HALYQTYŃ DENSAÝLYǴY BÁRINEN QYMBAT

Prezıdenttiń Joldaýyna saı respýb­lı­kanyń barlyq aımaqtary sııaqty Aqmo­la oblysynda da 2010 jyldyń 1 qańtarynan Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi engizilgeni ózimizge belgili. Jańa reforma negizgi úsh maqsatty alǵa tartady: medısınalyq qyzmet kórsetý júıesinde básekelestik ortany qalyp­tas­tyrý, halyqqa dáriger men emdeý mekeme­sin erkin tańdaýdy usyný, ultty saýyq­tyrýda – densaýlyq saqtaý júıesiniń naq­ty nátıjege jetýiniń baǵdary desem, “Salamatty Qazaqstan” memlekettik baǵdarlamasy osyny iske asyrýdyń naqty tetigi deýge bolady. BUDJ engizý 2020 jylǵa respýblıkada tósek qoryn utymdy paıdalanýdy qam­ta­masyz etýmen qatar, shyǵynnyń úles sal­maǵyn stasıonarlyq kómekten bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekke aýystyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul densaý­lyq saqtaýdyń profılaktıkalyq baǵy­tyn kúsheıtýge kómektesedi. Stasıonardy almastyratyn tehnologııalardy keńinen qoldanyp, aýrýlardy erte anyqtaýǵa nemese ómir súrýdiń ortasha uzaqtyǵynyń artýyn, sondaı-aq ólim-jitimdi tómen­detýge ákeledi. 2010 jyldyń birinshi toqsanynda ózi­niń dárigerdi erkin tańdaý quqyǵyn Aqmo­la oblysynyń 491 turǵyny paıdalandy. Gospıtalızasııalaý bıýrosy arqyly 5168 ótinishter tústi. Sonyń ishinde alǵashqy úsh kúnde – 65,8%, 4-10 kúnde – 30,7%, 20 kúnde – 3%, 30 kúnde 0,5 % pasıentter aýrýhanaǵa jatqyzyldy. 2009 jylǵy osy kezeńmen salystyr­ǵan­da, halyq densaýlyǵy kórsetkishiniń oń dınamıkasy saqtaldy. Týýdyń kór­setkishi myń adamǵa shaqqanda 17,18-den 17,32-ge ósti. Jalpy ólim-jitim 12,22-den 11,74-ke deıin tómendedi, ana ólimi oqıǵasy tirkelmedi. Týberkýlez aýrýlarynyń kórsetkishi – 15,25%, onkopatologııa-2,3%, qan aınalym júıesi aýrýlary 7,7%-ǵa tómendegen. Onkolo­gııalyq aýrýlardyń erte satyda anyqtalǵan úlesi 61,6%-dan 65,7%-ǵa deıin artty. BUDJ engize bastaǵanda, emdeý baǵa­synyń tómendigi, kommýnaldyq qyzmet­ter, baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi je­tildirý qajettiligine baılanysty suraqtar týyndap, olar Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligi aldynda kóterilip, sheshýin tabýda. О́tken toqsandaǵy kúrdeli máselelerdiń biri biryńǵaı dıstrıbıýterlerdiń dári-dármekterdi ýaqytyly jetkizbeýi boldy. Aǵymdaǵy jyldyń 26 mamyryndaǵy jaǵdaı boıynsha, oblystyń medısınalyq uıymdaryna dári-dármekterdi jetkizý paıyzy 83,8%-dy qurady. Dáriger kadrlardyń jetispeýshiligi oblystaǵy densaýlyq saqtaý uıym­darynyń eń bir negizgi máseleleriniń biri bolyp otyr, 2010 jylǵa medısınalyq kadrlardyń qajettiligi 422 dáriger jáne 100 orta medısınalyq qyzmetkerler, onyń ishinde 74 dáriger jáne 37 orta medısınalyq qyzmetkerler aýyldyq jerlerge qajet. Densaýlyq saqtaý bıýdjeti 2010 jyl­dyń birinshi toqsanyna 2321,5 mln. teńge, sonyń ishinde oblystyq bıýdjettiń qara­jaty – 2050,7 mln. teńge, respýblıkalyq bıýdjetten nysanaly transfertter 270,8 mln. teńge ıgerildi. Bastapqy me­dı­sınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdaryn qarjylandyrýdyń úlesi jalpy kólemde kepildi medısınalyq kómekti qarjylan­dy­rý 32,8 % quraıdy (salystyrý úshin 2006j. 16%). Oblys turǵyndaryn 2010 jyly tegin medısınalyq kómektiń ke­pil­di kólemimen qamtamasyz etý shyǵyndary 15,8 