Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıingi jyldary elimizdiń barlyq aımaǵynda derlik medıaholdıngter qurylǵan. Biraq shynyn aıtý kerek, holdıngterdiń qurylýynda eshqandaı birizdilik joq. О́ıtkeni bir óńirlerde medıaholdıngter oblystyq ishki saıasat basqarmasyna baǵynsa, endi bir óńirlerde qarjy basqarmalaryna, áleýmettik kásipkerlik korporasııalaryna baǵynady.
Aqparat salasyndaǵy adam túsinbeıtin reformalardyń saldarynan medıaholdıngterdiń jumysy da birizdi emes. Mysaly, bir óńirlerde medıaholdıng quramyna aýdandyq, qalalyq gazetter engizilse, endi bir óńirlerde aýdandyq, qalalyq gazetter jekeshelenip ketkendikten, tek oblystyq gazetterdiń ǵana basyn qurap, holdıng bolyp otyr. Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy holdıng oblystyq, qalalyq qazaqsha gazetterden ǵana quralyp, oryssha gazetter jekege berilip ketken. Qyzylorda oblysynyń gazetteri senimgerlik basqarýǵa berilgen. Ulytaý oblysynyń memlekettik gazetteri de, telearnasy da túgeldeı jekeshelenip ketken.
Bir oblystarda gazetterdiń jappaı jekeshelenip, kelesi bir oblystarda áli de memlekettik qaraýynda qalǵany elimizdiń aqparat salasyndaǵy ala-qulalyqty baıqatady. Jańa zań osyndaı olqylyqtardy retteıdi degen úmittemiz. Aımaqtyq gazetterdiń taǵdyry sol óńir ákimderiniń jeke kózqarasyna, jeke sheshimine qaraı osyndaı kúıge túsken sııaqty. Iаǵnı elimizdiń BAQ salasynda belgili bir tártip, ereje bolmaı tur. Zań, tártip bárine ortaq desek te, bir oblysta gazetterdiń barlyǵy birdeı qandaı zańǵa súıenip jekeshelenip ketkeni, al ekinshi bir oblysta nege jekeshelenbeı qalǵany – ázirge túsiniksiz. Sol sebepti de osyndaı basqarýdaǵy ala-qulalyqtan qarjylyq máseleler de ózdiginen týyp jatqany belgili.
Qalaı aıtsaq ta, aqparat salasy túbegeıli ózgerýi qajet. Gazetter saraptama maqalalarǵa kóbirek oryn berýi kerek. О́ıtkeni gazet-jýrnaldar aqparat taratý jaǵynan báribir saıttarǵa, áleýmettik jelilerge ilese almaıdy.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, biraz oblystardaǵy aýdandyq, qalalyq gazetter jekeshelenip ketti. Biraq jekege ótkenimen baıaǵydaı memlekettik tapsyryspen qarjy alyp, bıýdjettiń qarjysymen kún kórip otyr. Dál osy basylymdardy satqannan bıýdjettiń búıiri tompaıyp, memlekettik saıasatty nasıhattaýdyń burynǵydan jetilip ketkenin baıqamadyq. Tipti keıbireýler aýdandyq gazettiń ǵımaraty úshin ǵana satyp alyp, ǵımaratty bıznes ortalyǵyna aınaldyryp, redaksııanyń jaǵdaıyn umyt qaldyrǵany da bar.
Árıne, biz baspasózge jazylý máselesinde kóbinese oqyrmandy kinálaımyz. Gazet oqymaıdy dep sógemiz. Biraq biz oqyrmannyń kóńilinen shyǵatyn gazet shyǵaryp júrmiz be? Basylymdardyń táýelsizi de, táýeldisi de oqyrman tartýdyń, oqyrmandy qyzyqtyrýdyń bar amalyn jasap kele jatqany ras. Alaıda BAQ salasyndaǵy memlekettik tapsyrys isine ózgeris, reforma jasamasa, memlekettik aqparat quraldary jurt izdep júrip oqıtyn gazet shyǵara almasy anyq. Oqyrmannyń da obaly bar. Ákim anda bardy, mynda bardy, pálen jınalys ótkizdi, túgenshelermen kezdesti degen aqparattarmen betterdi toltyrýmen oqyrmandy baýrap ala almaısyń. Al ondaı aqparattardy bermeseń, memlekettik tapsyrysty oryndaı almasyń taǵy belgili.
Memlekettik tapsyrystyń taqyryptary oqyrman úshin qyzyqsyz. Kóbinese resmı, memlekettik saıasatty nasıhattaıtyn, tapsyryspen jazylatyn taqyryptar. Osydan keıin gazet betterinde qyzyqty maqalalarǵa oryn az qalady.
Biz jergilikti basylymdardaǵy basty máselelerge toqtaldyq. Muny biz aıtpasaq ta osy memlekettik aqparattyq saıasattyń tóńireginde júrgen tıisti jaýapty organ ókilderi jaqsy biledi. Jańa zańnyń «Memlekettik aqparattyq saıasat» dep atalatyn 4-taraýynyń 32-babynda osy joǵaryda aıtylǵan máselelerdi tikeleı rettemese de, qarjylyq jaǵynan demeý bolar normalar engizilipti.
Iаǵnı 32-baptyń 3-bóliginde respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeılerde memlekettik aqparattyq saıasatty júrgizý jónindegi memlekettik tapsyrysty ornalastyrý qaǵıdalaryna sáıkes respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeılerde memlekettik aqparattyq saıasatty júrgizý jónindegi, onyń ishinde balalarǵa arnalǵan kontentti jasaýǵa jáne óńirlik merzimdi baspasóz basylymdaryn damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik tapsyrysty alýǵa úmitkerlerdiń ótinimderin qaraý jáne usynystardy tujyrymdaý máseleleri qamtylǵan. Osy baptyń burynǵy redaksııasynda balalarǵa arnalǵan kontent jáne merzimdi baspasóz basylymdaryn damytý degen túsinik joq edi. Bul degen sóz qarjylandyrý máselesine septigin tıgizbek. Ol úshin bul zań jańa bappen tolyqtyrylǵan. Iаǵnı 33-bap tutasymen BAQ-qa beriletin granttarǵa arnalypty. Ol granttardyń taqyryptyq baǵyttaryn arnaıy komıssııa bekitedi. Jáne ol memlekettik tapsyrysqa esh qatysy bolmaýǵa tıis.
Granttar memlekettik emes buqaralyq aqparat quraldaryna otandyq kontentti damytýǵa, elimizdiń aqparattyq egemendigin nyǵaıtýǵa jáne qorǵaýǵa berilmek. Granttar qysqamerzimdi jáne uzaqmerzimdi bolyp eki túrge bólinipti. Odan bólek osy grant taǵaıyndar kezde qazaq tiline de basymdyq berilgen eken.
Árıne, joǵaryda jekeshelendirýdiń saldary jóninde beker aıtyp shyryldap júrgen joqpyz. Memlekettiń menshiginen ketkennen keıin báribir ol basylymdar ózge eldiń soıylyn soqpaıdy ǵoı. О́z elimizdiń jaqsylyǵyn dáriptep, aqparattyq saıasatyn júrgizýine úles qosady. Sondyqtan osyndaı grant bólý tetigi arqyly qarjylandyrý máselesiniń retelip jatqany kóńilge qýanysh uıalatady. Grant taqyryptary memlekettik tapsyrystiki sııaqty emes, erkin, tanymdyq baǵytta bolar degen úmittemiz. Grant alǵan basylymnyń kadr máselesi de sheshiletinine senim mol.
Teginde qandaı zaman, qandaı jaǵdaı bolsa da jýrnalısterdiń basty mindeti – tek aqıqatty jazý. Laıym, Otanymyzǵa adal qyzmet eteıik. Jýrnalıster qaýymy halqymyzdyń únine, júrekjardy sózine aınala bersin.
Oralhan DÁÝIT,
«Jasyn» aqparattyq saıtynyń bas redaktory, oblystyq máslıhattyń depýtaty
Jambyl oblysy
