Elimizde densaýlyq saqtaý salasynyń damýy Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń basty nazarynda. Jaqynda Memleket basshysy eki mańyzdy medısınalyq nysandy aralady: aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynda ashylýy josparlanyp otyrǵan Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵynyń jańa korpýsy jáne Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy, medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne azamattardyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa óziniń daıyn ekenin kórsetti.
Qazaqstanda 3323 ambýlatorııalyq-emhanalyq uıymda jáne 872 stasıonarda 81,3 myń dáriger, joǵary medısınalyq bilimi bar 5,2 myń meıirger jáne 190,6 myń orta medısına qyzmetkeri jumys isteıdi. Dál osyndaı uıymdardyń keń jelisi jáne medısına qyzmetkerleriniń úlken toby ómir súrý uzaqtyǵynyń kórsetkishterin arttyrýǵa, aýrýlardan bolatyn ólimdi azaıtýǵa jáne qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa basty úles qosady.
Sońǵy 5 jyldyń ishinde elimizde ómir súrý uzaqtyǵy 2 jasqa (73-ten 75 jasqa deıin) artqanyn, jalpy ólim – 9%-ǵa, ana ólimi – 16,8%-ǵa, náreste ólimi – 8,5%-ǵa, qanaınalym júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólim – 11,9%-ǵa jáne qaterli isikterden bolatyn ólim – 15,3%-ǵa tómendegenin atap ótemin.
Salany qarjylandyrý kólemi de josparly túrde ósýde, ótken jyly biz 4,7 trln.teńge naqty belgige nemese jalpy ishki ónimniń 4%-yna jettik. Bul somanyń 67%-y memleketke, 33%-y jeke shyǵystarǵa tıesili. Mundaı shyǵystardyń qurylymy medısınalyq kómektiń ekonomıkalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etýde belgili bir alańdaýshylyq týdyrady.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men búkil memlekettik apparat memlekettik kózderden bólinetin qarajattyń azamattardyń qaltalaryna túsetin aýyrtpalyqty josparly túrde tómendetýge jáne kómektiń qoljetimdiligine kepildik berýge yqpal etýin qamtamasyz etý úshin jumys isteýde. Osylaısha, negizgi basymdyq medısınalyq kómek kórsetýdiń jáne aýrýlar profılaktıkasynyń barlyq deńgeılerinde qarajatty paıdalanýdyń tıimdiligi men ashyqtyǵyn arttyrý bolyp tabylady.
Tapsyrmalar jańa, maqsat bir
Densaýlyq saqtaý – memleket kóp kóńil bóletin áleýmettik mańyzdy salalardyń biri. Sońǵy jyldary kóptegen reformalar boldy, alaıda halyqta mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysty kóptegen suraqtar týyndady.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes barlyq taraptar múddeleriniń tepe-teńdigin saqtaýdy eskere otyryp, biz qoǵamnyń suranystary men azamattardyń múddelerine ýaqtyly jaýap berýge tyrysamyz. Sondyqtan, árbir aryz-shaǵym biz úshin óte mańyzdy.
Memleket basshysy 2024 jylǵy 7 aqpanda jańa Úkimettiń aldyna memlekettik qarajattyń jumsalýyna tıisti baqylaýdy qamtamasyz etý, olardy paıdalanýdyń joǵary ashyqtyǵy men tıimdiligin, medısınalyq kómek sapasynyń joǵary bolýyn qamtamasyz etý, medısınalyq kómektiń biryńǵaı paketin engizý jáne azamattardyń jekelegen áleýmettik álsiz sanattaryn medısınalyq saqtandyrýmen, ásirese aýyldyq jerlerde qamtýdy keńeıtý mindetterin qoıǵany belgili.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tereń júıeli dıagnostıka júrgizip, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesindegi jáne jalpy saladaǵy problemalardyń sebepterin anyqtady.