mlrd. teńgeni qurap, 2009 jylmen salys­tyrǵanda 12 %-ǵa artty. Ana men bala densaýlyǵyn nyǵaıtý maqsatynda, medısınalyq- demografııa­lyq jaǵdaıdy jaqsartýda, ambýlatorlyq deńgeıde 5 jasqa deıingi balalar jeke­le­gen aýrýlar boıynsha tegin dári-dár­mek­pen qamtamasyz etilýde. Bul maqsatqa 2010 jyly 31,7 mln. teńge qarajat sa­lynǵan. Júkti áıelder quramynda temir-ıody bar preparattarmen qamtamasyz etiledi, 2010 jyly osy preparattardy alýǵa 35,7 mln. teńge bólindi. Dıspanserlik esepte turǵan balalar men jasóspirimderdi ambýlatorlyq deń­geıde tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý úshin 52,0 mln. astam teńge jospar­lan­ǵan. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, júrek­tiń ıshımııalyq aýrýy, arterıaldy gıpertenzııa, arıtmııa, pnevmonııa, oıyq jara aýrýy, ókpeniń sozylmaly obstrýk­tıv­ti aýrýy, júrektiń sozylmaly jetis­peýshiligimen aýyratyn eresekterdi dári-dármekpen qamtamasyz etý maqsatynda 130,7 mln. teńge bólindi. Aqmola oblysynyń densaýlyq saq­taý­dy damytýdyń 2009-2011 jyldarǵa arnal­ǵan strategııalyq josparynda densaýlyq saqtaýdy damytýdaǵy bar máselelerdi, ob­lys turǵyndarynyń densaýlyq kórsetki­shin eskerip, áıelder men balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý; týberkýlez aýrýyn tómendetý; bastapqy medısınalyq-sanı­tarlyq kómekti damytý jáne jetildirý; kadrlar resýrsyn damytýdyń basym baǵyttary anyqtaldy. 2012 jyly ana ólimin 2 esege, náreste ólimin 30%-ǵa tómendetý, týberkýlez aýrýyn 35%-ǵa deıin tómendetýdiń naqty ındıkatorlary men sońǵy nátıjeleri bel­gilendi. Nysanaly ındıkatorlar mo­nıtorıngi sala qyzmetkerleriniń jaýap­ker­shiligin arttyryp jáne halyq densaý­lyǵyn qorǵaý boıynsha barlyq deńgeıde júzege asyrylatyn is-sharalardyń tıim­diligin durys baǵalaýǵa múmkindik beredi. Belgilengen maqsattarǵa jetý úshin uıym­dastyrýshylyq-basqarýshylyq sharalar qarastyrylǵan desek, oblysta 2010 jyly respýblıkalyq bıýdjet qara­jaty esebinen biryńǵaı aqparattyq júıe­ni qurý jónindegi pılottyq baǵdarlamany engizý aıaqtalmaq. Osynyń barlyǵy halyq densaýlyǵynyń kórsetkishi men medısı­nalyq kómektiń sapasyn edáýir kóterýge tıis. Aǵymdaǵy jyly materıaldyq-teh­nıkalyq bazany jaqsartý maqsatynda jergilikti bıýdjet esebinen Atbasar aýdanynda quny 10 mln. teńge bolatyn Sochı dárigerlik ambýlatorııasynyń qurylysy josparlanǵan, respýblıkalyq bıýdjet esebinen salynyp jatqan quny 4 mlrd. 136 mln. 67 myń teńge bolatyn 500 kelýshige arnalǵan qalalyq emhana jáne oblystyq Qan ortalyǵy ekinshi jarty­jyldyqta paıdalanýǵa berilmek. Sondaı-aq Aqmola oblystyq perınataldyq orta­lyǵynyń 50 tósektik bosandyrý korpý­synyń qurylysy jalǵasýda. Densaýlyq saqtaýdyń 9 nysanyna 584,9 mln. teńgege kúrdeli jóndeý, on segiz nysanǵa 68,1 mln. teńgege aǵymdaǵy jóndeý júrgiziletin bolady. Medısı­na­lyq jabdyqtardy alý úshin jergilikti bıýd­jetten 213,0 mln. teńge qarasty­ryl­sa, respýblıkalyq bıýdjetten 1132080,0 myń teńge nysanaly transfert bólindi. Sonymen memleket medısınalyq uıym­dardyń tabysty qyzmeti úshin qajetti jaǵdaı týdyryp otyrýyna oraı bizdiń salanyń mamandary aqmola­lyqtardyń densaýlyǵyn qorǵaý úshin barlyq qolda bar múmkindikterdi jasaýda. Vıktor MADJÝGA, Aqmola oblysynyń densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy.