Túsirilim jumystary 2021 jyly bastalǵan kınotýyndy ult ustazynyń 150 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan. Tolyqmetrli tarıhı dramany Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń tapsyrysymen, Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń qoldaýymen «Folklore media» stýdııasy túsirgen. Prodıýseri men ssenarıı avtory – Ǵalym Dosken (ssenarııdi birlesip jazǵan – Tursynjan Shapaı, Asqar Qumyran). Rejısserleri – Ergen Toqmyrzın men Erlan Nurmuhambetov, kompozıtory – Beıbit Aqosh.
Fılmdi tamashalaǵan ár kórermen tutas bir urpaqtyń saýatyn ashyp, eliniń azattyǵy úshin kúresken Aqańnyń soqtyqpaly ǵumyryn, alty ret abaqtyǵa qamalyp, eki márte jer aýdarylyp, eki ret ólim jazasyna kesilýiniń syryna úńilip, jaýap alary da sózsiz. Reseı ımperııasy men Eýropanyń aıtýly ýnıversıtetterin támamdaǵan bilimpaz qazaq zııalylarynyń alǵashqy tolqyny ustaz dep moıyndaǵan bastaýysh synyp muǵaliminiń ómir joly týraly baıandalatyn kartına sol zamannyń shyndyǵyn da tamshylaı kórsetedi. Ahmet Baıtursynulynyń qazaq til biliminiń negizin salyp, XX ǵasyrdyń bas shenindegi iri túrkolog ǵalymdar ony qalaı teń tutqany da sýretteledi. Sondaı-aq fılm ólim tánin alsa da, biraq ózin eshqashan joǵaltpaı, istegen barlyq isteri keler urpaqtyń ıgiligine aınalady dep sengen Ahmettiń ómiriniń sońǵy sátterinen syr shertedi.
Týyndyda basty rólderdi belgili akter Azamat Satybaldy men Darıa Aleksandrova somdaıdy. Buǵan qosa, fılmde Álıhan Bókeıhan, Mirjaqyp Dýlatuly syndy nar tulǵalardyń obrazyn Erkebulan Daıyrov pen Aıdar Naýryzbaev oınaǵan. Jalpy, akterlik quramnyń da erekshe talǵammen jasaqtalǵanyn baıqadyq. Aleksandr Bagrıansev, Erlan Káribaev, Maksım Lýkaıanov, Mıhaıl Tokarev, Dáýren Serǵazın, Alekseı Fıalko, Nazgúl Qarabalına, Ǵalymbek Ospanov, Aleksandr Svınsov, Nuralım Varısov, Irká Abdýlmanova, Aıbolat Dastanuly syndy basqa da talantty akterlerdi kórdik.
Sondaı-aq jabyq kórsetilim aıasynda Aqańnyń ár kezeńdegi sýretteri qoıylǵan kórme uıymdastyryldy.
Kınotýyndynyń prodıýseri ári ssenarıı avtory Ǵalym Dosken atalǵan kartına tek qana Ahmet týraly emes ekenin aıtady.
«Iаǵnı munda qazaqtyń ulttyq ıntellıgensııasynyń alǵashqy legi, solardyń armany men kóksegen muraty berilse, bir jaǵynan sulýlyq, ádemilik sýretteledi. Ahmettiń qıyn taǵdyry arqyly sol qazaq ıntellıgensııasynyń sóıleý mádenıetinen bastap, kıim kıisi, júris-turysyna deıin eń áýeli ózimiz elestetip, sodan keıin sizderge jetkizýge tyrystyq», deıdi kıno prodıýseri.
Al kórkem fılmniń ssenarııin jazýǵa on eki aı ýaqyt ketken.
