Sıfrlandyrý úderisi: Túzeý mekemelerindegi jaǵdaı qalaı?

Byltyr qyzmetkerlerdiń ne sottalǵan­dardyń zańsyz áreketterin baqylaý jáne aldyn alýdy qamtamasyz etý úshin qamaý oryndarynda jappaı beınebaqylaý júıesi engizildi. Desek te, sottalýshylar zańsyz áreketterin jasyrý maqsatynda kameralardy qasaqana zaqymdaıdy eken. Byltyr osylaı 716 qurylǵy isten shyqty.

– Sottalǵandardyń 45%-y – buryn qasa­qana qylmys jasaǵany úshin sottalǵan adamdar. Al zań normalary qataıǵannan keıin, sońǵy 4 jylda túrmedegi adamdardyń sany 7 myńǵa ósti. Atap aıtsam, múlikke, jol júrý qaýipsizdigine, turmystyq zorlyq-zom­bylyqqa qatysty talaptar ózgerdi. Qazirgi tańda biz bul máseleni sheshý joldaryn izdep jatyrmyz. Máselen, Astana qalasynda ızolıatorda oryn tolyp ketse, olardy sot úkimi shyqqansha kórshi oblystaǵy mekemelerge aýystyramyz. Bul máseleni memlekettik deńgeıde sheshý úshin sharalar qabyldanyp jatyr. Jańa tergeý ızolıatorlaryn salý josparda bar. Tıisti jumystar atqarylyp jatyr. Biz qoǵamnyń eń kúrdeli sanatymen jumys istep jatyrmyz dep senimdi túrde aıta alamyn. Osyǵan qaramastan, mekemelerde jedel jaǵdaı qazir turaqty jáne baqylaýda. Mysaly, túzetý mekemesindegi tártipti saqtaý men qadaǵalaý maqsatynda beınebaqylaý kamerasy ornatyldy. Alaıda qondyrǵylardy qasaqana búldirip, joıatyndary da bar. Olarǵa jańa 428-1-bap boıynsha 7 jylǵa deıingi jaza qarastyrylǵan. Ol ózi 3 tarmaqtan turady. Bul rette beınekameralardy joıý úshin jaýapkershilik arnaıy kontıngentke de jáne qyzmetkerlerge de kózdelgen. Jalpylama júrgizilgen baqylaý men beınemonıtorıngtiń profılaktıkalyq áseri mekemelerdegi jedel jaǵdaıǵa oń áser etip otyr, – dedi T.Jánibekov.

Jalpy, elde 78 túzeý mekemesi bar. Onda 37 myńnan astam sottalǵan azamat jazasyn ótep jatyr. Onyń 3 myńǵa jýyǵy áıelder jáne 50-den astamy kámeletke tolmaǵan jasóspirimder. 93%-y aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵandar. Bıyl qyzmetkerler tarapynan sottalǵandardy azaptaý deregi tirkelmegen. Qamaýdaǵy ár azamatpen psıhologter, mekemedegi ártúrli qyzmetkerler keshendi jumys júrgizedi.

– Bizdiń qyzmetimizdegi basty nazar azaptaý men qatygez qarym-qatynasty joıýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan elimizdiń penıtensıarlyq júıesinde ashyqtyq pen anyqtyq saıasaty iske asyrylyp ja­tyr. Biz Adam quqyqtary jónindegi ýákil­men, qoǵamdyq-baqylaý komıssııala­rymen, ulttyq aldyn alý tetigimen bel­sen­di ózara is-qımyl jasaımyz. Bıyl sot­tal­ǵandarǵa qatysty qyzmetkerler tara­py­nan azaptaý faktileri tirkelgen joq. Keıbir sottalǵandar jazany óteý tárti­bin saqtamaıtynyn eskerý qajet, ol úshin olar ákimshilikke qysym jasaýdyń túr­li arandatýshylyq tásilderin, onyń ishin­de jalǵan shaǵymdanýdy qoldanady. Osy­ǵan qaramastan, sottalǵandardyń aryz-shaǵym­dary, zorlyq-zombylyq nemese zańsyz qatygezdik sharalaryn qoldaný týraly árbir habarlamasy tótenshe jaǵdaı retinde qabyldanady. Mundaı habarlamalardyń barlyǵy mindetti túrde tirkelýge jatady jáne olar boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý júrgiziledi, – deıdi T.Jánibekov.

Qylmystyq-atqarý júıesi kúndelikti qyzmette sıfrlyq jobalardy engizý boıynsha kezeń-kezeńimen aýqymdy jumys júrgizip jatyr. Onyń biri – «elektrondy baqylaý quraldaryn engizý». Qylmystyq-atqarý kodeksiniń 69 jáne 174-baptaryna sáıkes probasııa qyzmeti bas bostandyǵy shektelgen jáne shartty túrde sottalǵan adamdarǵa, sondaı-aq kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq tıispeýshiligine qarsy qylmys jasaǵandarǵa elektrondyq bilezikterdi qoldanýǵa quqyly. Qazirgi ýaqytta elimizde 2,5 myńnan astam adamǵa elektrondyq bilezik qoldanylady.

