Foto: Abaı oblysynyń ákimdigi
«Memleket basshysy 2023 jylǵy 3 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 8-10 paıyzyn jańartyp otyrý qajet, bul rette elimizdegi tehnıka óndirýshiler men sharýalardyń da múddesin eskergen abzal», dep Úkimetke tikeleı tapsyrma júktegen edi. Sonymen qatar Prezıdent sharýalardy jer jaǵdaıy nemese aýa raıy emes, ınnovasııalyq amal-tásilder tabysqa jetkizetinin aıtyp, el ekonomıkasyndaǵy agroónerkásiptik keshenniń úlesin eki ese arttyra otyryp ony aldaǵy 5 jylda 10%-ǵa deıin jetkizý qajet dep erekshe atap ótti», dep sózin bastady depýtat.
Erbolat Saýryqovtyń aıtýynsha, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qabyldaǵan erejelermen kelispeıtinin bildirgen 100-den astam fermerdiń ujymdyq aryzy kelip tústi. Búgingi tańda qoldanylatyn qaǵıdalarǵa sáıkes jergilikti tehnıka 30%-dan, al ımporttyq tehnıka 15%-dan sýbsıdııalanady. Bul rette, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ımporttyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn sýbsıdııalaýdyń kúshin joıýdy jáne ony satyp alýǵa lızıng mólsherlemesin 6-dan 15%-ǵa deıin arttyrýdy josparlap otyr.
Depýtattyń paıymynsha, jańa qaǵıdalar fermerler men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirýshiler arasyndaǵy teńgerimsizdikke alyp keledi.
«Biz memlekettiń, sharýalar men otandyq óndirýshilerdiń múddeleri máselesine erekshe nazar aýdarýymyz kerek. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn qurastyrý 15 jyldan astam ýaqyt boıy júzege asyrylyp keledi. Oǵan arzandatylǵan kredıtter, qosylǵan qun salyǵynan, korporatıvti tabys salyǵynan, kedendik bajdardy tóleýden, kádege jaratý alymynan bosatý, oblys ákimdikterin qarjylaı qoldaý túrinde memlekettiń qomaqty qarajaty jumsaldy. Máselen, 2018-2022 jyldary 13 otandyq aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaýshylardan kelgen salyq shyǵyndary 123,6 mlrd teńgeni qurady. Tek Qostanaı men Soltústik Qazaqstan oblystarynyń jergilikti atqarýshy organdary 2 qurastyrý kásipornynyń ǵımarattary men ınfraqurylymyna bıýdjet esebinen 19 mlrd teńgeden astam ınvestısııa quıdy», dedi Erbolat Saýryqov.
Depýtat Qazaqstannyń agrarlyq sektory úshin ónimdiligi joǵary ımporttyq tehnıka óte mańyzdy, onsyz otandyq aýyl sharýashylyǵy óndiristiń turaqty ósýin qamtamasyz ete almaıdy dep sanaıdy. Orta jáne iri sharýashylyqtarǵa 100 birlik qarapaıym tehnıkanyń ornyna 30 birlik qýatty tehnıkany paıdalanǵan tıimdirek. Sýbsıdııalaýdyń teń sharttarymen mundaı tehnıkany satyp alý múmkindiginiń bolýy aýyl sharýashylyǵyn turaqty damytýdyń, onyń ónimdiligin arttyrýdyń jáne óndiriletin ónimniń ózindik qunyn tómendetýdiń qajetti faktory bolyp sanalady.
«2021 jyldan 2023 jylǵa deıingi úsh jyl ishinde Qazaqstanda qurastyrylǵan traktorlar men kombaındardyń quny 1,5-2 esege ulǵaıdy. Máselen, ESSIL 760 kombaınynyń baǵasy 72 mln teńgeden 135,5 mln teńgege, Belarýs-82 traktorynyń baǵasy 8,9 mln teńgeden 13,1 mln teńgege, Vector 410 kombaıny 53 mln teńgeden 95 mln teńgege deıin qymbattady. Importtyq tehnıkanyń quny osy kezeńde 15-20%-ǵa ósti. Bul rette, osy kezeńdegi valıýta baǵamynyń (AQSh dollary) ósýi 8%-ǵa deıingi mólsherde boldy», dedi ol.
Depýtat atap ótkendeı, osyǵan uqsas jaǵdaı kórshi Reseıde de tirkelgen. Reseı agrolızıng derekterine súıensek, 2021 jyldan 2023 jylǵa deıin qýaty 90-130 at kúshine teń ımporttyq traktorlar 15%-ǵa qymbattady, al reseılik traktorlar 33%-ǵa qymbattady. Reseıde bul traktorlardyń óndirisi 66%-ǵa tómendedi. Reseıde qýaty 280-340 at kúshine teń ımporttyq traktorlar baǵasynyń ósýi 17%-dy qurady, al reseılik traktorlar baǵasy 37%-ǵa ósti. Mundaı traktorlardyń óndirisi 86%-ǵa tómendedi.
«Osy aıtylǵandardy eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵyn ornyqty damytý maqsatynda jáne Prezıdenttiń tapsyrmasy sheńberinde sharýalar men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirýshiler múddeleriniń tepe-teńdigin saqtaý qajet dep sanaımyz. Mundaı tepe-teńdikti saqtamaý naryqtyń monopolııalanýyna jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń odan da qymbattaýyna alyp keledi. Qymbat tehnıka mashına-traktor parkiniń jańarý qarqynyn tómendetedi, aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirý qunynyń artýyna jáne onyń syrtqy naryqtarda básekege qabiletsizdigine yqpal etedi», dedi depýtat.
Erbolat Saýryqov kóterilgen máselelerdiń negizinde birqatar usynysyn ortaǵa saldy.
«Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn qurastyratyn ár óndiris ornyna memleket tarapynan kórsetiletin barlyq qoldaý sharalaryn zerdeleýdi jáne naqty kásiporynda 1 jumys orny el bıýdjetine qansha salmaq salatynyna baǵa berýdi suraımyz. Otandyq jáne ımporttyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn ınvestısııalyq sýbsıdııalaýda teńdikti saqtaý qajet dep esepteımiz. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa baılanysty qoldanystaǵy lızıng mólsherlemelerin ózgertpeý qajet dep sanaımyz», dep qorytyndylady depýtat.
