Baǵzydan jetken baýyrlastyq

Taıaýda Maqtymquly mádenıet parkinde kúıshi Qurmanǵazy Saǵyrbaıulyna eskertkish ornatyldy. Aldaǵy ýaqytta Ashhabadta arnaıy gúlzarǵa aqyn Abaı eskertkishin turǵyzý josparlanǵan. Al Qazaqstan astanasynda túrikmen aqyny Maqtymquly Pyraǵy eskertkishi boı kóteredi. Endi, mine, el astanasynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Túrikmenstannyń mádenıet kúnderi bastalyp otyr.

Mádenı is-sharalardyń shy­myldyǵy Túrikmenstan kıno kúnderimen ashyldy. Kúni keshe ǵana «Kinopark 7 IMAX Keruen» kınoteatrynda rejısser Arslan Eýeberdıevtiń «Istarıan» kór­kem fılminiń kórsetilimi ótti. Kınokartına túrikmen halqy­nyń uly shaıyry Maqtymquly Pyraǵynyń «At ısların» shyǵarmasyna negizdelgen. HH ǵasyrdyń 30-40 jyldarynda jáne Maqtymquly Pyraǵynyń ómirin­degi XVII-XVIII ǵasyrlardaǵy tıisti oqıǵalar, ásirese osy ýaqytqa deıin zerttelgen, qupııa bolyp qalǵan aqynnyń shyǵarmalarynyń maǵynasyn ashý – kórkem fılmde naqty sıpattalǵan. Iаǵnı aqynnyń qupııaǵa toly shyǵarmalary tereń túsindiriledi.

Túrikmenstan kıno kúnderi­niń ashylýyna eki eldiń mem­leket jáne qoǵam qaıratkerle­ri, shyǵarmashylyq jáne ǵyly­mı orta, zııaly qaýym ókilderi qatysty.

Sondaı-aq Ulttyq akade­mııa­lyq kitapha­nada Túrik­men­­stan Prezıdenti Ser­dar Ber­dimuhamedovtiń «Änew – müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» («Áneý – myńjyl­dyq mádenıettiń má­ıegi») atty ­kita­bynyń tanystyrylymy ótti. Áneý – baǵzydan jetken túrikmen shahary. Túpki maǵynasy «jańa sý» eken.

Tusaýkeser Túrikmenstannyń Astanadaǵy mádenıet kúnderi aıasynda Qazaqstandaǵy Túrik­men­stan elshiligimen birlesip uıym­dastyrylyp otyr.

Halyqaralyq Túrki mádenıe­ti uıy­my (TÚRKSOI) 2024 jyl­dy «Túrki ále­miniń uly aqyny jáne oıshyly – Maqtymquly Pyraǵy jyly» jáne ejelgi Túrikmen qalasy Áneý – Túrki áleminiń 2024 jylǵa arnalǵan mádenı astanasy dep jarııalaǵan edi.

Jańa kitap ta osyǵan ataýly jylǵa oraı jazylyp otyr. Túrikmenstan Pre­zıdentiniń eń­begi túrikmen halqynyń baı má­denı-tarıhı murasyn jań­ǵyr­tý, ony álemde keńinen nası­hat­taý jónindegi saıasatty iske asy­rýǵa yqpal eteri sózsiz. Son­daı-aq túrli elderdiń tarıh­shy­lary, arheologteri ara­syn­daǵy halyqaralyq baı­la­­nystardy da­my­týǵa, Túrik­men­stan aýmaǵyn­da birles­ken arheologııalyq jáne etnogra­fııa­lyq ekspedısııalar uıymdas­tyrýǵa da yqpaldasady.

Alqaly jıyndy tizgindegen akademık, Parlament Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli tarıhtar kómbe­sine aınalǵan Áneý qalasynyń ejelgi mańyzynan sóz tarqatty.

