Eldiń de, erdiń de ólshemi – eńbek

Zııaly ortaǵa ǵana emes, keleshegimiz úshin de kókeıkesti másele elimizge belgili áde­bıet­tanýshy, ónertanýshy ǵalymdar men JOO men ǴZI-nyń doktoranttary men magıstranttaryn Almatyda ótken «Kórkem ádebıet pen ónerdegi adal, eńbekqor adam konsepti» atty dóńgelek ústel aınalasynda toqaılastyrdy. Jıyndy ǴJBM ǴK M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory Kenjehan Matyjanov júrgizip, aldymen Abaı aqyn qasterlegen adamzattyq asyl qasıetter qaqynda sóz qozǵady.

M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri Nurdáý­let Aqysh «Ádiletti qoǵam» degen uǵym men «Adal adam» tirkesi lırıkalyq turǵydan bir-birimen tyǵyz baılanysty ekenin alǵa tartty.

– Ádiletti qoǵamdy jasaıtyndar – eń aldymen adal adamdar. Adal jáne eńbekqor jandar dep tolyqtyrýymyz kerek. Iаǵnı adal adam eńbekqor bolsa, qoǵamnyń ádiletti nyshany kúsheıip, jaqsy sıpattary jarqyrap, anyqtala túspek. Prezıdenttiń qaıta-qaıta qadap aıtyp otyrǵany sol. Qazirgi tańda oqyrmandy tartý úshin túrli sanattaǵy qalamgerlerimiz túrli tásilderge barýda. Sonyń ishinde alańdatatyny – qoǵam­dy rýhanı-moraldyq turǵy­dan bylǵaıtyn keıipkerler qatarynyń kóbeıe bastaýy. О́kinishke qaraı, qazylar alqasy máseleniń saldaryn eskermeı, sondaı týyndylarǵa basymdyq berip, báıgelerdi berip jatady. Sondyqtan kitap shyǵarýshylarymyz, kórkem ádebıetke, memlekettik deńgeıde tapsyrys berýshilerge qatań talap qoıý kerek. Talap qoıý­dyń tujyrymdamasyn jasap, bekitip alǵanymyz abzal. Kitap shyǵarýdy bızneske aınaldyryp alǵandar oqyrman tartý maqsatynda amoraldyq keıipkerlerdi somdap, kórkem týyndynyń tárbıelik qyzmetine mán bermeı júr. Sol jaǵy qatań eskerilse deımin, – dedi Nurdáýlet Aqysh.

Fılologııa ǵylymdary­nyń doktory Qanıpash Mádibaeva­nyń baıandamasy «Kórkem prozalardaǵy tarıhı tulǵalar ǵıbraty» taqyrybyna qu­ryldy. Al ónertaný kandıdaty Aı­nur Qaztýǵanova «О́nerge adaldyq: shyǵar­mashylyq tulǵalardyń usta­nymy» taqyrybynda baıandama jasady.

Baıandamashy ushy-qıyry joq ýa­qyt­tyń bederindegi álemdik tul­ǵalardyń tola­ıym jankeshtilikpen, ónerge degen ólsheýsiz adaldyǵymen tarıhta qalǵanyn aıta kele, árisi aýyr derti asqynǵanyna qaramastan 24 prelıýdııa jazǵan Shopendi, berisi kúıshi Dına, Roza Baǵlanovalardy mysalǵa keltirdi. Aınur Qaztýǵanova osy tektes mysaldardy shy­ǵarmashyl tulǵalardyń ómiri­nen kóptep keltire otyryp, báriniń astarynda eren eńbek jatqanyn naqty mysaldarmen dáıektedi.

Alqaly jıynda fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Álmıra Qalıeva «Jastar ádebıetindegi adaldyq konsepti» taqyrybyndaǵy baıandamasyn­da: «1990-jyldan beri qaraıǵy otyz jyldan astam dáýirdi shart­ty túrde «qazirgi qazaq ádebıeti» dep atap júrgenimizben, osy bir tutas kezeńniń arǵy-bergi jyldaryndaǵy ádebıettiń sıpaty aıtarlyqtaı ózgerip úlger­di. Táýelsizdik alǵan alǵash­qy jyldardaǵy qazaq ádebıetiniń úlken bir salasyn áleýmettik taqyrypqa arnalǵan týyn­dylar quraıdy. Naryqtyq qoǵam­nyń qalyptasýy adamdar­dyń san-seziminde de, kórkem shyǵarmashylyqta da óz izin qaldyrdy» deıdi.

M.Áýezov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtýty Qol­jazba jáne tekstologııa or­talyǵynyń dırektory Jumashaı Raqysh folklor­lyq shyǵarmalardaǵy eńbek adamynyń beınesin bezbendedi. Jumashaı Saılaýqyzy halyq týyndylarynda adal eńbek tujyrymdamasyn kásippen, maý­symdyq, otbasylyq ǵuryp­tarmen, magııalyq túsiniktermen, ejelgi dúnıetanymmen (mıf, hıkaıa, ertegi, epos) baılanysty qarastyrdy.

Sol sııaqty ónertaný kandıdaty Amankeldi Muqan «О́ner­paz eńbeginiń baǵa­laný ól­shem­deri», fılologııa ǵy­­lymdary­nyń doktory Gúl­jahan Orda «Ult­tyq áde­bıettegi eńbek­shiler­diń adal eńbegi», fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tóráli Qydyr «Ál-Farabıdiń «Qaıyrymdy qala turǵyndary» eńbegindegi «Kemel adam» tu­jy­rymdamasy» taqy­ryp­tarynda baıandama jasady.

Dóńgelek ústel – kórkem shyǵarma men ónerdegi adal da eńbekqor adam tujyrym­dama­syn talqylaý arqyly «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» usta­nymyn nasıhattaýdy kózdedi.

Almaty