Bir pán 10-nan asa mamandyqqa jol ashady
Biz barǵanda balalar mekteptegi synyp sekildi jasaqtalǵan bólmede únsiz ǵana muǵalimdi tyńdap otyr eken. Olımpıadaǵa kelgenin bilemiz, sondyqtan olardy saıystyń tapsyrmalaryn oryndap otyr dep oıladyq. Biraq aldynda qaǵaz, qalamy joq. Sóıtsek, uıymdastyrýshylar daıyndaǵan trener-ustaz olımpıada qatysýshylaryna kásibı baǵdarlaý baǵytynda dáris oqyp, keńes berip jatyr eken. «Quantum STEM» mektebiniń muǵalimi Mádı Qapanııa aıtqan aqparattyń ishinde tipti biz bilmeıtin dúnıeler bar. Mysaly, bir ǵana geografııa pánin ulttyq biryńǵaı testileýde beıindi pán retinde tańdaǵan talapker keıin 10-nan asa mamandyǵynyń birine tapsyra alady. Sonyń ishinde esimizde qalǵany – arheologııa, tabıǵatty saqtaý (tabıǵı apattardy boljaý), ýrbanızasııa, geologııa, demografııa, týrızm, gıdromorfologııa (tushy sý kózin tabý, tuzdy sýdy aýyz sýǵa aınaldyrý), geotehnologııa (ǵarysh arqyly jerdi zertteý, qoqystardyń, órttiń ornyn anyqtaý), halyqaralyq qatynastar (dıplomatııa) mamandyǵy. Atalǵan mamandyqtardy elde jáne shetelde qaı ýnıversıtetterde oqytatynyna deıin, tolyq granttardy alýdyń joldaryn da táptishtep berdi. Osyǵan qosa trener álemdik geografııa olımpıadasynyń jeńimpazdary bergen keńesterdi, halyqaralyq bilim báıgesinde jeńis tuǵyrynan kóterilýge qajet bolǵan kitaptar men saıttar tizimin usyndy. Pedagogtiń dárisin tyńdap otyryp, «Shirkin-aı, bizge oqýshy kezimizde osyndaı janashyrlyq jetispegen eken-aý!» dedik ishteı. О́mirde qalaǵan bıigińe, kásibı turǵyda órleýińe jastaıyńnan baǵytyńdy bilý, baǵdarlap alý qanshalyqty mańyzdy ekenin keıin uqtyq. Al bul balalar bolashaqta ókinbeı, kásibı karerasyn bastapqy baspaldaǵynan durys bastaýyna múmkindik beretin dáris ala aldy.
Geografııa pániniń saǵattary qysqaryp ketken
Dáristen shyǵa beriste uıymdastyrýshylar ókili «National Geographic Qazaqstan» jýrnalynyń jaýapty redaktory Aıbyn Shaǵalaqqa balalardyń olımpıadaǵa qur kelmeı, paıdaly aqparatqa qanyǵyp qaıtatynyna súısingenimizdi aıtqanymyzda, mundaı sheshimdi qabyldaýǵa sebep bolǵan orta bilim salasyndaǵy túıtkildi máseleniń shetin shyǵardy.
«Álemde geografııa pánine erekshe nazar aýdarady, muhıt geografııasy, ǵarysh geografııasy dep salalanyp, salmaǵy artyp ketti. Soǵan saı bilim aıasy da keńeıdi. Aıtalyq, «National Geographic» qoǵamy óziniń 135 jyldan asa ýaqyt ishinde jınaǵan aýqymdy ǵylymı resýrsyn, jıǵan bilimin jalpy orta mektepterge yńǵaılap, «National Geographic Education» platformasyn ázirlegen. Atalǵan platforma – barshaǵa tegin, qoljetimdi. Aǵylshyn tilin biletin kez kelgen muǵalim sondaǵy materıaldardy sabaǵyn baıytýǵa, qyzyqty etýge paıdalana alady. Bul – kitaphana qory jutań aýyl, qala mektepteri úshin zor múmkindik. Bizdiń arnaýly trenerler pán muǵalimderi men balalarǵa osy resýrsty qalaı paıdalaný keregin úıretedi. Al elimizde, ókinishke qaraı, mektepterdegi geografııa pániniń saǵattary qysqaryp qaldy. Al geografııa pániniń muǵalimderi qysqartýdyń kesirinen mańyzdy taqyryptardyń oqytylmaı qalatynyn jıi aıtady. Osyǵan oraı biz «Shevron» kompanııasynyń qoldaýymen «EcoForming» ekologııa jáne bilim qory bolyp atalǵan olımpıadany uıymdastyrdyq. Olımpıadadan tys kezde balalarǵa arnaýly spıkerler klımat ózgerisi, tabıǵat apattary, kásiptik baǵdarlaý, ekologııa jáne plastık taqyryptary boıynsha tanymdyq hám tájirıbelik dárister oqydy. Eldegi eń zamanaýı joǵary oqý orny qandaı ekenin kórip, osy bastan oılana júrsin dep, Nazarbaev university-men tanysý ekskýrsııasy uıymdastyryldy. Munyń bárin jas urpaqtyń geografııa salasyna qyzyǵýshylyǵyn arttyrý, mekteptegi geografııa pániniń mártebesin kóterý maqsatynda iske asyrdyq», dedi A.Shaǵalaq.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, geografııa páninen I ulttyq olımpıada 7–8 synyptar arasynda «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy jáne «Astana daryny» daryndy balalar men talantty jastardy anyqtaý jáne qoldaý ortalyǵynyń ádistemelik súıeldeýimen ótti. Oǵan elimizdiń barlyq óńirinen buǵan deıingi oblystyq kezeńnen ótken 46 oqýshy qatysty.
Geografııada da esepter shyǵarady
Olımpıadaǵa qatysýshylar bir-birden partaǵa jaıǵasyp, qaz-qatar tizilip otyr. Dáris tyńdaǵan paıdaly, Astanany aralap, qyzyq jerlerdi kózben kórgen keremet, biraq olımpıada – óz aldyna basty mıssııa. Kópten kútken sát te jetti. Qorytyndy kezeń test jáne mýltımedıalyq, dalalyq tapsyrmalardy qamtıtyn eki bólikten turady. Buǵan deıin saıabaqta balalardy gradýs, azımýt ólsheý, karta syzýdy kórsetý, palatkalardy ýaqytqa jınap jarystyrý arqyly dál osy dalalyq tapsyrmalardy oryndaýǵa daıyndaǵan edi. Tapsyrmalarynda ishinara «National Geographic Qazaqstan» jýrnalynyń materıaldarynan daıyndalǵan suraqtar da boldy. Birinshi testileý týrynda balalardyń aldyndaǵy paraǵyna úńilgende, onda bir sýrettiń turǵanyn jáne onyń joǵary jaǵynda qaı qala ekenin, qaıda ornalasqanyn tabý týraly tapsyrmaǵa kózimiz tústi. Al dalalyq týrda qatysýshylar ǵaryshtyq túsirilimdi qoldana otyryp, jergilikti jerdiń josparyn syzýǵa, azımýtty tabýǵa, eń qysqa joldy anyqtaýǵa, Astana qalasyndaǵy 16.05.2024 kúngi kúnniń uzaqtyǵyn kókjıektegi gradýstyq ólshem birlikpen tabýǵa tyrysty. Olımpıadada oryndy jeńip alǵan aqmolalyq 8-synyp oqýshysy Ersultan Tólegenov olımpıada kezinde dalalyq esepter shyǵarǵanyn aıtty. «Birinshi týr jazbasha jáne mýltımedıalyq suraqtardan turdy. Ekinshi týrda kompas pen transportır sııaqty quraldardy qoldana otyryp, dalalyq jaǵdaıda esepter shyǵaryp, berilgen jer bederiniń kartasyn syzdyq. Jazbasha týrda qalalar, Kaspıı kóliniń fızıkalyq geografııasy, geologııa týraly suraqtar da kezdesti. Negizinen jarys qıyn boldy. Degenmen olımpıadadan ózime qyzyq estelikter, paıdaly keńes aldym», dedi ol.
Osylaısha, árbiri óziniń qabilet-qarymyna qaraı upaı jınap shyqty. Nátıjesinde, 7-synyp oqýshylary arasynan 1, 8-synyp oqýshylary arasynan 1 bala júldeli I oryn aldy. Al II oryndy ár synyptan 2 oqýshy, III oryndy ár synyptan 6 adam ıelendi. Jeńimpazdarǵa demeýshiler tarapynan oqýǵa qajetti zamanaýı tehnıkalyq quraldar (I orynǵa noýtbýk, II orynǵa apple IPad, III orynǵa Samsung planshetteri, oryn almaǵan barlyq qatysýshyǵa symsyz qulaqqaptar) tartý etildi.
