Isi – sóz, sózi – is (Táýekel tegeýrini týraly tolǵanys)

Halyqaralyq Abaı klýby men álem ádebıetin ýaǵyzdaıtyn qazaqtyń ádebı jýrnaly «Amanat»-qa on bes jyl toldy. Qazaq topyraǵynda tuńǵysh ret álem ádebıetiniń arnaıy 200 tomdyq «Amanat» kitaphanasy da tolyq basylyp shyqty. Álem ádebıetiniń 200 kitaby – bizdiń on bes jyl boıǵy tynymsyz eńbegimizdiń jemisi. Aıtýly kitap serııasy Deshti-Qypshaq dalasynyń jyr, oı, saz, sóz kemeńgerligine toly keń tynysty álemin I ǵasyrdan HHI ǵasyrǵa deıingi aralyqta barynsha ashyq ta aıqyn kórsetýdi óziniń basty maqsaty dep qabyldaǵan. Sonymen qatar, álem halyqtarynyń úzdik oı men tereń sózge tunǵan ádebıetin de qazaq oqyrmanyna erekshe yqylaspen usynýǵa tyrysqanyn erekshe atamaqpyz. Endigi sóz «Amanat» kitaphanasynyń sońǵy 200-tomy – Nursultan Nazarbaevtyń «Aqyl-parasat kitaby» týraly bolmaq. Oı-tolǵanysqa toly kitapty oqý, sanaǵa sińdirý keleli rýhanı mektepten ótýmen birdeı. Bul kitaptaǵy oı-tolǵanys seni búkpesiz shyndyqqa toly keńistikke jeteleıdi. Seniń boıyńnan jeldeı jyldam ýaqytqa tózip berer asa qýatty kúshti talap etedi. Ýaqyt pen keńistikti birdeı qamtyp ıgere alǵan kitaptar ǵana asa qundy shyǵarmalardyń sanatyna qosylmaq. «Aqyl-parasat kitaby» oı aıdyny tereń kitaptardyń qatarynan. Bul kitap adam taǵdyry týraly kórkem shyǵarma emes, tizbektelip túsken adam oıynyń bulqynysyna baǵyshtalǵan oı álemi. Adam oıynyń kúzdiń tumandy keshindeı kúızelgen, álde endi ǵana sáýle shashqan tańǵy nurdaı jarqyraǵan beıne sýreti. Durysy, adam oıynyń sýreti. Jandy sýret. Kúrsindirer, kúldirer, kúızelter, tamsandyrar sýretterge toly tolǵanysty sóz álemi. «Aqyl-parasat kitaby» eren tulǵanyń qara basynyń qamyn emes, týǵan eliniń baqytyn ańsaǵan tolassyz oı kerýeni. Qazaqty qalaı órge súırep shyǵarsam degen úkili úmit pen qalyń kúdikke toly ashyq tolǵanys. Namys tolǵanysy. Rýh tolǵanysy. Al dál osyndaı alasapyran zamanda, qııamet tolǵanystarmen jandy qınaý Alla taǵala tańdaǵan tulǵa ǵana bekiner táýekel. Sol táýekelden tartynbaýdy Nursultan Nazarbaev qosh kóripti. Yqylym zamandardan beri ata-babalarymyzdyń kóńili sengeni de, jany qalaǵany da táýekel tirlik bolǵan. Elbasy sol tynymsyz joldy tańdapty. Sanany sandaltar oılardy bir júıege jııý qansha qıyn bolsa, oı-tolǵanysqa toly kitap týraly oı aıtý onan da ótken qııamet, asyly azap desem bolar. Áýeli kitap sózine jol bereıik, oqyrman. «Bul dúnıede bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, Ol – táýelsiz Qazaqstan». «Otany joq adam – tamyrsyz, turlaýsyz qańbaq sııaqty». «Otanshyl bolý – óz Otanyńdy shyn júrekten súıý, ózińe jáne óz halqyńa rııasyz senip, qoǵamǵa qyzmet etý. Biraq Otanyńnyń tarıhyn, ana tilińdi, shyqqan tegińdi bilmeı naǵyz otanshyl bola almaısyń». «Mende týǵan elimdi damyǵan elderdiń sanatyna qosýdan asqan maqsat joq». «El bolý úshin ulttyq rýh, ulttyq qasıet jáne ulttyń ózine degen nyq senimi bolýy qajet». Nursultan Nazarbaev halqynyń san salaly tirlik aıasyn jiti zerdeleıdi. Perzenti retinde de, Prezıdenti retinde de halqynyń búgini men erteńin qatar órbitip, ótkenin jınaqtap, tolyqtyryp otyrýdy azamattyq salty qylyp ustanǵan. Bul iri tulǵalar ǵana bekiner tastúlek minez. Elbasynyń oı aıasy qashanda keń, qashanda tereń bolýy kerek ekenin osy kitap rastap bergendeı. О́kinishke qaraı, babalarymyzdyń jazǵandaryn saqtaı almaı, kóbine ıelik te jasaı almaı, jattyń qolynda qaldyryp ketip otyrdyq. Joǵalǵanymyzdy joqtaýǵa, asylymyzdy saqtaýǵa salaqtaý halyq ekenimiz ras. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti halqynyń ótken qanquıly tarıhyn da, sózderi halyqqa tolyq jetpeı qalǵan áýlıeleri men handarynyń óksikti ómirlerin de jaqsy biledi. Sonan da kóne zamandaǵy kóne babalarymyzdaı Nursultan Nazarbaevtyń isi – sóz, sózi – is bolyp qalyptasqan. Ol týraly Prezıdent bylaı dep oı kesedi: «Men eshqashan qoldan kelmeıtin iske ýáde bergen emespin, al ýáde bergen ekem oryndap bolǵansha janym tynym kórmegen». Bul jaýapty adamnyń jaýapty sózi. Elbasy solqyldaq bolsa, eli qandaı bolmaq?!. Elbasyna márttik pen ójettik, aqyl men parasat jarasady. «Qazaqfılmde» sóılegen bir sózinde «Bizge ójet uldar qajet. Solardy tárbıeleý kerek», – dep aıtqan sózinde arman turǵan. Prezıdenttiń kózinde ot jarq etip edi. Teledıdardan kórgen sol bir sátti men eshqashan umytpaımyn. Elbasyna degen senim men qurmet meniń júregimde sol sátte taǵy bir bulqyna soqqan bolatyn. О́mirdegi aqyl-parasaty, saıasattaǵy ádis-amaly, basyna bitken kisilik minezi Nursultan Nazarbaevty álemdegi eń salıqaly saıasatkerlerdiń qataryna qosty. Týa bitken márt minez, erekshe baıqampazdyq Elbasynyń adamdyq kelbetin aıqyndaı túsken. Álemniń qaı basshysy bolsa da, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń syrǵa toly bet-júzin, baıyptap aıtar kemel oıyn, qashanda ashyq pikir-talasqa atoılap shyǵar jankeshtigin erekshe qurmetteıdi. Prezıdenttiń adamgershiligine, kóńiliniń aqtyǵy men ashyqtyǵyna kúmán keltirmeıdi. Elbasynyń ózi de eshkimdi alalamaı, barlyǵyna birdeı taza yqylaspen, shyn peıilmen berile syrlasatynyn qaı-qaısysy da jaqsy biledi. Qazaq elinde EQYU sammıti (Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy) ótken tusta qazaq eli basshysynyń kósemdik tulǵasy erekshe boı kóterdi. Jalpy kelisimge álem basshylary tańǵy tórtte ǵana qol jetkizgenine bárimiz de kýá boldyq. Bul qazaq uly Nursultan Nazarbaevtyń kóregendiginiń, tabandylyǵynyń, kemeńgerliginiń talassyz bıiktigi bolatyn. Bes qurlyqtyń halqyndaı, qazaq halqynyń qany da qyzyl, jany da taza, oıy da ashyq, tileýi de anyq ekenin moıyndatty. Prezıdent Nazarbaev dál sol joly óz halqynyń meıirban janyn álem aldyna jaıyp saldy. Álem qazaq eline alǵash ret tústeı qara­dy. Sonymen birge, Elbasynyń kósemdik tulǵasyn qabyl aldy. «Aqyl-parasat kitabynyń» basty erek­sheligi kelisti sóz qudiretinde. Osyǵan oraı kóne Shyǵys ǵulamalarynyń biri aıtqan sóz oıǵa oraldy. «Kámil aqyl turǵysynan zerdelep qara­ǵanymda sózden asyl, sózden asqaq eshnárse taba almadym. Sózden artyq kúsh bolǵanda, Alla taǵala ony Paıǵambaryna bildirgen bolar edi», degen. At tuıaǵynan jaratylǵan qazaq úshin sózden qýatty, sózden asyl eshteńe joq. Babalarymyz jyǵylǵandy sózben kótergen, jylaǵandy sózben jubatqan, dushpandy sózben toqtatqan. Sóz – dertke dármen bolar em, jasqa ulaǵat bolar tárbıe, keleshekke amanat qylyp qaldyrar asyl mura. Sóz óneri – qazaqtyń qanyna sińgen taýsylmaıtyn baılyq. Jastaıynan tamyry tereńde jatqan túgesilmeıtin qazaq oıynyń qazanynan sýsyn­daǵan qazaqtyń dara uly Nursultan Nazarbaev sózdi tústep te, salmaqtap ta, astarlap ta biledi. Sóz qasıetin tanyǵan adamnyń ary da, jigeri de, namysy da taza bolatyny belgili. Al men derbes eldiń dara kóseminiń tynymsyz aýyr oılarǵa toly «Aqyl-parasat kitabyn» álemniń uly oıshyldary men jazýshylarynyń kóshine qosyp jiberip, sońynan aq tileý tilep qarap turmyn. Ýaqyt pen keńistik synynan qara úzip dara shyