Jalpy, qazaq kúı ónerinde áıel adamnyń beınesin jasaý, sulýlyqty, kórkemdikti kórsetý áýelden qalyptasqan qubylys qoı. Máselen, halyq kúıi «Kelinshekti», Dáýletkereıdiń lırıkalyq kúılerin alyp qarasaq ta jetkilikti der edik. Áıtse de áıel bar jerde ádemilik, al sulýlyq barda saz da taýsylmaıtyny haq. Muqaǵalısha aıtsaq, ádemilik bizge kóptik etpeıdi. Klassıkalyq kúı ónerindegi sondaı uly mahabbat, erke sezimge qoıylǵan máńgilik eskertkish «Erke sylqym» deýimizdiń hám kúı avtorynyń ómirden ótkenin estigende alasuryp Ábdimomyn álemin izdeýimizdiń de túkpirinde sol sulýlyqqa, adal mahabbatqa jáne eń bastysy, saf ónerge degen saǵynysh jatsa kerek.
«Til batyp aıta almaǵandy kúı batyp aıtqan» degen teńeý dál osy kúıdiń tabıǵatyn tap basatyndaı. Sebebi «Erke sylqym» – Ábdimomyn Jeldibaevtyń súıgenine syryn aıtýǵa bata almaı júrip, keıin qusyn qapııada qolynan ushyryp alǵan sáttegi ishki kóńil-kúıin, qol jetpegen máńgilik mahabbatyna qoıylǵan máńgilik saǵynyshynyń belgisi edi. Kúıdiń týý tarıhyna boılasaq, kórshi úıdiń qulpyryp ósken qyzǵaldaqtaı qyzyna bozbala Ábdimomynnyń kóńili qulaıdy. Biraq sezimin bildirýge batyly jetpeıdi. Bozbala júrek sózin aıta almaı júrgende, bireýler qyzǵa quda túsip keledi. Kóńili alaburtyp, alaı-dúleı bolǵan ǵashyq jigit ne isterin bilmeı, «alyp qashsam ba?» dep bir oılaıdy. Biraq oǵan da júregi daýalamaıdy. Aqyry súıgeni kóz aldynda ózgege uzatylyp kete barady. Syrtqa shyǵa almaǵan, súıgen qyzyna sóz bop aıtylmaǵan sezim osylaısha araǵa 20 jyl salyp ǵalamat kúı bolyp dúnıege keledi.
«Biz de búgingi jastardaı jigit bolǵanbyz. Boıdaqtyq ómirdi bastan keshtik. Aýyldaǵy top qyzdardyń arasynan jar tańdadyq. Bul kúıdiń keıipkeri ómirde bar. Qaıteıin taǵdyr bizdi bir-birimizge qospady. Sońǵy ret kezdeskende men: «Báribir meniń saǵan degen mahabbatymdy eshkim de óshire almaıdy», – degen edim. Jas ulǵaıyp, shaý tartty demeseń, ol aýylda aman-esen júr. Kóńil shirkin qartaımaıdy eken. Sol mahabbatym qyz kezinde qandaı edi! «Tolǵan aıǵa» teńesem de, «ashylǵan gúlge» teńesem de sózben aıtyp jetkize almaıtyn sekildi bolyp, sendelip uzaq júrdim. Aqyry ony tek kúıdiń júrek qylyn shertetin áýenimen ǵana jetkizýge bolatynyn sezdim. Sol sezim janymdy jaýlap aldy. «Erke sylqymnyń» áýenin tapqansha 20 jyl ýaqytym ketti. Qazaqtyń qyzdary qandaı ádemi. Júrisi, turysy, qylyqtary qandaı! Erkelikteri de ózderine jarasady. Bul kúı – barsha qazaq qyzdarynyń jıyntyq beınesi. Men sony jetkizýge tyrystym. Ári jigittik sózimde turdym. Endi ony eshkim de óshire almaıdy. Eger mahabbatyma degen sezimim jalǵan bolsa, qazaqtyń qyzdaryn ózgelerden artyq kórmesem mundaı kúı týmas ta, eldiń ıgiligine aınalmas ta edi», – dep kúı avtory ólmes týyndysynyń shyǵý tarıhy týrasynda osylaı dep tolǵanǵan eken. Al «Erke sylqymdy» eń alǵashqylardyń biri bolyp tyńdaǵan Nurǵısa Tilendıev: «Men myqty dırıjer, dáýlesker dombyrashy shyǵarmyn. Biraq naǵyz kúıshi – men emes, sensiń», dep baǵa beripti.
Shynymen de Ábdimomyn áleminen shyǵyp, halyqtyń ortaq qazynasyna aınalǵan «Erke sylqymnyń» fenomeni – onyń shynaıylyǵy men tazalyǵynda jatsa kerek. Ony avtordyń ózi de myna bir-aq aýyz sózimen tamasha túıindepti: «Kúıge adaldyq pen tazalyq kerek. Osy ekeýi bolmasa tyńdaýshylardyń júregine jetpeıdi. Haltýranyń ómiri qysqa. Kúılerimdi júz ret tolǵanyp, qyryq ret tolǵatyp baryp shyǵaramyn. Men ózim bitti degen jerden bitedi. Izdenisim sonymen toqtaıdy. Synshylardyń tisin batyra almaı júrgeni de sodan bolar».
Jalyndaǵan oı men syrly sezimniń jaýhar jemisi «Erke sylqym» týraly halyq jazýshysy Sherhan Murtaza da kezinde: «Ábdimomynnyń «Erke sylqymy» – qazaq óneriniń altyn qorynda máńgi saqtalatyn qanatty týyndy» dep joǵary baǵa bergen eken. Shynymen de «Erke sylqym» – eldiń qazynasyna aınalǵan erekshe mýzyka, eren qubylys.
Búginde Ábdimomyn Jeldibaevtyń týǵan jeri Jambyl oblysyna qarasty Shý qalasynda «Erke sylqym» kúıine arnap eskertkish turǵyzylǵan. Qolyna qanatyn jaıǵan aq kógershindi qondyryp, sonaý alysqa saǵynyshpen kóz tastap turǵan qazaqtyń tal músindi sulý qyzy kúıshi áleminiń kúlli qudiretin pash etip turǵandaı.
