JERGILIKTI JOBALAR JÚIELI JÚRGIZILÝDE

Elbasynyń baǵaly da baıyp­ty bastamasymen elimizde údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrý jos­parly júrgizilip jatqany barsha­myzǵa málim. Syr aımaǵyndaǵy jergilikti jobalar da júıeli júrgizilýde dep aıtýǵa tolyq negiz bar. – Elbasy memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń tetigin bekitip berdi, – deıdi oblys ákimi Bolat­bek Qýandyqov, – “Bıznes­tiń jol kartasy-2020” baǵdar­lamasy osy baǵyttaǵy sharalardy kezeń-kezeńmen júzege asyrýǵa negiz bolady. Syr aımaǵynda elimizdiń ındýstrııalyq kartasyna jalpy quny 245 mlrd. teńge bolatyn 54 joba engizilip otyr. Bul jobalar júzege asyrylǵanda 8 myńnan astam syrboıylyqtar jańa jumys oryndarymen qamtamasyz etilmek. Ákim aıtsa aıtqandaı, búgingi kúnniń ózinde aımaqta 22 jobany josparly júrgizý bastaý alǵan. Eger, naqtylaı aıtar bolsaq, Syr óńirinde ındýstrııalandyrý on­jyldyǵynyń alǵashqy jylynda jalpy quny 21,8 mlrd. teńgeni quraıtyn 10 joba iriktelip alynǵan. Bizge túsken derekterge júginsek, aǵymdaǵy jyldyń 1shildesine deıin 7 joba, al jyl aıaǵyna deıin 3 jobany aıaqtaý josparlanyp otyr. Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, osy jobalar aıasynda Syr óńiri halqynyń ıgiligine jaratý baǵytynda qolǵa alynyp jatqan ıgilikti sharalardyń ózi bir tóbe. Atap aıtqanda, Aqsha­bulaq kenishinde bosqa janyp jatqan “kógildir otyndy” qala halqynyń ıgiligine jaratý baǵy­tynda batyl qadamdar jasalýda. Jylyna 420 mln. tekshe metr óńdelgen gazdy Qyzylorda qalasyna jetkizetin qubyrdyń ekinshi jelisi iske qosylmaq. Osynyń negizinde bul jeli taıaý ýaqytta Qazaqstannyń batysyna tartylatyn magıstraldy gaz qu­byryna qosylyp, Syr aımaǵy­nyń aýdandaryn da arzan “kógildir otynmen” qamtamasyz etýge múmkindik bermek. Aqshabulaq gazynan óndiri­letin arzan elektr qýatyn buryn Qazaq­stan­nyń soltústigine tar­tylǵan joǵary kerneýli jelige qosý kóbirek aıtylatyn. Jergi­likti bılik yqpalymen endi bul jeli Aqshabulaq kenishinen Qyzylorda qalasyna tikeleı tartylatyn boldy. Bir qýanar­lyǵy, elektr je­lisin tartý jobasynyń tehnıkaly-ekonomı­kalyq negizdemesi daıyndalyp, memlekettik baǵdar­lamaǵa engizil­gen. Osy bir ıgilikti istiń nátı­jesinde oblystyń ózindik elektr energııasyn óndirý qýaty 350-450 mgvt-qa jetkizilmek. Kelesi ómirlik mańyzy bar taǵy bir joba – Qyzylorda qala-syndaǵy “ÝAD” JShS ıeligindegi asfalt-bıtým zaýyty. Búginde ótken jyly boı kótergen bıtým zaýyty zamanaýı tehnologııamen tolyq jabdyqtalǵan. Táýligine 500 tonna bıtým shyǵaratyn atalmysh zaýyttyń jalpy quny 700 mln. teńgeni quraıdy eken. Bul zaýyt gıdrondy qyshqyldandyrý úderisin ótkizip, odan bıtým shyǵarady. Al­ǵashqy ónimder avtokólik jolda­ryna tósele bastaǵan. Sondaı-aq “ÝAD” JShS aǵymdaǵy jyly as­falt zaýytyn iske qosýǵa qulshy­na kirisip te ketken. Saǵatyna 180 tonna ónim shyǵaratyn bul óndiris orny qyrýar qajettilikti óteı­tinine eshkim de shúbá keltirmes. Syr aımaǵyndaǵy aǵymdaǵy jylǵy úlken jobalardyń qata­rynda aımaq turǵyndaryn ózin-ózderi azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda taýarly sút fer­masy men nan zaýyty qurylystaryn salý