Qazirgi ýaqytta biz densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq basqarý býyndarynyń jumysyndaǵy júıelik irkilisti joıý boıynsha jumys istep jatyrmyz, materıaldyq jáne qarjylyq resýrstardy basqarý boıynsha ınstıtýsıonaldyq negiz qurýdamyz, nátıjelerge qol jetkizý úshin basqarýdyń barlyq deńgeılerinde derbes jaýapkershilikti arttyrdyq.
Problemalardy sheshý úshin ne qajet? Medısınalyq kómek kórsetýdiń búkil júıesin qaıta qurý, bólinetin qarajattyń ashyqtyǵy men tıimdiliginiń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý, densaýlyq saqtaý júıesin memlekettik basqarý sapasyn eleýli arttyrý, biryńǵaı paketti qalyptastyrý jáne qarjylandyrýdyń aralas modelinen saqtandyrý modeline ótý talap etiletini anyq.
Kóptegen mindetter bar. Mysaly, densaýlyq saqtaý júıesiniń azamattardyń qajettilikteri men múddelerine jaýaptylyǵyn qamtamasyz etý, saqtandyrylmaǵan azamattar úshin dıagnostıka men emdeýdiń jekelegen túrleriniń qoljetimdiligin jáne Medısınalyq saqtandyrý qory qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyrý tur.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tolyqqandy vedomstvolyq statıstıkany jetildirý boıynsha jumys isteýde, bul elimizdiń densaýlyq saqtaý júıesin damytýdaǵy trendterdi jáne memlekettik kiristerdiń eleýli kóleminiń túpkilikti nátıjesin senimdi baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysty aıtylǵan synǵa qaramastan, ony saqtaý qajet, óıtkeni ol salaǵa jylyna 1,4 trln. teńgeden astam, onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetten tys 1,0 trln. teńge tabys ákeledi. Memleketke salany qarjylandyrýdyń osy kóziniń shyǵyndaryn óteý qıynǵa soǵady.
Qoǵamnyń sala qarajatyn paıdalanýdyń ashyqtyǵy men tıimdiligine qatysty syny negizdi. Ekonomıkalyq jáne qarjylyq menedjment pen úılestirý deńgeıin arttyrý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ózinde basqarý qurylymy jetildirildi.
Medısınalyq kómektiń biryńǵaı paketin qalyptastyrý boıynsha jumys bastaldy, ol memleket kepildik bergen bazalyq bólikten jáne salanyń qolda bar resýrstaryn eskere otyryp, jumys berýshiler men azamattardyń óz aýdarymdarynyń esebinen qalyptastyrylatyn saqtandyrý bóliginen turady. Bul shara 2027 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen iske asyrylatyn bolady.
Dárigerlerdiń mindetterine kóptegen medısınalyq aqparattyq júıelerge derekterdi engizý fýnksııasyn engizý dárigerdiń pasıentterdiń problemalaryn sheshýdegi basty mıssııasynan aıyrdy. Búgingi tańda dáriger alǵashqy qabyldaý kezinde pasıentti qabyldaýǵa arnalǵan normatıv boıynsha 15-20 mınýttan turatyn aqparattyq júıelerge málimetterdi engizýge shamamen 13 mınýt jumsaıdy. Bul halyqtyń qatty narazylyǵyn týdyrady.
Biraq densaýlyq saqtaý júıesiniń basty osal jeri jalpy praktıka dárigeriniń nemese terapevttiń dıspetcherdi mindetti ótýin engizý boldy. Qyzmetterdi tutynýdy baqylaý júıesin sıfrlyq súıemeldeýdiń bolmaýy azamattardyń ýaqytyn tıimsiz ótkkizýin kúsheıtti.
Osyǵan baılanysty, standarttardy, klınıkalyq hattamalardy, pasıentterdiń marshrýttaryn jáne «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ-pen ózara is-qımyl tártibi men qaǵıdalaryn qaıta qaraý boıynsha jumys bastaldy.
Aýylda medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsartý úshin 2023 jyldan bastap aýyldyq eldi mekenderdi 655 jańa medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek nysanymen qamtamasyz etýdi, 32 aýdandyq ortalyq aýrýhanany jańǵyrtý jolymen shuǵyl medısınalyq kómektiń ýaqtylyǵyn arttyrýdy, aýyldyq óńirlerde 1100 medısına qyzmetkerin jumys isteý úshin daıarlaýdy qamtıtyn «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» pılottyq ulttyq jobasy iske asyrylýda. Bul sharalar aýrýlardy erte anyqtaýdy arttyrýǵa, profılaktıka men skrınıngtik baǵdarlamalardy jaqsartýǵa, sondaı-aq aýyl turǵyndaryna medısınalyq kómek kórsetýdiń jańa tásilderin engizýge múmkindik beredi.
Densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Tujyrymdamasy bekitildi, Tujyrymdamany iske asyrýdyń birinshi kezeńi 34 basty jobada kózdelgen densaýlyq saqtaýdyń negizgi nysandaryn jobalaý men salýdy qamtıdy. Sondaı-aq, 2024-2026 jyldarǵa bólingen qarjylandyrý sheginde medısınalyq mekemelerdi kúrdeli jóndeý jáne jaraqtandyrý jónindegi jumys jalǵastyrylatyn bolady. Ekinshi kezeńde jańa qurylys, jóndeý jáne tolyq jaraqtandyrý jolymen 2,5 myń medısınalyq nysandy jańǵyrtý josparlanýda.
Aǵymdaǵy jylǵy 1 maýsymnan bastap bosandyrý, neonatologııa, balalar nevrologııasy, balalar allergologııasy, revmatologııa boıynsha medısınalyq kómek kórsetetin uıymdar úshin tarıfterdiń mólsheri artyp keledi.
1 qyrkúıekke qaraı qajetti rásimderdiń aıaqtalýyna qaraı abdomınaldyq hırýrgııa, ınfeksııa, nevrologııa, gastroenterologııa, kardıologııa, travmatologııa jáne ortopedııa, nefrologııa, endokrınologııa, onkogematologııa sııaqty baǵyttar boıynsha tarıfterdi kóterý josparlanýda.
Qabyldanǵan sharalar halyqtyń sapaly medısınalyq kómekke joǵary qoljetimdiligin qamtamasyz etýge, azamattardyń qalta shyǵystaryn azaıtýǵa, sondaı-aq medısınalyq uıymdardyń shyǵyn qaýpiniń deńgeıin tómendetýge arnalǵan.
Tarıftik saıasattaǵy jańa tásilder jekelegen nozologııalar boıynsha kómektiń joǵary qoljetimsizdigi, sondaı-aq qyzmetter kórsetýdi az shyǵyndy kezeńderge aýystyrýdy yntalandyrý mindetin sheshedi.
Statıstıkanyń qoljetimdiligi men durystyǵy, onyń ishinde kadr jáne materıaldyq-tehnıkalyq resýrstardy basqarý júıesi boıynsha problemalardy sheshý talap etiledi, bul salanyń osy baǵyttaryn sapaly josparlaýǵa jáne basqarýǵa múmkindik beredi.
Bosandyrý jáne balalar qyzmetin jetildirýge erekshe nazar aýdarylady. Bir táýlikte elde 1000-ǵa jýyq jańa týǵan náreste dúnıege keledi. Jyl saıyn 400 myńnan astam júkti áıel ambýlatorııalyq qyzmet mamandarynda baqylaýda bolady.
