Qazaq-qytaı saýda qatynasynyń jańa belesi

«Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy halyqaralyq avtomobıl tasymaldary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańy­nyń jobasyn Kólik mı­nıstr­ligi ázirlegen. Mınıstr Marat Qarabaevtyń aıtýynsha, elimizdiń iri saýda áriptesteriniń biri sanalatyn Qytaımen aradaǵy avtokólikpen júk tasymaldaý salasynda jyl saıynǵy ósý tendensııasy baıqalyp otyr.

– Mysaly, byltyr tasymal kólemi 2022 jylmen salystyr­ǵanda 2,5 esege kóbeıip, 1,8 mln ton­nany qurady. Qytaı tarapymen qoldanystaǵy kelisim 1992 jyly sol ýaqyttaǵy tasymal úderisiniń múmkindikterine sáıkes jasalǵan. Al jańa keli­sim aqparattyq tehnologııa­lar­dy engizýdi, tasymaldar úderi­sin jetildirýdi, sondaı-aq eki el aýmaǵyna avtokólikterdiń emin-erkin ishkerileı kirýin qarastyrǵan. Osylaısha, otan­dyq avto­tasymaldaýshylar júk shoǵyrlanatyn iri qalalar­ǵa, sondaı-aq Qytaıdyń halyqara­lyq teńiz porttaryna deıin barý múmkindigine ıe bolady, – deıdi Kólik mınıstri Marat Qarabaev.

Sonymen qatar mınıstrdiń aı­týynsha, kelisimge sáıkes bar­lyq tasymal ruqsat negizin­de jú­zege asyrylmaq. Bul óz keze­­gin­de qos tarap tasymaldaýshy­lary­n­a tasymal parıtetin saqtaý­dy retteýge múmkindik beredi.

– Kelisimdi júzege asyrý jolaýshylar men júk tasymaly­nyń, sondaı-aq Qazaqstan-Qytaı saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tas­ty­ǵynyń odan ári damýyna óz yqpalyn tıgizetin bolady, – dedi M.Qarabaev.

Jalpy, osyǵan uqsas kelisim eki el Úkimetiniń arasynda byltyr da jasalǵan edi. Zer salsaq, eki kelisimniń de túp tórkini sonaý toqsanynshy jyldarǵa baryp tireledi. Degenmen osy tusta bıylǵy jańa kelisimniń qandaı aıyrmashylyǵy, artyqshylyǵy bar degen zańdy suraq týady.

– Eń alǵashqy kelisim osydan otyz jyldaı ýaqyt buryn jasalǵan. Ol kelisim de naqty jaǵdaı eskerilip, sol kezeń­niń úderisterine negizdelgen edi. Al qazirgi kelisimsharttyń eki erek­sheligi bar. Birinshisi – ruqsat berý qujatyn tolyq sıfrlandyrý­ǵa ótkizý. Buǵan deıin jylyna eki eldiń arasyna tek 50 myń­daı ǵana ruqsat beretin edik. Sıfrlyq júıeniń arqasynda qazir ótkizip jatqan qanatqaqty synaq kezeńinde byltyr ruqsat qujatyn 113 myńǵa kóbeıttik, bıyl 200 myńǵa kóbeıtemiz. Osylaısha, eki el arasyndaǵy tasymal kólemi tórt esege artyp otyr.  Ekinshi erekshelik – budan burynǵy kelisimge sáıkes, qos memlekettiń júk kólikteri tek shekara mańyndaǵy qalalarǵa ǵana kire alatyn. Al endi qazir bizdiń kólikter Qytaıdyń kez kelgen qalasyna bara ala­dy. Bul – biz úshin úlken jetis­tik. Iаǵnı ózimizdiń taýar ta­sy­maldaýshylardyń endi shyǵys­taǵy kórshiniń iri porttaryna tikeleı kirip-shyǵýyna múmkindik týdy. Oǵan qosa Qytaı bizdiń aýmaqtaǵy Transkaspıı kólik dálizi arqyly ótetin bolady, bul bizdiń tranzıttik áleýetimizdi ózgertedi. Erekshe aıtyp ótetin bir jaıt, osy ýaqytqa deıin Qytaı Halyq Respýb­lıkasy birde-bir elge óz jeri­ne ózge el kólikteriniń emin-er­kin kirýine ruqsat etpegen. Mun­daı múmkindik alǵash Qazaq­stanǵa berilip otyr, – degen Ma­rat Kárim­januly bul byltyr Mem­leket basshysynyń Sıan qala­­syna jasaǵan memlekettik s­apa­ry aıasyndaǵy kelissózderdiń ná­tı­­jesinde júzege asqanyn atap ótti.

Al Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Úkimeti men Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasynyń Úkimeti ara­syn­daǵy Transkaspıı halyqara­lyq kólik baǵytyn, onyń ishinde Qytaı – Eýropa qatynasyndaǵy konteınerlik poıyzdar úshin damytý týraly kelisim eki eldiń aýmaǵymen ótetin konteınerlik poıyzdar arqyly eksporttyq-ımporttyq, tranzıttik tasymal­dardy ulǵaıtý jaıly ynty­maqtastyqty odan ári damytýdy kózdeıdi. Sondaı-aq júk kóle­miniń boljamyn júrgizip, jyljymaly quramdy qadaǵalaý derekterimen almasýdy retteıdi.

Byltyr Dáliz arqyly tasymaldar kólemi 20,5 myń konteınerlik poıyzdy qura­ǵan. Alaıda bul 2022 jylmen salystyrǵanda 39%-ǵa tó­mendegen. Dese de bıylǵy 4 aı­­dyń qorytyndysymen 10,4 myń konteınerlik poıyzdy qurap, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 70%-ǵa ósip otyr.

Kelisimniń normalaryn iske asyrý maqsatynda Dáliz arqyly júkterdi tasymaldaý jóninde Birlesken jumys toby qurylady, ol júk tasymaldaýdyń kepildi kólemderin bekitpek.

Qazaq-qytaı saýda-ekonomı­kalyq áriptestigin nyǵaıtatyn taǵy bir qujat – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý týraly kelisimdi ratı­fı­kasııalaý týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Zańy. Kelisimniń maqsaty – Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty bo­ıynsha mýltımodaldy tasymaldardy damytý. Ol úshin avtomobıl, teńiz jáne temirjol kóligi túrleriniń artyqshylyq­taryn paıdalaný usynylady, bul Qazaqstan men Qytaı aýmaqtary arqyly júkterdi tasymaldaý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa múmkindik bermek.

О́tken jyldyń sońynda Dálizde júk tasymaldaý kólemi 2022 jylmen salystyrǵanda 65%-ǵa ósti jáne 2,7 mln tonnany quraǵan. Bıylǵy 4 aıdyń qory­tyndysyna qarasaq, tasymal kólemi 1,4 mln tonnany qurap, ótken jylmen salystyr­ǵanda 14%-ǵa ósken.