«Bıyl – Túrikmenstan úshin erekshe jyl. Iаǵnı barsha túrki halyqtary úshin de aıtýly jyl. Túrikmen halqynyń uly perzenti, túrki áleminiń oıshyl aqyny ­Maq­tymquly Pyraǵynyń 300 jyl­­­dyq mereıtoıy IýNESKO ­kó­lemin­de toılanyp ja­tyr. Tú­rik­­men­stan tórinde adam­zat­tyń aqyl-oıy­nyń zańǵar bıi­gine 60 metr­­lik alyp eskert­kish qoıyldy. Eń­bekteri túrli til­derge aýdarylyp, basylyp jatyr. Myńdaǵan jyl­­dan beri adamzat tarıhymen bir­ge jasap kele jatqan ejelgi Áneý qala­synyń 2024 jyly Túrki áleminiń astanasy atanýy da aıtýly oqıǵa. Shýmer zamanynan tamyr tartatyn qala týraly Maston syndy áıgili arheologter dáıekti zertteýler qaldyrǵan. Ashhabadta Áneý qalasynyń 2024 jylǵy túrki áleminiń mádenı astanasy bolyp jarııalanýyna baılanys­ty is-sharalar tizbegi jalǵasyp jatyr. Bul basqosý da eki eldegi áriptestikti odan ári nyǵaıtady. Álemdik deńgeıdegi tulǵa Maq­tym­qulynyń úsh ǵasyrlyq mereıtoıy – túgel túrki jurtyna ortaq toı», dedi akademık.

Túrikmenstan Mádenıet mı­nıstriniń orynbasary Nursahet Shırımov eki el arasyndaǵy berik qarym-qatynastardyń tarıhyna toqtaldy.

«Bizdiń elderimizdi ejelden jan-jaqty kómek pen qoldaýǵa negizdelgen eki­jaqty berik qa­rym-qatynastar baı­la­nysty­ryp keledi. 24 maýsym­da Túrik­menstannyń Mádenıet kúnderi aıasyn­da Arslan Eýeberdıevtiń «Ista­rıan» kórkem fılmi kór­setildi. Túrik­men­stannyń má­de­nıet kúnderi qazaqstan­dyq­­tar­ǵa túrikmen halqynyń dástúr­li qundylyqtaryn, onyń baı ádebı, mýzy­kalyq jáne kór­kem murasyn jaqsy­raq túsi­nýge kómektesedi dep sene­min. Túr­ikmen mádenıetiniń tanymal bolýyna zor úles qosqan biz­diń qur­metti Prezıdentimiz Serdar Berdimuha­medovtiń kitaby boldy, ony Ulttyq akademııalyq kitapha­nanyń dırektoryna usyn­ǵym keledi», dedi vıse-mınıstr.

Jıyn barysynda sóz alǵan Túrik­menstannyń Qazaqstanda­ǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Batyr Rejepov jańa kitaptyń rýhanı mańyzyn atap ótip, is-sharany uıymdastyrýǵa qoldaý kórsetkenderge alǵys bildirdi.

«Áneý – myńjyldyq máde­nıet­tiń máıegi» kitaby úsh tilde – túrikmen, orys jáne aǵyl­shyn tilderinde jaryq kórdi. Bolashaq­ta Túrki akademııasy­men birlesip bul kitapty qazaq tiline aýdarýdy josparlap otyr­myz. Pre­zıdent kitapty ja­zý­ǵa túrikmen halqy­nyń ult­ kóshbasshysy, Arkadag Gýr­ban­gýly Berdimuhamedovtiń tarıhı derekkózderden jınaǵan materıal­dary kómekteskenin atap ótti. Qundy eńbek Áneý qala­sy­­nyń kóne tarıhyna arnal­­ǵan, je­ke­legen taraýlarda búgingi kún­ge deıin saqtal­ǵan arheologııa­lyq olja­lar men bire­geı sáýlet es­kertkish­teri baıan­­da­lady. Kitap álemniń eń kórnekti zert­teý­shi­leriniń kóp­tegen ǵylymı eks­­pedı­sııa­larynyń nátıjesinde alyn­­ǵan derekterge toly. Jańa eńbek ­túr­ik­men halqynyń tarıhy, onyń mádenı qundylyqtary men rýhanı murasy týraly tutas túsi­nik qalyptastyratyn kompo­zısııalyq úılesimdiligimen erek­she­lenedi», dedi elshi.

