О́risi keń óndirister

Oblys ekonomıkasyn ártarap­tandyrý baǵytynda údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń bes belesin eleýli jetistikpen eńsergen óndiristi óńir­diń kezekti bıik asýdy alýǵa qul­shynysy zor bolyp otyr. Atalǵan shara arqyly birinshi besjyldyqta 85 joba iske asyrylyp, 12 myń jumys orny qamtamasyz etilip, sonyń ishinde ótken jylqy jylynda 8 jobanyń tusaýy kesilip, 1 myń­ǵa tarta adam eńbekke tartylyp, úlken deńgeıdegi mindetterdi oryndaýdan kóterilgen maqsat odan saıyn keńeıdi. Bul rette órkendeý órisine bastaýshy, damý úderisin jań­ǵyrtýshy eńbek ortalarynyń úlgisi ataýǵa turarlyqtaı áńgime. Bylaı alyp qaraǵanda ólkelik ındýstrııa tiregi men ózegi sanalatyn «Arselor Mıttal Temirtaý», «Qazaqmys» kompanııalaryndaı alyptar bolmaǵanmen ózindik kúsh-qýatyna laıyq, qaý­qaryna saı jumysty jarastyryp, qajetti ónimderdi órbitip, óz­ge­rister men jańarýlardan orta býynnyń da qalys qalmaýyn kór­setýshi kásiporyndardyń ulǵaıýy búgingi ýaqyt ereksheligi deýge bolady. Elbasy N.Á.Nazarbaev Indýstrııalandyrý kúni aıasynda ótken jalpyulttyq telekópirde «Jańa, ónimdi jumys oryndaryn kóbirek asha alǵan memleket qana jeńiske jetedi» dep aıtqandaı, sondaı óndirister úlesi óse túsýi ómir beınesine aınalyp kele jatqan qubylys. Osyndaılar qatarynda Qara­ǵan­dydaǵy Parhomenko atyn­da­ǵy jáne Sarandaǵy tele­kom­mý­nı­kasııalyq elektr ónimderin ja­saıtyn zaýyttardyń ozyqtyǵy kúnnen-kúnge tanylyp keledi. Birin­shisi, ótpeli kezeńniń kedergileri men qıyn­dyǵyn jeńe bilip, daǵdarystan shyǵýǵa jol taýyp, damýǵa berik negiz qalaýymen elense, ekinshisi, tyńnan jol salyp, ekonomıkanyń jańa salasyn ıge­rip, engizýimen erekshelenedi. Sonaý soǵys jyldarynda irge kótergen al­ǵash­qysyna naryq suranysyna baılanysty «О́nerkásip salalary úshin quımalar óndirý isi» jobasyn qolǵa alý jaǵdaıyn túzeýge serpin berdi. О́te joǵary dáldikke negizdelgen bolat jáne shoıyn quımalary qazaqstandyq tutynýshylar tileýine dóp kelip, ótimdi bola túsýde. Quıý ádisinde sheteldik tehnologııalardy qoldaný materıaldyq shyǵyndy 5 esege deıin kemitip, eńbek ónimdiligin 2 esege arttyrýǵa septik etip, jylyna 3 myń tonna quıma buıymyn ótkizýge múmkindik bergen. Atqarýshy dırektor Iýrıı Býlgakovtyń aıtýynsha, taý-ken jáne baıytý ónerkásibi úshin qural-jabdyqtar shyǵarý kóleminiń ósýi de bir jaǵynan tabysty eseletip otyrǵan kórinedi. «Qadam bekidi, soǵan oraı talpynys taýdaı. Endi júk vagondaryna arnalǵan rels­ter shyǵarý kózdelýde», degen ol ju­mysshy kadrlar tapshylyǵy má­selesi qınaıtynyn jasyrmaı qal­mady. Tokar, balqytýshy, fre­zershi, dánekerleýshi sııaqty ma­man­­dyq ıeleriniń jetispeýi kásip­tik-tehnıkalyq ýchılısheler jet­kilikti qalada tańǵalarlyqtaı kóri­ngenmen amal ne, solaı eken. Son­dyqtan osyndaı isterge ıkemi bar, ıgerýge beıimdi jastarǵa qushaq ashyq delindi. Olardyń qulaqtaryna altyn syrǵa retinde zaýyt alańsyz eńbek etýge de, turmystyq jaǵdaıdy túzeýge de barynsha kómek pen qoldaý ja­saýǵa daıyn ekenin aıta keter edik. Al shaǵyn Saran qalasynda irge tepken «Qazortalyqelektrsym» JShS jumysynyń da bir ózgesheligi, óte ótimdi suranysqa ıe, alys-ja­qynnan taptyra bermes, óndiristik muqtajdyqqa asa qat ónimderdi ón­diretindigine toqtalyp ótpeske bol­maıdy. Bular ne deseńiz, tele­kommýnıkasııalyq jáne elektr­tehnıkalyq kabeldi sym zattary bolyp tabylady. Baılanystyń búgingideı barsha túri damyǵan zamanynda onsyz eshqandaı is-áreket joqtyǵy aıtpaı-aq belgili emes pe. Kádimgi telefonnan bastap, kúrdeli qym-qýyt elektrondy júıelerge arnalǵan optıkalyq-talshyqty kabeldi symdarǵa deıingi úlgilerin shyǵarýdy meńgerýshi elimizdegi ázirge jalǵyz kásiporyn ekenin bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Jylyna oramy 120 myń shaqyrymǵa teń elektrtehnıkalyq symnyń túr-túrin syrtqy rynokqa da jóneltetin ol sala kóshbasy sanalady. Astanada, Almatyda, О́skemende, Aqtóbede 4 bólimshesi ashylyp, jumys isteýi osynaý óndiris ómirsheńdiginen, ýaqyt talabynan týǵan zańdylyq deýge talas bolmastyǵy haq. Seriktestik jetekshisi Sergeı Kımniń málimdeýinshe, baılanys jetildirilgen saıyn onyń kúre­tamyry ótkizgish, jalǵastyrǵysh sym­dar sany men sapasyn ulǵaıtý, jaq­sartý jandanyp keledi. Buǵan qajetti tájirıbe de, qýat-qabilet te, qarjy da barshylyq. Bosa-bolmasyn ınves­tısııa salýdan aıanbaıdy. Osy­ny tikeleı bilýshi, birazy sonda eńbek etýshi sarandyqtardyń atalǵan kásiporyn arqasynda qaıta túrlengen qalalary keleshegine senimderi nyq. «О́ndiris – ómir ózegi» delingende, kúni keshegi quldyraýdan silkingen, jaınap qulpyrǵan, jasarǵan Saran kóz aldyńa keletindigin aıtpaı kete almaımyz. Sonymen, óńir óndirisindegi tereń ózgeristerge, ındýstrııalandyrýdyń jemisine aıǵaq retinde eki kásip­oryndy sóz ettik. Eń táýiri sol, mun­­daılar az emes. О́sken ómirdiń, óris­tegen damýdyń búgingi bir jarqyn mysaly osyndaı. Aıqyn NESIPBAI, «Egemen Qazaqstan». QARAǴANDY.