IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń tóraǵasy, polısııa polkovnıgi Qaısar Sultanbaevtyń aıtýynsha, zaman talabyna saı magıstraldyq joldardyń salynýy eldegi jol qaýipsizdigine oń áserin tıgizip otyr. Máselen, 15 jyl buryn elimizdiń joldarynda jylyna 4 myńnan astam adam qaıtys bolatyn. Al qazir ólim-jitim sany eki esege azaıǵan.
– Magıstraldyq joldardyń jekelegen ýchaskelerinde adam shyǵyny 6 esege deıin qysqardy. Mysaly, «Astana – Shýchınsk» tas jolyn qaıta jańartyp, jolaqtar sanyn 6-ǵa deıin kóbeıtip, sondaı-aq bólý jolaǵyn jasaǵannan keıin jol-kólik oqıǵasyndaǵy ólim-jitim sany jylyna 75-ten 12 adamǵa deıin tómendedi. «Astana – Pavlodar – Semeı», «Astana – Qaraǵandy» baǵyttary boıynsha jańa avtomagıstraldarda da apat sany azaıyp otyr. Bul jumystardy jalǵastyra berý kerek. Alaıda qazir 4 jáne odan da kóp jolaqty 1-sanattaǵy joldar tek 2%-dy quraıdy. Kópshiligi eski standarttar boıynsha salynǵan. Iаǵnı eki jolaqty, eni 7 metrden aspaıdy. Jolaqtar sanyn keńeıte otyryp, 6 myń shaqyrymnan astam joldy qaıta jańartý jáne bólý jolaǵyn jasaý qajet, – dedi ol.
Jol-kólik apattarynyń negizgi sebebi – joldar men ınfraqurylymnyń jaǵdaıy. Statıstıka boıynsha eldi mekenderge jol-kólik oqıǵalarynyń 84%-y tıesili. Sonyń ishinde adam shyǵynynyń tórtten bir bóligin jaıaý júrginshilerdi qaǵyp ketý oqıǵalary quraıdy. Baǵdarshammen jabdyqtalmaǵan ótkelderde aýyr jol apaty 5 ese jıi bolady. Osyǵan oraı elimizde qıylystarǵa 600-den astam baǵdarsham, 25 myń jol belgisin ornatý kún tártibinde tur.
Q.Sultanbaev Májilis depýtattarynyń bastamasy aıasynda qala syrtyndaǵy trassalardyń keı ýchaskelerinde «ortasha jyldamdyqty» asyrǵany úshin jaýapkershilikti engizý josparlanyp jatqanyn aıtty. О́ıtkeni jyldamdyq rejimin saqtamaý da kóp apattardyń negizgi sebepteriniń biri bolyp otyr.
– Biz «Qazavtojolmen» birlesip, «Astana – Shýchınsk» avtojolynda kólikterdiń ortasha jyldamdyǵyn ólshedik. Ruqsat etilgen jyldamdyq mólsheri saǵatyna 140 km bolǵanyna qaramastan, kólikterdiń ortasha jyldamdyǵy 151 km/saǵatty quraıtynyna kóz jetkizdik. Táýligine kameralar 250-den astam osyndaı derekti tirkeıdi. Búkil kólikterdiń 13 paıyzynyń jyldamdyǵy – 170-180 km/saǵ. 7%-y jyldamdyǵyn 180 km/saǵ-tan asyryp júredi, – dedi IIM ókili.
Kólikterdiń tehnıkalyq sapasy da jol ústindegi qaýipsizdikke tikeleı áser etedi. О́kinishke qaraı, elimizde áldeqashan qoqysqa laqtyryp tastaýǵa bolatyn eski kólikter kóp. IIM málimetine qaraǵanda, keıingi jyldary eldegi kólik sany kúrt ósken, naqty aıtqanda 2,5 mln-nan 5,5 mln-ǵa bir-aq qarǵyǵan. Alaıda sonyń teń jartysy – paıdalanylǵanyna 20 jyldan asqan eski-qusqy kólikter. Al olar zamanaýı qaýipsizdik júıelerimen jabdyqtalmaǵan jáne aqaýlary kóp bolatyny sózsiz. Onyń ústine qazir tehnıkalyq baıqaýdan ótý tek «qaǵaz júzinde» iske asatyn bolyp ketken. Búginde IIM osy keleńsizdiktiń aldyn alý maqsatynda jumys júrgizip jatyr.
«Tehnıkalyq baıqaýdy tek qaǵaz júzinde júrgizý elimizdiń joldarynda kóptegen avtokóliktiń paıdalanylǵan gazdar boıynsha talaptarǵa, sondaı-aq qaýipsizdik talaptaryna sáıkes kelmeıtinine ákep soqtyrdy, bul jol qozǵalysy qaýipsizdigine qater týdyrady», dep atap ótti Q.Sultanbaev. Máselen, 2023 jyly tehnıkalyq aqaý sebebinen 18 jol-kólik apaty tirkelgen, onda 7 adam qaza taýyp, 26 adam jaraqat alǵan. «Osy baǵyttaǵy baqylaýdy kúsheıtý úshin tehnıkalyq baıqaý operatorlary qyzmetiniń habarlama jasaý tártibinen ruqsat berý tártibine kóshý úshin zańnamaǵa ózgerister engizilip jatyr», dedi IIM ókili.
Budan ózge de jol-kólik apattaryna sebep bolyp otyrǵan keleńsizdikter az emes. IIM derekterine qaraǵanda, ótken jyly 8 myńǵa jýyq mas júrgizýshi ustalǵan. Jalǵan nómir taǵyp júrgen 100-den astam kólik anyqtalypty. Júrgizýshi kýáliginen aıyrylǵan 700-ge jýyq adam kólik aıdaǵan. Byltyr jalpy sany 7 myńnan astam adam ákimshilik qamaýǵa alynyp, ereje buzǵan 145 myńnan astam jaıaý júrginshige aıyppul salynǵan.
Jol qozǵalysy qaýipsizdigin saqtaý maqsatynda sıfrlyq qurylǵylarǵa kóp kóńil bólinip keledi. Q.Sultanbaevtyń málimetinshe, elimizdiń joldarynda 24 myńǵa jýyq avtomatty kamera ornatylypty. Qazir olardyń kómegimen jol erejesin buzý oqıǵalarynyń 50 paıyzy tirkeledi. Al Astana men Shymkentte 70 paıyzǵa deıin jetip otyr.
– Biz jol erejelerin óreskel buzýshy azamattarmen jumys júrgizemiz. Ol úshin tártip saqshylary «Qorǵaý» baǵdarlamasyn qoldanady. Ol jalǵan nómirleri bar, saqtandyrýsyz, izdeýde júrgen nemese jol erejelerin buzyp, aıyppul tólemeıtin kólikterdi avtomatty túrde anyqtaýǵa múmkindik beredi. Buǵan deıin biz barlyq kólikti toqtatyp, qujattardy tekserýimiz qajet edi. Endi jańa baǵdarlama kóshe kameralarynyń derekterin taldaı otyryp, sol mańdaǵy polıseıdiń planshetine «qaýipti» júrgizýshi jaqyn jerde ekeni týraly habarlama jiberedi. Osylaısha, polısııa jol erejelerin óreskel buzǵandarǵa dereý den qoıý sharalaryn qabyldaıdy, – dedi IIM ókili.
Baspasóz máslıhaty barysynda oqýshylardyń jazǵy demalysy jaqyndap qalýyna baılanysty joldaǵy balalar qaýipsizdigi týraly da aıtyldy. Bizdiń elimizde árbir tórtinshi jol-kólik oqıǵasy balalardyń qatysýymen bolady eken. Atap aıtqanda, jyl basynan beri tirkelgen 6 myń jol-kólik apatynyń 1,5 myńynda balalar zardap shekken. Onyń ishinde 51 bala qaıtys bolǵan. Osyǵan baılanysty mundaı qaıǵyly jaǵdaılardyń aldyn alý maqsatynda 20-31 mamyr aralyǵynda «Abaılańyz: balalar!» respýblıkalyq aksııasy ótip jatyr.
– Aksııa aıasynda mektepter mańyndaǵy joldar men aýmaqtardy zertteý, ata-analarmen jáne muǵalimdermen jol qaýipsizdigi taqyrybynda profılaktıkalyq sabaqtar men dárister ótkizý josparlanǵan. Aıta ketý kerek, balalardyń joldaǵy qaýipsizdigi kóp jaǵdaıda ata-analarǵa tikeleı baılanysty, óıtkeni balalar eresekterdiń júris-turysyn qaıtalaıdy. Sondyqtan aldymen ózimiz jol erejesine baǵynýdy úırenýimiz kerek, sol arqyly óz balalarymyzǵa da durys úlgi kórsetemiz, – dedi Q.Sultanbaev.
