Jańa talap aýylyna jete beristegi tóbeniń mańyn jurt Tústikbaı toǵany desedi. Tóbeniń etek jaǵynda el-jurtty asharshylyqtan aman alyp shyqqan adamnyń qurmetine eskertkish-taqta da qoıylǵan. Taqta tasqa «Qıyn-qystaý zamanda el ıgiligi úshin toǵam qazyp, artynda óshpes iz qaldyrǵan ata-babamyz Tústikbaı men Nur-Muhamedtiń rýhyna bas ıemiz» degen lebizdi urpaqtary qashap jazypty.
Altyn adam tabylǵan áıgili Shilikti jazyǵynyń kúnbatys jaǵynan syldyrap, Terisaıyryq aǵady. Jergilikti jurttyń aıtýynsha, jazdyń kúni tartylyp qalatyn bul ózen kóktemde ótkel bermeıdi eken. Al toǵannyń túp tarıhyn osy óńirdiń týmasy Zańǵar Kárimhannan bildik.
– 1931-1932 jyldary ózeniniń jaıdaq jeri Jyrǵaly qystaǵynyń ór jaǵynan bastap, qolmen toǵan qazyp, Kıtińqara taýynyń baýyrymen júrgizip otyryp, Talpyndaǵy egindikke sý shyǵarǵan. Ol kezde tehnıka kúshi joq, qalaı salǵany jumbaq. Tústikbaı atanyń basshylyǵymen yldı jerlerge kesek tasty qalap otyryp, sý jyryp ketpeıtindeı etip arna jasaǵan. Arnanyń sý júretin deńgeıin synap qoıyp, ólshep otyrǵan eken. Sol toǵan kúni búginge deıin «Tústikbaı toǵany» dep atalady, – deıdi tarıhı málimet bergen Zańǵar Kárimhan.
Taýdy janaı órgen tasqa qarap, órge qaraı sýdy qalaı júrgizgen degen suraq mazalaı berdi. Tarıhı derekterge sensek, sý júretin toǵannyń jalpy uzyndyǵy – 12 shaqyrym eken. 30-jyldary 80 gektar jerge egin egip, adamdardy ashtyqtan aman alyp qalǵan bul toǵannyń mańy ras, kıeli jer. Al qaıla-kúrekpen toǵan qazyp, sý shyǵarýǵa bir kisideı jumylǵan aýyl azamattarynyń rýhyna myń taǵzym! Tústikbaıdyń toǵan qazǵanynan bólek, ustalyǵy da el aýzynda ańyz bolyp aıtylady.
1970-1980 jyldary aýdannyń birinshi hatshysy Záriphan Dáýkeev toǵanǵa qaıran qala qarap turyp, «Paı-paı, shirkin, Tarbaǵataıdyń toǵyz sovhozyna toǵyz dırektor emes, mynadaı Tústikbaılar kerek-aq eken» depti. Bul sózi kúni búginge deıin el aýzynda júr. Sheberdiń isine tańdanyp qana qoımaı, joǵary baǵa bergen naǵyz basshynyń oıy.
Sóıtsek, bul mańda Tústikbaı toǵanynan basqa taǵy bir toǵan bar eken. Ony da ólke tarıhyn túgendep júrgen Zańǵar Kárimhan aıtty. Aıtýynsha, Jańa aýyldyń ońtústik jaǵyn oraı, Aqaı toǵany jylystar edi. Ony da qolmen qazyp, Qarashattan qyrǵa shyǵarǵan eken. Ol istiń basy-qasynda Aqaı Toqbaıuly júripti. Ol kolhozdastyrý kezinde brıgadır bolǵan eken. Aqaıdyń toǵany áli kúnge deıin búkil Jamandalaǵa jaıylyp, eginniń bitik shyǵýyna septesip keledi.
Bul jaqqa kelimdi-ketimdi jurt toǵandardy kórgen soń babalardyń arýaǵyna quran baǵyshtap, bastaryna táý etkisi keler edi. Asharshylyq jyldary aýylǵa sý shyǵarǵan babalardyń jatqan jeri qaıda desek, Tústikbaı men Qııabaıdyń zıraty Qarakemer óńirinde sonadaıdan qaraýytady eken. Al Aqaı aqsaqal aýyl janyndaǵy qalyń qorymda jatyr.
Mine, Tarbaǵataıdaǵy kıeli jerlerdiń biri – osy. Tipti, jol túzelse, týrıster topyrlap baratyndaı marshrýt jasalýy múmkin. Jol boıy tarıhı jerler. Osydan tartqan kúıi Shilikti qorǵanyna túsip, odan ary Zaısan kólin aınalyp ketýge de bolady. Iá, bul ýaqyt enshisindegi dúnıe. Ázirshe, keshegi babalardyń batyrlyǵyn bile júrsin degen oımen azyn-aýlaq aqparat berdik.
Tarbaǵataı aýdany,
Jańa talap aýyly
