Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Talqylaý barysynda salyq salýshy organ ókilderi, túrli bıznes ıeleri men sarapshylar qoldanystaǵy salyq zańynyń jańa jobada eskerilýge tıis tıimsiz tustaryn aıtyp, óz usynystaryn bildirdi. Rasynda, qoldanystaǵy Salyq kodeksi shaǵyn jáne orta bıznes úshin qolaıly bolmaı tur. Ekonomıkanyń negizgi qozǵaýshy kúshi orta bıznes desek, onyń damýy kóp jaǵdaıda salyq aýyrtpalyǵyna baılanysty ekeni belgili. Qoldanystaǵy kodeks boıynsha kásipkerlerdiń tóleıtin salyǵy túrli alymdar men tólemder arqyly 36%-dan asqan. Salyqtyń kóptigi jeke kásipkerlerdi zańdy aınalyp ótýge ıtermeleıdi. Jumysshylardy resmı túrde jumysqa qabyldaý kásipkerler úshin tıimsiz. Jumysqa zańdy túrde qabyldaǵanmen, eki býhgalterlik esep júrgizip, jumysshylardyń eńbegin eń tómengi jalaqymen usynyp, kelisken jalaqyny salyq salýshylardan «tyǵyp» berýge májbúr. О́ıtkeni salyq boıynsha tólemderdiń 8 túri, jalaqy mólsherinen 40%-ǵa deıin bıýdjetke jáne bıýdjetten tys qorlarǵa tóleý bıznesti shyǵynǵa ushyratady.
Eger kásipkerdiń jumysy júrip, aınalymy 20 000 aılyq eseptik kórsetkishten (AEK) – 73 840 000 teńgeden asyp ketse, onda qosymsha qun salyǵyna tirkeý jáne salyqtyń qosymsha 12%-yn tóleý mindeti týyndaıdy. Dıvıdendterge salynatyn jeke tabys salyǵy – 10%, ıaǵnı jylyna 30 000 AEK-ten joǵary degen sóz.
Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen salyq mólsherin kem degende 20%-ǵa qysqartý usynylǵan. Budan ózge, biryńǵaı jer salyǵyn salyqtyń jeke túri retinde alyp tastaý, alymdardyń 6 túrin jáne memlekettik bajdyń 5 túrin qysqartý, zeınetaqy tólemderin jeke tabys salyǵynan bosatý da qarastyrylǵan.
«Jańa zań jobasy boıynsha jalpy halyqtyq deklarasııalaý týraly qoǵamnyń pikiri ártúrli. Munda memlekettik kirister kóleńkeli bıznesti anyqtaýǵa, laýazymdy tulǵalardyń zańsyz baıýyn baqylaı otyryp, sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge múmkindik beretinine senedi. Deklarasııa tapsyrý – árbir salyq tóleýshiniń jeke múlki, tabysy týraly esebi. 270.00 nysany boıynsha rásimdeletin deklarasııada árbir jeke tulǵanyń barlyq múlki, sonyń ishinde, mysaly, avtorlyq quqyq obektileri, baǵaly qaǵazdar jáne 10 000 AEK-ke deıingi, ıaǵnı 36 920 000 teńge qolma-qol aqshasy jazylady. Sonymen qatar 1000 AEK-ten asatyn asyl tuqymdy malyńyzdy da qalaýyńyz boıynsha deklarasııada kórsete alasyz. Memlekettik kirister komıteti quny 1000 AEK-ten asatyn qymbat syılyqtar, máselen, aqsha, páter men avtokólikter deklarasııada óteýsiz alynǵan múlik retinde kórsetiledi. Eger syılyqtar jeke tulǵalardan alynsa, bıznes úshin bolmasa, onda olarǵa salyq salynbaıdy», dep túsindirdi Maksım Baryshev «Respublica» partııasynyń uıymdastyrýymen ótken jıynda.
