Kógildir Kóksheniń úzilip túsken monshaqtaı qunarly, keskini kelisti óńiri «Kókshetaý» ulttyq memlekettik tabıǵı parkiniń aýmaǵynda. Aksııa aıasynda erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar muqııat tazalanyp, bastapqy balǵyn kúıine kóshkendeı.
– Baǵaly bastama óte oryndy, – deıdi tabıǵı parkiniń bas dırektory Erbol Saǵdıev. – Eldiń qoldaýyna ıe bolyp otyrǵan bul is júıeli ári turaqty atqarylýy kerek. Ulttyq park oblys ortalyǵyndaǵy №17 mektep-gımnazııasymen strategııalyq áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Aldaǵy ýaqytta mektep-gımnazııaǵa ekologııalyq-aǵartý áreketterin ótkizý, tarıhı-mádenı mura nysandarymen birge tabıǵı eskertkishterdiń tól tarıhymen tanystyrý baǵytynda keshendi jumys ótkizilmek.
Osy memorandým sheńberinde mektep-gımnazııanyń oqýshylary úshin qyzyqty ekskýrsııalar, týrıstik sherýler ótkizý josparlanǵan. Mektep ormanshylyǵynyń jumysyna, ǵylymı konferensııa men semınarlarǵa qatysýǵa qoldaý jasalyp, bul jumys úsh jyl boıy júrgiziletin bolady.
Bir ǵana bilim oshaǵynda emes, jalpy jurtshylyq arasynda osyndaı jumys qolǵa alynbaq. Ulttyq tabıǵı parktiń mamandary oqýshylar men tabıǵat taqyrybyndaǵy taǵylymdy áńgimeler ótkizip, ártúrli vıktorına uıymdastyrmaq. Osylaısha, ekologııa máselesi jelkildep ósip kele jatqan jas urpaqtyń sanasyna sińirilse, tól tabıǵatymyzdyń aı nurly arý sıpaty kemshiliksiz bolary anyq.
Ulttyq park qyzmetkerleri taǵylymdyq máni mol beınefılmderdi kórsete otyryp, park aýmaǵyndaǵy tabıǵı eskertkishterdiń tarıhymen tanystyrmaq. Osy taqyrypty qaýzaıtyn árqıly ádebıetterdi de úlestirýdi josparlap otyr. Jas tolqynǵa usynatyn aqparat ta az emes eken. Máselen, «Qustar kúni» aksııasyn ótkizý barysynda týǵan ólkede sırek kezdesetin qustardyń túrleri týraly áserli áńgime aıtylady. Eldi mekenderde qus uıalaryn ornatý jumystary qolǵa alynady. Alǵashqy bette 300-ge jýyq uıa ornatylypty. Tabıǵat janashyrlary bul iske belsene qatysqan. Qatysýshylar sany 200-ge jýyq.
Sáýir aıynda park aýmaǵynda «Búkilqazaqstandyq aǵash otyrǵyzý kúni» aksııasy uıymdastyrylǵan. Negizgi maqsaty – orman baılyǵyn eseleý ári saqtaý. Parktiń Aryqbalyq fılıalynyń «Qaraýyl tóbe» ormanshylyǵynyń aýmaǵynda mektep oqýshylarymen, aýdan turǵyndarymen birlese otyryp, kádimgi qaraǵaı kóshetteri otyrǵyzyldy. Zerendi aýyldyq okrýginiń aýmaǵynda tórt myń dana qaraǵaı kóshetteri ornalastyryldy. Bul iske Zerendi aýyldyq okrýgine qarasty eldi mekenderdiń turǵyndary bilek sybana kiristi. «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda Aıyrtaý fılıalyna qarasty dendropark aýmaǵynda arsha kóshetteri egilse, aýdan mektepteriniń jer telimderine kádimgi qaraǵaı kóshetteri otyrǵyzyldy. Is-sharaǵa aýyldyq okrýg qyzmetkerleri, mektep oqýshylary, ınternat tárbıelenýshileri belsene qatysty. Dendropark aýmaǵynda senbilik uıymdastyryldy. Shalqar fılıaly keńsesiniń aýmaǵynda, Aqan seri atyndaǵy ormanshylyqta kóshetter egildi.
