Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Kún tártibindegi alǵashqy másele boıynsha ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý basqarmasynyń basshysy Erlan Esqaraev arnaıy baıandama jasady. Sóz barysynda 2024 jylǵa qalalyq bıýdjet shyǵystary 19,6 mlrd teńgege ósetini aıtyldy.
Basqarma basshysynyń málimdeýinshe, qala bıýdjetin naqtylaý Qazaqstannyń Bıýdjet kodeksiniń talaptaryna sáıkes júrgiziledi. Buǵan deıin qazynaǵa qatysty usynylǵan ózgerister, qoǵamdyq keńes pen máslıhattyń komıssııalarynda jan-jaqty qaralǵan. Sondyqtan bıýdjettiń negizgi baǵyttaryna toqtalǵan baıandamashy onyń kólemin 30 mlrd teńgege qosymsha ulǵaıtý kerektigi jóninde usynysty jetkizdi.
Qomaqty qarajat 17 mlrd teńge – ózindik kirister josparyn ulǵaıtý, 2,8 mlrd teńge – respýblıkalyq bıýdjettiń qarjysy, 9,5 mlrd teńge turǵyn úı qurylysyna oblıgasııalyq qaryzdar esebinen tolmaq. Basqarma basshysy bıýdjettiń shyǵystaryn josparlaý barysynda birinshi kezekte halyqtyń ózekti máselelerin sheshetin shyǵyndaryna basymdyq beriletinin atap ótti. Tarqatyp aıtsaq, 8 eldi mekende gaz júıeleriniń qurylysyna – 4,3 mlrd teńge, jer telimderin memlekettik qajettilikke alýǵa – 4,5 mlrd teńge, polısııa qyzmetkerleriniń turǵyn úı tólemderine – 1,2 mlrd teńge, joldardy kúrdeli jáne ortasha jóndeý jumystaryna – 3,2 mlrd teńge, aýyl sharýashylyǵy ónimderin sýbsıdııalaýǵa – 676 mln teńge, áleýmettik osal toptaryna 636 páter satyp alýǵa – 3,6 mlrd teńge, 12 kópqabatty turǵyn úılerdi kúrdeli jóndeýge – 1,3 mlrd teńge, 13 kópqabatty turǵyn úıdegi 24 lıftini aýystyrýǵa – 367 mln teńge, turǵyn úı sertıfıkattaryn berýge – 300 mln teńge, áleýmettik qoldaý sharalaryna – 885,4 mln teńge, ınjenerlik ınfraqurylym júıeleriniń qurylysyna qosymsha – 2,4 mlrd teńge, sýmen jabdyqtaý júıesin damytýǵa – 340,5 mln teńge, kólik ınfraqurylymyn damytýǵa – 3,9 mlrd teńge, ındýstrııalyq aımaqtardyń ınjenerlik júıeleriniń qurylysyna – 1,1 mlrd teńge.
Sonymen, jalpy bıýdjetti naqtylaý nátıjesinde qala qazynasynyń qarjy kólemi qazirgi 735 mlrd teńgeden 764 mlrd teńgege deıin artatyn boldy. Iаǵnı 30 mlrd teńge ósim kútilip otyr.
«Shymkent 2018 jyly respýblıkalyq mańyzy bar qala mártebesin alǵan kezde onyń bıýdjeti 146 mlrd teńge edi. Onyń ishinde qalanyń ózindik kiristeri 72 mlrd teńge nemese bıýdjet shyǵystarynyń 49 paıyzyn quraǵan edi. Alty jylda megapolıs qazynasy birneshe esege ulǵaıdy. Máselen, bıýdjettiń kiristerine toqtalatyn bolsaq, 2024 jylǵa qalanyń jalpy kiris kózderi 678,6 mlrd teńgege jetti. Ol 763,7 mlrd teńge bıýdjet shyǵystarynyń 89 paıyzyn quraıdy. Onyń ishinde ózindik kirister 404,4 mlrd teńgege ósti. 2023 jylmen salystyrǵanda qazyna kólemi 62 mlrd teńgege artqan. Al respýblıkalyq bıýdjetke túsetin túsimder 274,2 mlrd teńge boldy. Bul kórsetkish qalanyń jyldan-jylǵa dotasııadan arylý boıynsha júıeli jumystardyń júrgizilip kele jatqanyn bildiredi. Qala ekonomıkasynyń kúsheıýiniń nátıjesinde búgingi tańda megapolıs bıýjetiniń kólemi 5 esege artyp, 763,7 mlrd teńgege ósti. Onyń ishinde aǵymdaǵy bıýdjet 591,4 mlrd teńge bolsa, damý bıýdjeti 172,3 mlrd teńge quraıdy», dedi shahardyń bas ekonomısi E.Esqaraev.
