolady degen boljam bar. Búginde Jaıyq ózenindegi sý deńgeıi Inderbor men Mahambet kentindegi sý beketterindegi qaýipti belgilerden asyp tústi. Qazir óńirde aýmaqqa topyraq úıý, qum toltyrylǵan qapshyqtardy tóseý, sý aıdaý jumystary júrgizilip jatyr.

Eldiń segiz óńirinde jergilikti aýqymdaǵy tótenshe jaǵdaı rejimi saqtalyp otyr. Aqtóbe oblysyndaǵy eki eldi mekende áli de kólik qatynasy joq. Turǵyndar azyq-túlikpen jáne dári-dármekpen qamtamasyz etilgen. Sý basqan aımaqtardan 119 myńnan astam adam, onyń ishinde 44 myń bala evakýasııalandy. Búginde 55,6 myń adam óz úılerine oraldy. Endi evakýasııalaý beketterinde 5 myńǵa jýyq azamat qaldy.

Sý tasqyny saldarynan 12 908 turǵyn úıdi sý basty. Úsh óńirde áli 264 úı sý astynda qalyp otyr. Sondaı-aq 18 025 saıajaı úıi bar 25 921 jer ýchaskesin de sý sý basqan.

Búginde 20 600 otbasy 100 AEK mól­sherinde bir rettik tólem aldy. Tólengen qarajattyń jalpy somasy 7,5 mlrd teńgeni qurady. 680 otbasyna 362 mln teńge kóleminde keltirilgen materıaldyq shyǵyn óteldi. 568 otbasy 710 mln teńgege turǵyn úıdi jóndeýge jáne qalpyna keltirýge ótemaqy aldy. О́ńirlerde keltirilgen zalaldy baǵalaý jáne óteý jumystary jalǵasyp jatyr. Jaǵdaı turaqty baqylaýda.

Úkimet basshysy tıisti qurylymdarǵa tasqynǵa qarsy jumystardy jalǵas­tyrý­dy tapsyrdy. Ásirese Jaıyq ózenindegi qaýip­ti deńgeıden asyp ketken Inderbor jáne Mahambet eldi mekenderindegi jaǵdaı­dy baqylaýǵa alý kerek. «Evakýasııalyq beketter kez kelgen ýaqytta adamdar­dy qabyldaýǵa daıyn bolýǵa tıis. Kúshter men quraldar da saqadaı saı turýy kerek. Sý resýrstary mınıstrligi men Atyraý oblysynyń ákimdigi Jaıyq ózenindegi sý deńgeıine turaqty monıtorıng júrgizýdi qamtamasyz etsin», dedi O.Bektenov.

Aqtóbe oblysynda eki eldi mekende áli kúnge kólik qatynasy joq. Onda azyq-túlik pen dári-dármektiń bolýyn muqııat baqylaýǵa alý qajet. Elektr jaryǵynsyz otyrǵan aýyldarda jóndeý jumystaryn tezdetý kerek. «Sondaı-aq sý tasqyny jaǵdaıy turaqtalǵan óńirlerde ákimdikter baǵalaý jáne jobalaý jumystaryn kúsheıtýge tıis. Keltirilgen zalaldy óteý, onyń ishinde úıler men ınfraqurylymdy qalpyna keltirý jónindegi barlyq shara belgilengen merzimde iske asyrylýy lázim. Biz zardap shekken turǵyndardyń múmkindiginshe tezirek qalypty ómirge qaıta oralýyn qamtamasyz etýimiz kerek», dedi Premer-mınıstr.

Týrıstik aımaqtarda  qolaıly jaǵdaı jasaý qajet

Prezıdenttiń ótken jylǵy halyqqa arnaǵan Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalaryn júzege asyrý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaev, buqaralyq týrızmdi damytý men ınvestor tartýda áleýeti joǵary birqatar óńirdiń basshysy baıandama jasady.

Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha týrızm salasy negizgi kórsetkishter boıynsha tarıhı eń joǵary deńgeıge jetti. Elimizge 9,2 mln sheteldik keldi, sondaı-aq otandyq týrıster sany 9,6 mln adamnan asty. Týrısterge 230 mlrd teńgeniń qyzmeti kórsetilip, qazyna 450 mlrd teńge salyq túsimimen tolyqty. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi ótken jyly 53%-ǵa artyp, 787 mlrd teńgeni qurady. Al bıylǵy birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha salaǵa salynǵan ınvestısııa 3 esege ósip, 177 mlrd teńgege jetti.

Dese de, Oljas Bektenov ınvestısııa tartý deńgeıiniń tómendeýi tirkelgen, týrıstik áleýeti tolyq iske asyrylmaǵan birqatar óńirdi atady. Bul – Atyraý, Qara­ǵandy, Pavlodar, Aqmola, Batys Qazaq­stan jáne Jetisý oblystary. Ákimderge ınfra­qurylym máselelerin keshendi túr­de sheship, qyzmet kórsetý sapasyn túbe­geıli jaqsartýdy tapsyrdy. Búginde 82 el­diń azamattary Qazaqstanǵa vızasyz kele alady, 29 elge 108 baǵyt boıynsha halyqaralyq áýe qatynasy júzege asyrylady.