– Joba alǵash ret servıstik model bo­ıynsha aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń barlyq tehnıkalyq talabyn saqtaı otyryp, olardy jalǵa berýshilerden qyzmetterdi satyp alý jolymen iske asyryldy. Aldyn ala esepteýler men taldaýlar jaldaý jabdyqty satyp alýdan góri tıimdirek ekenin kórsetti, óıtkeni ekonomıkalyq kórsetkishterdi eskere otyryp, satyp alýǵa jumsalǵan qarajattyń aıyrmashylyǵy jaldaý somasynan birneshe ese asady. Biz AQSh, Ulybrıtanııa, Reseıdiń halyqaralyq tájirıbesin zerttedik. Bul bilezikterdi satyp alýǵa baılanysty yqtımal shy­ǵyndar kóbine zaýyttyq aqaý, kepildik qyzmet kórsetý sharttaryna jatpaıtyn bilezik elementteriniń zaqymdanýy sııaqty jaǵdaılarmen baılanysty eke­nin kórsetedi. Elektrondyq baqylaý quraldaryn qoldaný esebinen probasııa qyzmetkerinde sottalǵan adamnyń naqty ýaqyt rejiminde júrip-turýy týraly aqparat alýǵa múmkindik bar. Sonymen qatar platformada sottalýshynyń eki jyldan astam ýaqytqa sozylatyn aldyn-ala júrý marshrýty jaıly málimetter jazylady. Oıyn-saýyq oryndaryna barýǵa tyıym salý nemese saǵat 22.00-den keıin úıden shyǵý syndy probasııalyq baqylaý sharttary buzylǵanda, jedel kezekshige jáne probasııa qyzmetkerine odan ári sharalar qabyldaý úshin oqıǵa týraly habarlama kelip túsedi, – dedi IIM Qylmystyq-atqarý júıesi komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jánibek Baımaǵanbetov.

Oǵan qosa bilezik beldigi úzilip, batareıa qýaty 15%-ǵa deıin tómendegen kezde habarlandyrýlar keledi. Bilezikter «SOS» batyrmasymen jabdyqtalǵan, sottalǵandar ony shuǵyl kómek qajet bolǵan jaǵdaıda qoldana alady. Elektrondyq monıtorıngti qoldaný sottalǵandardyń qyzmetkerlermen tikeleı baılanysyn barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq túzeý mekemeleriniń negizgi qorlary tozǵan. Osyǵan oraı bıyl Aqmola, Atyraý, Pavlodar oblystary jáne Astana qalasynyń mekemelerinde kameralyq ustalatyn 8 turǵyn bloktiń qurylysy aıaq­talady. Buǵan qosa Almaty qalasynda ká­meletke tolmaǵandardy ustaýǵa arnalǵan jańa zamanaýı kolonııa salý máselesi pysyqtalyp jatyr. Soltústik Qazaqstan oblysynda sý basqan mekemelerdiń ornyna 3 mekeme salý qarastyrylýda.

– Sottalǵandardyń túzelýi men bos­tandyqtaǵy ómirge beıimdelýiniń mańyzdy faktory – olardy jumysqa ornalastyrý. Qazirgi tańda 22 myńnan astam eńbekke qabiletti sottalǵandardyń 12 myńnan astamy nemese 54,4%-y jumysqa ornalastyryldy. Mekemelerde ónerkásiptik aımaqtardyń aýmaǵynda RMK bar jáne 278 jeke kásipkerlik sýbektileri qyzmetin júzege asyrady. Jumysqa ornalastyratyn bıznes sýbektilerin tartý úshin ońtaıly jaǵdaılar jasaý maqsatynda olarǵa kótermeleý, granttar bólý tetikteri ázirlendi. Osy maqsatta mekemelerde jazasyn ótep jatqan sottalǵandar, sondaı-aq probasııa qyzmetiniń esebinde turǵan adamdar jumysqa ornalasqan jaǵdaıda bıznes sýbektilerin áleýmettik kásipkerlikke jatqyzýdy kózdeıtin zańǵa qol qoıyldy. Olarǵa memleketten salyqtyq jeńildikter, jeńildikti kredıtteý, memlekettik granttar, kásiptik oqytý syndy preferensııalar beriledi. Penıtensıarlyq mekemelerde orta bilim alatyn 45 orta mektep jumys isteıdi. Munda 1,5 myńǵa jýyq sottalǵan azamat oqıdy. 40 mekemede eńbek naryǵynda suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha (gaz-elektr dánekerleýshi, tiginshi, avtoslesar, aspaz, elektrık, santehnık, qurylysshy jáne t.b.) 2,3 myńnan astam sottalǵandardy kásiptik daıarlaý júrgiziledi. Oqý kýrsynyń sońynda olar dıplom alady, – dedi T.Jánibekov.