Júkti áıelder men jańa týǵan nárestelerdiń densaýlyǵyn saqtaý jáne patologııalaryn erte anyqtaý úshin 11 mıllıonnan astam náresteni qamtıtyn skrınıngter júrgiziledi. «Bir kúndik klınıka» pılottyq jobasy engizilýde. Joba barlyq óńirlerde kezeń-kezeńimen júzege asyrylady, bul prenataldyq dıagnostıkanyń ınnovasııalyq ádisterin qoldanýǵa jáne patologııasy bar balalardyń týý qaýpin ýaqtyly anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Halqymyzǵa mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetý tásilderi qaıta qaralatyn bolady. Alǵashqy sharalar qazirdiń ózinde qabyldandy – aǵymdaǵy jyldyń naýryz aıynan bastap josparly emdeýge jatqyzýǵa arnalǵan taldaýlardyń tizbesi 42 zertteýge qysqartyldy, taldaýlardyń jaramdylyq merzimi 3-6 esege ulǵaıdy, sondaı-aq pasıentterdiń marshrýttaryn ońtaılandyrý boıynsha sharalar qabyldandy.
Densaýlyq saqtaý júıesin odan ári damytý jáne aǵymdaǵy jaǵdaılarda qalypty jumys isteýdi qamtamasyz etý tetikterin ázirleý boıynsha jumys júrgizilýde. Halyqaralyq ozyq tájirıbeni, medısınalyq uıymdardyń basshylaryn irikteý júıesin eskere otyryp, aýrýhanalyq menedjmenttiń jańa standarttaryn ázirleý jáne engizý, bólinetin resýrstardy paıdalaný tıimdiligi men qarjylyq turaqtylyǵy úshin jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershiligi men tartylýyn odan ári arttyrý boıynsha jumys júrgizilýde.
Kadrlar kóp nárseni sheshedi
Dárigerlerdiń jetispeýshiligi, ásirese arnaıy mamandandyrý týraly kóp aıtylady. Biraq, osy ýaqytqa deıin salada medısınalyq qyzmetter men servısterdiń joǵary sapasyna baǵyttalǵan medısına qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleýdiń yntalandyrýshy modeli jasalmaǵan.
Biz kadrlardy daıarlaý jáne oqytý sapasy salasyndaǵy saıasatqa, olardyń sapaly jáne nátıjeli qyzmetin qamtamasyz etýdiń qoldanystaǵy tetikterin qaıta baǵalaýǵa, sondaı-aq óndirgish kúshterdi ornalastyrýdaǵy geografııalyq teńgerimsizdikterge taldaý júrgizdik.
О́kinishke oraı, medısınalyq uıymdardyń shtattarynyń jetkiliksiz jumys isteý máselesi áli de bar jáne bul ásirese aýyldyq eldi mekender deńgeıinde seziledi. Tapshylyqtyń negizgi sebepteri – motıvasııanyń tómendigine, quqyqtyq senimsizdikpen, joǵary psıhoemosıonaldyq júktemege jáne áleýmettik kepildikterdiń jetkiliksizdigine baılanysty medısınalyq kadrlardyń jumystan ketýi.
Densaýlyq saqtaýdyń kadrlyq saıasatyn damytý tujyrymdamasy, eń aldymen, kásiptiń ımıdji men bedelin arttyrýǵa baǵyttalatyn bolady.
Esepke alý prosesin sıfrlandyrý jáne biryńǵaı júıeni qurý amaldary burynda qolǵa alynǵan bolatyn, alaıda aıaǵyna deıin jetkizilgen joq. Qazirgi tańda meniń áriptesterim aı saıyn dárigerlik stavkalardyń bolýyna qaraı dererekterdi qolmen jınaıdy. Densaýlyq saqtaýdyń kadr resýrstaryn esepke alýdyń biryńǵaı ulttyq júıesin qurýdy aıaqtaý josparlanýda, onda birinshi kýrs stýdentinen bastap jumys isteıtin densaýlyq saqtaý mamanyna deıingi barlyq derlik aqparat memlekettik tapsyrysty bólý, túsý, oqytý, jumysqa ornalastyrý jáne búkil kásibı qyzmet boıy úzdiksiz damý rásiminen bastap sıfrlandyrylatyn bolady.
Medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek júıesin jetildirý maqsatynda emhanalyq býyn dárigerleri men meıirgerleriniń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar kesheni iske asyrylýda.
Mamandyqtyń bedelin arttyrý boıynsha sharalar qarastyrylýda (jalaqyny kóterý, tólemderdi yntalandyrý, kásibı ósý, eńbek jáne áleýmettik jeńildikter, qolaıly eńbek jaǵdaılaryn jasaý).
Qorytyndylaı kele, sala aldyna qoıylǵan mindetterdi sheshý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi saqtandyrý júıesin jańǵyrtýǵa jáne medısınalyq kómekti uıymdastyrýǵa, bıznes-prosesterdi qaıta qurýǵa, ashyqtyqty, tıimdilik pen utymdylyqty, bólinetin qarjylyq jáne materıaldyq resýrstardy qamtamasyz etýge, sondaı-aq azamattar men pasıentterdiń qajettilikterine basty nazardy aýdara otyryp, sala kadrlaryn sala aldynda turǵan syn-qaterlerdi sheshýge baǵdarlaýǵa kiriskenin atap ótkim keledi. Halyqtyń qajettilikteri men tilekterine júıeniń jaýaptylyǵyn arttyrý mańyzdy baǵyt bolyp aıqyndaldy. Medısına qyzmetkerlerimen birge biz barlyq maqsattarǵa qol jetkizemiz.
Nátıjesinde biz pasıenttiń muqtajdary men qajettilikterine baǵdarlanǵan halyqqa medısınalyq kómek kórsetýdiń jetildirilgen modelin alamyz, dárigerlerge negizsiz barý men zertteýlerdi barynsha alyp tastaımyz, pasıentterdiń marshrýttary qaıta qurylady, al medısınalyq kómek kórsetýdiń barlyq býyndarynyń jumysy jaqsy úılestiriledi jáne ózara ıntegrasııalanady, memlekettiń mindettemeleri teńgerimdilikke qol jetkizý úshin salanyń qolda bar resýrstaryna sáıkes keltiriledi, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi shynaıylyq qaǵıdattaryna negizdeletin bolady, medısınalyq uıymdar qyzmetiniń turaqtylyǵy qamtamasyz etiledi, medısınalyq tehnologııalar men dárilik formýlıar dáleldengen tıimdilikke negizdeletin bolady, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý men tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń paketi boıynsha aqyly qyzmetterdiń kómegine qoljetimdilikti arttyrý esebinen azamattardyń qaltasyna júktemeni bir mezgilde tómendete otyryp, birqatar dárilik zattar men medısınalyq qyzmetter boıynsha qosymsha tólemdi engizý pysyqtalatyn bolady.
Medısına jurtshylyǵyna kóptegen mindetter men josparlar qoıyldy, jaýapkershilik odan da kóp. Kásibı mereke qarsańynda barlyq áriptesterimdi medısına qyzmetkeri kúnimen shyn júrekten quttyqtaımyn!
Sizderdiń eńbekterińiz – qaısarlyqtyń, biliktilik pen meıirimdiliktiń úlgisi. Kún saıyn sizder kóptegen ómirdi saqtap qalasyzdar, densaýlyqty qalpyna keltiresizder jáne mıllıondaǵan adamdardyń júregine úmit uıalatasyzdar. Sizderdiń jumystaryńyz úlken shydamdylyqty, bilimdi jáne kúsh-jigerdi qajet etedi. Sizderge zor densaýlyq, amandyq, kásibı tabys jáne jańa jetistikter tileımin. Sizderdiń jumystaryńyz árqashan joǵary baǵalansyn jáne árbir jumys kúni adamdarǵa kómektesýden qanaǵat pen qýanysh ákelsin. Mamandyqqa degen adaldyqtaryńyz ben adamgershilikterińiz úshin rahmet!
Aqmaral ÁLNAZAROVA,
Qazaqstan Respýblıkasynyń
Densaýlyq saqtaý mınıstri