Premer-mınıstr memleket tarapynan týrıstik aımaqtarda ınfraqurylym qamtamasyz etilip, ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasalatynyn aıtty. О́z kezeginde bıznes tarapy týrıstik aýmaqtardy uqypty paıdalanýdy jáne qolaıly baǵamen sapaly qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etýi kerek. Bul áýe jáne temirjol bıletteriniń baǵasyna da qatysty. Shaǵyn azamattyq avıasııa múmkindikterin de týrızmdi damytýǵa paıdalanýǵa bolady.

«Ol úshin Kólik mınıstrligi ınfra­qury­lymdy qaıta qarap, áleýetti ınves­torlardy tartý úshin jaǵdaı jasaýǵa tıis. Sonymen qatar qaýipsizdik máselelerin pysyqtap, kórshiles eldermen qatar alys shetelderdiń de tájirıbesin zerttep kórý kerek. Elimizde tabıǵı týrıstik aımaqtar shalǵaı ornalasqan, sondyqtan shaǵyn avıasııany damytý óte ózekti bolyp tabylady. Kishigirim ushaqtar men tikushaqtarǵa beton jolaqtar qajet emes, shaǵyn ınfraqurylym salsa jetip jatyr. Bul bizdiń tabıǵı jáne tarıhı aımaqtarymyzdyń áleýetin arttyryp, týrlardyń jańa pýlyn qalyptastyrýǵa yqpal etedi», dedi O.Bektenov.

Úkimet basshysy Kólik, Týrızm jáne sport mınıstrlikteri men ákimdikterge demalys aımaqtaryndaǵy ınfraqurylym jobalarynyń aıaqtalýyn qamtamasyz etýdi, sondaı-aq «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, poıyzdar sanyn kóbeıtip, avıabıletterge baǵa belgileý máselesin sheshýdi tapsyrdy.

О́rtke qarsy kúres baıyptaldy

Sonymen qatar Úkimet otyrysynda tıisti vedomstvolar men ákimdikterdiń órt shyǵý qaýpi bar kezeńge daıyndyǵy kún tártibine shyqty. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev jaǵdaı týraly baıandady. Buryn iri órt oryn alǵan Abaı, Pavlodar, Qostanaı oblystarynyń ákimderi óńirde júrgizilip jatqan aldyn alý sharalary týraly esep berdi.

О́tken jyly órt 116 myń gektardan astam orman qoryn sharpydy. Materıaldyq shyǵyn keltirilgen ekologııalyq zalaldy eseptemegende 160 mlrd teńgeden asty. Oblys ákimdikteri Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligimen birge materıaldyq-te­h­nıkalyq jaraqtandyrý, JJM rezervin ny­ǵaıtý, mıneraldandyrylǵan jolaq­tar qurý, áýe kemelerin tartý másele­lerin qamtıtyn tabıǵı órtterdiń aldyn alý jos­paryn bekitti. Sonymen qatar orman sha­­rýashylyǵy mekemelerimen qosymsha 53 órt-taktıkalyq oqý-jattyǵý ótkizilip, or­man kúzetiniń 1,3 myń qyzmetkeri oqy­tyl­dy. Iri órttermen kúresý úshin ár óńirde kúshter men quraldar toby daıyndaldy.

Premer-mınıstr ótken jyly iri orman órtterin sóndirý kezinde TJM áýe kemeleri jetkiliksiz bolǵandyqtan, Qorǵanys, Ishki ister mınıstrlikteri men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tikushaq­tary tartylǵanyn aıtty. Qazir Qazavıa­qutqarý avıasııasynyń 19 ushaǵy turaqty daıyndyq rejiminde bolsa, onyń 9-y sý tógetin qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Áýeden barlaý úshin 120 dron bar.

Úkimet jalpy qarjylandyrý kólemi 68 mlrd teńgeden asatyn Orman sharýashy­lyqtaryn materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýdy nyǵaıtý jónindegi 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan keshendi jos­pardy iske asyryp jatyr. Nátıjesinde, ótken jyly Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń tabıǵatty qorǵaý uıymdary úshin 9 mlrd teńgege 25 órt sóndirý mashınasy, 51 shaǵyn orman órt sóndirý kesheni, 154 traktor, 73 patrýldik kólik, 655 birlik órt sóndirý tehnıkasyn, al jergilikti atqarýshy organdar 6,6 mlrd teńgege 20 órt sóndirý mashınasyn, 127 traktor, 76 patrýldik kólik satyp aldy. Buǵan deıin orman sharýashylyǵyn materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa mundaı qarjy bólinbegen.

Báribir qolda bar tehnıkanyń tozý pa­ıyzy joǵary kúıinde qalyp otyr. Onda órt sóndirý mashınalary 72%, traktorlar 50%, patrýldik kólikter 55%-dy quraıdy. Bıyl keshendi jospar sheńberinde materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý jumystary jalǵasady. Bul maqsattarǵa jergilikti bıýdjeten – 3,8 mlrd teńge, al vedomstvonyń tabıǵat­ty qorǵaý uıymdaryna túrli qarjy kózinen 15,4 mlrd teńge bólindi.

Bıyl jaz aılary ystyq ári qurǵaq­shylyq bolady dep kútilmek. Ásirese elimizdiń batysy men shyǵysynda jáne ońtústiginde aptap ystyq uzaq saqtalýy múmkin. Osyǵan baılanysty Premer-mınıstr órt qaýpiniń joǵary eken­i­ne toqtalyp, aldyn ala daıyndyqty qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bıyldyń ózinde 30-ǵa jýyq orman órti tirkeldi. Máselen, ótken jyly órtten qatty zardap shekken «Semeı ormany» aýmaǵy bıyl taǵy da otqa orandy. Abaı oblysynyń ákimdigi baqylaýdy kúsheıtýi kerek. Almaty oblysynda Ile-Balqash tabıǵı rezervaty­nyń aýmaǵynda da qamys órtenip, úlken aýmaqqa jaıylyp ketti. Aqtóbe, Atyraý, Qaraǵandy, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda qamys pen qýraǵan shóp janyp, órtke ulasty.

«Orman jáne tabıǵatty qorǵaý mekemelerin órt sóndirý tehnıkalarymen jaraqtandyrý qarqyny mardymsyz. Biz buǵan ótken jyly kóz jetkizdik. Ushqyshsyz ushatyn apparattardyń tapshylyǵy orman qory men dalany áýeden tolyq tekserýge múmkindik bermeı otyr. Qazaqstanda mundaı apparattardy jasap shyǵaratyndar bar. Zamanaýı tehnıkalar men tabıǵı órtterdi sóndiretin quraldardyń bolmaýy qyzyl jalynmen kúreste shuǵyl sharalar qabyldaýǵa kedergi keltiredi. Bul máseleniń barlyǵy keshendi sheshimder men ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardyń úılesimdi jumysyn talap etedi», dedi O.Bektenov. Sóıtip, orman órtterin jedel anyqtaý úshin jańa tehnologııalardy engizýdi tapsyrdy.

Búgingi tańda memlekettik orman qory­nyń 2%-y ǵana orman órtin erte anyqtaý jú­ıe­si­men qamtylǵan. «Býrabaı» ulttyq parki­niń aýmaǵynda qoldanysqa engizilgen smart-júıeniń arqasynda keıingi jylda­ry ondaǵy órt oqıǵasy aıtarlyqtaı qys­qar­dy jáne órtke qarsy shuǵyl áreket etý ju­mys­tary kúsheıtildi. Bul tájirıbeni basqa da tabıǵı parkter men rezervattarda qoldaný kerek.

Premer-mınıstr vedomstvolar men óńirlerdiń basshylaryna birqatar tapsyrma berdi:

• Ákimdikter eldi mekenderde órt sóndirý beketteri men órtke qarsy erikti qury­lym­dardy uıymdastyrý jumys­taryn jalǵas­tyrýy qajet. Sonymen qatar orman sharýa­shylyǵy mekemeleri kúndelikti órt sóndirý quraldarymen qamtamasyz etilýge tıis.
• Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men jergilikti atqarýshy organdar buryn oryn alǵan órtterdiń tájirı­be­sin eskere otyryp, órt qaýpi joǵary jerlerde qosymsha baqylaý beketterin qoıýǵa tıis. Sondaı-aq Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligimen jáne ákimdiktermen birlesip, órt sóndirý kólikterimen jáne tikushaqtarmen sý alý úshin sý kózderi men órt sóndirý toǵandaryn daıyndaý qajet.
• Tótenshe jaǵdaılar, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrlikteri men ákim­dikterge tabıǵı órtterge qarsy shuǵyl áre­ket etý boıynsha kórshi elderdiń shekara mańyndaǵy aýmaqtarynyń tıisti qyz­met­­terimen ózara is-qımyldy kúsheıtý lázim.
• Tótenshe jaǵdaılar, Mádenıet jáne aqparat mınıstrlikteri, ákimdikter órt qaýipsizdigi talaptaryn saqtaý máselesi boıynsha halyq arasynda túsindirý jumystaryn kúsheıtip, tıisti oqý-jattyǵýlar ótkizýi kerek.
• Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, eldegi orman jáne dala órtteriniń aldyn alý jáne olardy joıý jónindegi arnaıy vedomstvoaralyq jospardyń iske asyrylýyn kúndelikti baqylaýǵa alýǵa tıis.