Endigi biraýyz toltyryp aıtatyn is-shara – «Taza jaǵalaý» aksııasy. Aksııa sheńberinde Zerendi, Imantaý jáne Shalqar kólderiniń jaǵalaýlary muntazdaı etip tazalanyp, qoqystan aryldy. Aıyrtaý fılıalynyń aýmaǵyndaǵy Qumdykól men Aqbas kólderiniń jaǵalaýlary jınastyrylyp, bitelip qalǵan bulaq kózderi ashyldy. El tabıǵatqa qamqor peıilmen qaraıdy eken. Osy bir ıgilikti sharýaǵa 328 adam qatysyp, ózderiniń júrek qalaýyn bildirdi. Osy kúni 5,5 tonna qoqys jınalyp, arnaıy polıgonǵa shyǵaryldy.
– Aıyrtaý fılıalynda memlekettik ınspektorlar aýdannyń barlyq bilim oshaqtarynda kezdesý ótkizip, tól tarıhymyzdyń sulý beınesin keler urpaqtyń enshisi retinde saqtap qalý týraly taǵylymdy áńgime júrgizdi, – deıdi Erbol Bolatuly. – Ásirese «Tabıǵat bilimpazdary», «Qustar kúni» taqyrybyndaǵy ashyq sabaqtar men vıktorınalarǵa qyzyǵýshylyq kóp boldy. Jas urpaqtyń boıynda tabıǵatqa degen janashyrlyq bar eken. Biz soǵan qýandyq.
«Taza jaǵalaý» ekologııalyq aksııasyna tabıǵat janashyrlary yntamen qatysty. 150-ge jýyq muǵalim men oqýshy qus uıalaryn daıyndap, kóshet otyrǵyzyp, qolǵabysyn tıgizdi. Ashyq aspan astyndaǵy tabıǵat murajaılaryna ekskýrsııa uıymdastyrdy. Osylaısha, jas urpaqtyń boıynda tabıǵatty kútý, oǵan janashyrlyqpen qaraý tárizdi izgilikti sezim nárleri sińirildi.
Zerendi fılıalynyń aýmaǵynda «Qustardyń paıdasy», «Parkter sherýiniń tarıhy» tárizdi sharalar uıymdastyryldy. «Ár qustyń óz uıasy jáne jem astaýy» taqyrybynda birneshe shara qolǵa alyndy. Krasnyı Kardon aýylynyń aýmaǵynda oqýshylar qolymen jasalǵan qus uıalary ilindi. Mektep oqýshylarynyń «Vızıt» ortalyǵy ekskýrsııalar uıymdastyrdy. «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda osy aýyldyń orta mektep oqýshylarynyń qatysýymen bulaq jaǵalaýynda senbilik jasady. Senbilikke elýge jýyq oqýshy qatysty. Eń paıdalysy, kózi bitelip qalǵan bulaqtar arshylyp, taza, móldir sý shólirkegen dalanyń shólin qandyrýǵa asyqqandaı bulqynyp aǵa bastady.
– Park aýmaǵyna jyl saıyn elý myńnan asa demalýshy keledi, – deıdi parktiń bas dırektory Erbol Saǵdıev. – Bir áttegen-aıy, osy kórkem tabıǵattyń jomarttyǵyn jaqsy kóretin adamdardyń bári birdeı uqypty emes. Orman ishinde, kól jaǵalaýlarynda qoqys kóp qalady. Mine, sondyqtan «Taza jaǵalaý» aksııasyn jıi ótkizýge tyrysamyz. Shyntýaıtynda, durys sóndirilmegen bir tal temekiniń ózi qaýip tóndiredi emes pe? Adamdar tabıǵatqa taǵylyq jasamaýy kerek. О́ıtkeni bul baılyq – bizdiń ǵana peshenemizge jazylǵan dúnıe emes, keler urpaqtyń kádesine asatyn jalpy qundylyq.
О́skeleń urpaqtyń týǵan eldiń tamasha tabıǵatyna qamqor bolyp, qolushyn berip jatqandyǵy ǵajap kórinis. Elimizdiń barlyq tabıǵat janashyrlarynyń ynta-yqylasyn bir arnada toǵystyrǵan «Taza Qazaqstan» aksııasynyń tól mindeti de osy.
Aqmola oblysy