Sondaı-aq jıyn barysynda fılologııa ǵylymdarynyń dok­tory, pro­fessor Ádil Ahmetov, ­akademık, UǴA akademıgi Ýálıhan ­Qalı­ja­nov, basqa da zııaly qaýym ókilderi sóz alyp, túrki dúnıe­sine ortaq ádebı qundylyqtarǵa toqtaldy.

Is-shara aıasynda túrikmen klas­sı­gi­niń 300 jyldyǵyna ar­nal­ǵan kitap-ıllıýstrasııalyq kór­mesi uıymdas­ty­ryldy. Túrik­menstannyń Astanadaǵy máde­­nıet kúnderine arnaıy kelgen qonaq­tar da óner kórsetti.

Is-sharaǵa dıplomatııalyq korpýs ókilderi, Qazaqstan men Túrikmenstannyń kórnekti ǵa­lym­dary men jazýshylary, Maqtymquly Pyraǵy shyǵarma­shyly­ǵyna qyzyǵýshy oqyr­man­dar qatysty.

Sonymen qatar Qalıbek Qýa­­nyshbaev atyndaǵy Qazaq ult­­tyq mýzykalyq drama teatr­ fo­ıe­sinde Túrikmenstannyń ha­lyq­­tyq-qoldanbaly óner jáne mýzeı qun­­dylyqtary kórmesi­niń ashy­lý saltanaty ótti. Aıta kete­ıik, atalǵan kórme kórkem keskin­de­­­me, músindeme, grafıka, sán jáne qoldanbaly óner salala­ryn­ qam­tı­tyn, ulttyq dú­nıe­tanym­ǵa negiz­delgen kórkem­óner­di nası­hattaý, dáripteýdi maq­sat ete­di. Kórmede túrikmen óneri men má­denıeti­niń jańa kóri­nisi, zamanaýı týyn­dylary usy­nyldy.

Sondaı-aq osy keshte Tú­rik­­menstan óner sheber­le­ri­niń qatysýymen Qazaq­stan Res­pýblıkasyndaǵy Túrik­men­stan­nyń mádenıet kúnderiniń saltanatty ashylýyna oraı Gala-konsert ótti. Aıtýly keshke eki eldiń vıse-mınıstrleri, elshiler men óner ujymdary qatysty.

Sahnaǵa shyqqan Túrikmen­stan Respýblıkasynyń halyq ár­tis­teri, Túrikmenstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri, res­pýb­lıkalyq jáne halyq­­ara­lyq baıqaýlardyń jeńim­paz­dary, basqa da óner juldyzdary ta­ny­­mal estradalyq ánder men ha­lyq kompozıtorlarynyń shy­ǵar­malaryn naqyshyna keltire oryndady.

24-27 maýsym kúnderi óte­tin Túrik­menstannyń mádenıet kúnderi aıasynda ózge de máde­nı is-sharalar josparlanǵan. Atap aıtsaq, búgin «Kinopark 7 IMAX Keruen» kınoteatrynda rejısser Hekım Alavovtyń «Qyzyl alma» kórkem fılmi usynylady. Odan bólek, osy keshte Qalıbek Qýanyshbaev atyn­daǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatr foıesinde Túrik­menstan ulttyq kıim­deriniń sán kórsetili­mi ótedi. Sondaı-aq atalǵan teatr­da «Danyshpan» mono-qoıyly­my sahnalanady. Al 27 maýsymda Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzy­ka­lyq drama teatryn­da Qazaq­stan Respýblıkasyn­da­ǵy Túrik­menstannyń mádenıet kúnderi­niń jabylý saltanaty ­aıasynda eki ­el óner sheberleri­niń Gala-kon­serti bolady.