da qarastyrylǵan. Sondaı-aq, mal bordaqylaý alańdaryn, qu­ramajem óndirý oryndaryn salý da josparda bar. Shyndyǵynda, jergilikti jobalar negizinde aımaqta aýqymdy jumystar júzege asyrylýda. Eger saralap aıtar bolsaq, joǵaryda aıtqandaı, Qyzylorda qalasyndaǵy jylý-elektr ortalyǵyn qaıta quryp, onyń gazǵa kóshirilýi, qaladaǵy júzden astam kósheniń qaıtadan jóndeýden ótkizilýi, kommýnaldyq salanyń san jyldar boıy sheshimin tappaı kele jatqan kúrdeli túıinderiniń birtindep tarqatylýy, “Batys Eýropa – Batys Qytaı” avtoban qurylysynyń qarqyn alýy, “SARATS-2” jobasy boıynsha atqarylatyn jumystar­dy qosymsha zertteý úshin jumys tobynyń qurylýy  Syr óńiriniń kúni erteń órken jaıýyna birden-bir sebepshi bolmaq. Al, aımaqtaǵy kúrdeli áleýmettik máseleler de kezeń-kezeńmen óz sheshimderin tappaq. Búginde barlyq áleýmettik nysandardyń tizimi jasalyp, olardy josparly salý aǵymdaǵy jyly bastaý alýda. Ústimizdegi jyly Qyzylorda qalasy men aýdandarda ondaǵan bilim oshaqtary paıdalanýǵa berilmek. Osy áleý­mettik nysandar ishinde Qyzylorda qalasyndaǵy aýysymda 500 adamdy qabyldaıtyn emhana salynýynyń orny erekshe. Sondaı-aq “Qaz­atomprom” AQ oblys basshysynyń usynysyn qabyl alyp, qaladan jańa perzenthana salýdy qolǵa almaqshy. Elbasynyń tikeleı baqy­laýynda turǵan “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy da Syr óńirinde júıeli júrgizilýde. Bul baǵytta aımaq kásipkerlerine 571,4 mln. teńge bólinip otyr. Eger saralap aıtsaq, atalmysh baǵdarla­ma aıasynda jeke kásipkerlikti qoldaýǵa 374,6 mln. teńge, ınfra­qurylymdy damytýǵa 196,8 mln. teńge qarjy bólinbek. Kredıtter boıynsha nesıe paıyzyn sýbsı­dııalaýǵa jáne eksportqa baǵyttal­ǵan óndiristi qoldaýǵa 260,6 mln. teńge, “Shaǵyn jáne orta bızneske kredıtterdi ishinara kepildendirý” baǵdarlamasy boıynsha nesıelen­dirýge  81,4 mln. teńge qarjy jumsalmaq. Al, bızneske servıstik qyzmet kórsetý baǵdarlamasyna 32,5 mln. teńge qaralǵan. Kelesi jyly “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy boıynsha bólinetin qarjy bıylǵydan 3 ese kóp bolady degen boljam da bar. Demek, jergilikti kásipkerler memleket tarapynan qarjylaı qoldaý taýyp, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrýǵa bilek túre kirispek. Aıta keteıik, jaqynda oblys ákimdigi men “Marsel Petroleým” jáne “KazPetrolgrýpp” kompanııalary arasynda ózara ekonomıkalyq yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıyldy. Osyǵan sáıkes “Marsel Petroleým” JShS respýblıkalyq bıýdjet esebinen oblystyq medısınalyq ortalyqqa alynǵan ıadrolyq-magnıttik tomog­raf pen kompıýterlik tomografqa jańa ǵımarat salyp beredi. Endi syrboıylyqtar osy qondyr­ǵylardyń qyzmetin paıdalaný úshin shalǵaıdaǵy Shymkent pen Astana qalalaryna sabylmaı, onyń ıgiligin osy jerde kóretin bolady. Sonymen toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini sol, jergilikti jerden óndirilgen ónimderdi keńinen tutyný máselesi bo­la­shaqta óziniń baıandy sheshimin ta­batyn bolady. Sebebi, jergilikti ın­dýs­trııalandyrý kartasyna en­gizilgen jobalardyń basym bóligi osy talaptardyń údelerinen ta­bylý maqsatyn kózdegen. Erkin ÁBIL. QYZYLORDA.