«Josiny» áıelder aıaqkıimi jelisiniń ıesi Jomart Esimbekovtiń aıtýynsha, bólshek saýda kásibinde áıelder aıaqkıiminiń 15 dúkeni bar. Búginde salyqty kóp tóleı bastaǵan.
«Taýar aınalymy ósti, paıyzdyq mólsherleme joǵary. Sońǵy eki jylda qosymsha 8 jańa dúken ashyldy. Shekti 2,2 mıllıard teńgege deıin kóterý maǵan 3 jeke kásipker men 1 JShS-ny joıýǵa kómektesti. Qazir barlyq qyzmetpen bir kompanııa aınalysady. Bul dúkender arasynda taýarlardy tasymaldaý, qyzmetkerlerdi jaldaý jáne jumystan shyǵarý sııaqty bıznes-úderisterdi jeńildetip otyr. Biryńǵaı býhgalterlik esep júıesin (1S) engizdik, bul bizdiń tıimdiligimizdi aıtarlyqtaı arttyrdy. Bólshek saýda salyǵy qyzmetkerlerdiń jalaqysyn eskerip, salyq júktemesin azaıtty. Sonyń arqasynda shtat 50%-ǵa ulǵaıtyldy. Bólshek saýdaǵa salynatyn salyq meniń tabysymda basty ról atqaryp, bıznesti ósirýge ári damytýǵa múmkindik berip otyr. Al shekti 500 mıllıon teńgege deıin tómendetý sońǵy bir jylda belsendi dınamıka kórsetken franchaızıng naryǵyna taǵy qaýip tóndirip, el ekonomıkasyna, otandyq brendterdiń ımıdjine jáne syrtqy ınvestorlardy tartýǵa keri áserin tıgizedi. Memleket kásipkerlerdiń pikirin eskerip, bıznesti odan ári damytýǵa, ekonomıkany nyǵaıtýǵa yqpal etetin sheshimder qabyldaıdy dep senemin», deıdi.
О́zin-ózi retteıtin qoǵamdyq tamaqtandyrý qaýymdastyǵynyń tóraıymy Veronıka Nurpeıisovanyń aıtýynsha, elimizde 78 myń qoǵamdyq tamaqtaný orny bar, onyń 60%-y dámhana, bar men meıramhanalar, bul shamamen – 46 800 mekeme. Árbir tamaqtaný ornynyń ortasha aılyq aınalymy – 20 mıllıon, jyl saıyn 240 mıllıon teńgeni quraıdy. Kásipkerdiń kez kelgen qalada osyndaı 5 orny bolsa, jalpy jyldyq taýar aınalymy 1,2 mlrd teńge bolmaq. Onda ortasha eseppen 40 adam eki aýysymda jumys isteıdi. Bul jerde qarjylyq kórsetkishterge nazar aýdarsaq, taýar qunynyń aınalymy – 35%, mekemeni ustaýǵa ketetin shyǵyn – 40%, jaldaý aqysy, kommýnaldyq qyzmet, ekvaırıng pen salyqty qosa alǵanda ústeme shyǵystar – 20%. Barlyq shyǵynnan keıin qalǵan taza paıda shamamen 5% bolady. Osylaısha, qoǵamdyq tamaqtaný nysany ıesiniń taza tabysy jylyna shamamen 12 mıllıon teńge, aıyna 1 mıllıon teńgeni qurap otyr.
Qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynyń pandemııadan beri qordalanǵan kóp qaryzy bar. Pandemııa bastalǵanda qoǵamdyq tamaqtandyrý nysandarynyń jalpy bereshegi 1 trıllıon teńgeni quraǵan. Qazir 500 mlrd teńge shamasynda. Bólshek saýda salyǵyn engizýdiń arqasynda kásipkerler óz qaryzdaryn kezeń-kezeńimen óteı bastady. Qoǵamnyń jan-jaqty talqylaýyn talap etetin jańa salyq jobasynan, birinshi kezekte orta bıznes ókilderiniń kúteri kóp.