Sondaı-aq basqarma basshysy óz sózinde jalpy bıýdjet shyǵystarynyń basym bóligin, atap aıtqanda, 384 mlrd teńgeni áleýmettik salaǵa qaraı bólý qarastyrylǵanyn aıtty. Bul jalpy bıýdjet kóleminiń 50,3 paıyz úlesin qurap otyr. Iаǵnı megapolıs qazynasynyń teń jartysynan astamy halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa jumsalyp jatyr degen sóz. Aıtalyq, bilim berý salasyna – 289,7 mlrd teńge nemese 75,4%, densaýlyq saqtaý calasyna – 18,1mlrd teńge nemese 4,7%, áleýmettik kómekke jáne áleýmettik qamsyzdandyrýǵa – 40,6 mlrd teńge nemese 10,6%, mádenıet, sport, týrızm jáne aqparattyq keńistikke – 35,6 mlrd teńge nemese 9,3%.
Búgingi tańda bıýdjet shyǵyndaryn azaıtý boıynsha Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda tıisti jumystar qolǵa alynyp keledi. Sonyń ishinde 2024 jylǵa bıýdjette qaralǵan ımıdjdik jáne basqa da mańyzdy is-sharalar ońtaılandyryldy. Osyǵan sáıkes 831,3 mln teńge qysqartylyp, bul qomaqty qarajat birinshi kezekte halyqtyń áleýmettik problemasyn sheshetin shyǵyndarǵa qaraı baǵyttaldy.
Kún tártibinde qaralǵan ekinshi másele boıynsha Shymkent qalasy qalalyq jaıly ortany damytý basqarmasynyń basshysy Ońǵar Ábilhaıyr arnaıy baıandama jasady. Sala jetekshisi óz baıandamasynda megapolıs aýmaǵyn abattandyrý boıynsha aýmaqtardyń keshendi jáne ornyqty damýyna yqpal etetin jumystardy qolǵa alý qajettigine toqtaldy. Basqarma basshysynyń málimdeýinshe, shahar qaýipsiz, jaıly, yńǵaıly, ekologııalyq taza ári tartymdy bolý kerek. Osyǵan baılanysty qalalyq orta qurý baǵytyndaǵy jumystardyń qaǵıdasyn bekitýdi usyndy.
Keıingi jyldary, ásirese Shymkent respýblıkalyq qala mártebesin alǵaly kógaldandyrý, abattandyrý baǵytynda qarqyndy damyp keledi. Jańa shaǵyn aýdandar qurylyp, onda kóptegen kópqabatty úıdiń salynýymen birge sol aýmaqtardan jasyl jelekke kómkerilgen saıabaq, gúlzar da paıda bolyp jatyr. Aıtalyq, shahardaǵy «Qyrǵy bazardyń» mańyndaǵy Kól aımaǵy bir kezderi jobasy jasalǵanymen, sýy tartylyp, kenezesi keýip jatty. Bıyl joba qaıta qolǵa alynyp, tıisti ınjenerlik-qurylys jumystarynyń nátıjesinde Kóldiń tabany qaıta sýǵa tolyp, naǵyz aıdyndy kólge aınaldy. Odan bólek, Jibek joly dańǵyly men Saıram kóshesiniń qıylysyndaǵy aýmaq jabaıy saýda núktesi men zańsyz salynǵan saýda qurylystarynan kóz ashpaıtyn. Qazir ol jerdiń bári tazalanyp, onyń ornynda keremetteı demalys aımaǵy ashyldy. Jan-jaǵy jaıqalǵan tal-terek, erekshe sáýletpen salynǵan kishi saıabaq qala turǵyndarynyń súıikti demalys oryndarynyń birine aınalyp keledi. Osy sekildi abattandyrý baǵytyndaǵy jumystar búginde Shymshaharda óte qarqyndy atqarylyp otyr. Al joǵaryda atalǵan kóriktendirýge baılanysty jańa qaǵıda Shymkentti odan saıyn jasyl qala ete túsedi degen senimdi molaıtady.
Sonymen, qalalyq máslıhatta ótken on toǵyzynshy otyrysta depýtattar kún tártibinde qaralǵan máselelerdi ekshep, tıisti sheshimderdi qabyldady.
Al sessııa sońynda qorytyndy sóz sóılegen qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov: «Megapolıstiń damýyna, halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy sheshimder qabyldandy dep oılaımyn. Bıýdjettiń árbir tıyny óz maqsatyna saı ári qarapaıym turǵyndardyń paıdasy úshin jumsalýǵa tıis. Árıne, shaharda sheshimin kútken ózekti máseleler áli de barshylyq. Biraq deı turǵanmen solardy birtindep sheshýge máslıhat ta, atqarýshy bılik te birigip kúsh jumsaý kerek. Osy baǵytta barshańyzdy týǵan qalany kórkeıtý jolynda aıanbaı eńbek etýge shaqyramyn», dedi.