«Fılmdi túsirýge eki jarym jyldaı ýaqyt ketti. О́ıtkeni pandemııanyń ýaqytynda bastalyp ketken bolatyn. Sol sebepti ońaıǵa túspedi. Almaty jáne Semeı qalasynda túsirildi. Bul jerlerde eski úıler kóp boldy. Sonymen qatar Jetisý, dalalyq kórinisterdiń kóbisi Abaı oblysynda túsirildi», dedi Ǵalym Dosken.
Sondaı-aq ol tarıhı derekterdiń muqııat zerttelip alynǵanyn atap ótti.
«Estelikteriniń ózinde qaıshy tustar kezdesedi. Onyń ózi qanshalyqty ras ekenin tekserip alý kerek. Sondyqtan biz barynsha sol kezdegi jaǵdaıǵa, sol kezdegi shyndyqqa, sol kezdegi saıası jaǵdaıǵa osy fılm jaýap bere ala ma, joq pa degenge basymdyq berdik», deıdi kıno prodıýseri.
Iá, tarıhı tulǵalardy beınelegen fılmderdiń artar aýyr júgi de, suralar talaby da osy – tarıhı shyndyq pen kórkem shyndyqtyń, derekter men dáıekterdiń oryndy ári naqty qoldanylýy.
Fılmdi tamashalaǵan «Qazaqstan» ulttyq telearnasynyń dırektory Bolat Múrsálim týyndyda tarıhı derekterdiń burmalanǵan jeri joq ekenin atap ótti.
«Tarıhı drama Ahmet pen Badrısafanyń teperishti-talaıly taǵdyryn sýretteıtin qaqtyǵysty dúnıeden góri eki muńlyqtyń únsiz uǵysqan kóńil pernelerin názik basqan polotnoǵa kóbirek uqsaıdy. Realıstik kıno tiline birdi-ekili jerde sımvolızm, allegorııa elementteri jymyn bildirmeı sińip ketken. О́zimizge jaqyn Alash taqyryby bolǵan soń, ishteı beısanaly túrde «qate» de izdep otyrdyq, fılmde birde-bir mańyzdy faktiniń mıfke aınalǵan, basqasha traktovka jasalǵan jeri joq. Fılmniń mýzykasy ulttyń rýhanı kóseminiń álemine saǵynyshty sazben boılap, jańasha ınterpretasııa bere túsedi», dedi ol.
Kıno da ıdeologııanyń mańyzdy bir bólshegi ispettes. Qoǵamdy tárbıeleý, ulttyq sanany oıatý, rýhanı deńgeıdi kóterý jolynda kógildir ekranda kórsetiletin týyndylardyń róli kúshti. Osy oraıda «Ulttyq kınony qoldaý ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Qurmanbek Jumaǵalı da atalǵan tarıhı dramaǵa qatysty óz oıymen bólisti.
«Ulttyq patrıotızmdi tek tarıh oıatady. Táýelsizdiktiń tamyry tereń tarıhtan bastaý alady. Osyny Alash alyptary aıtyp, qaǵazǵa túsirdi. Biz de osyndaı taǵylymǵa, ónegege toly shyǵarmalar kóbeıe bersin deımiz. Bıyl 5 jyldyq mereıtoıyn atap ótken Ulttyq kınony qoldaý ortalyǵy osy baǵytta otandyq kınoındýstrııany damytý úshin mınıstrlikpen birlese jumys isteıtin bolady», dedi Q.Jumaǵalı.
Sonymen, «Sońǵy úkim» 23 mamyrdan bastap elimizdiń barlyq kınoteatrlarynda kórsetiledi.
Eske salsaq, buǵan deıin de ult ustazy týraly serıal túsirilgen bolatyn. Bul da ulttyń oljasy edi. Árıne, kórkem dúnıeniń bári derlik kórkemdik údeden shyǵa bermeýi múmkin. Túrli talǵam, túrli deńgeı, túrli sheberlik... Desek te qandaı deńgeıde bolsa da tarıhı tulǵalar týraly qazaqtildi kontenttiń kóbeıe bergeni durys-aq.
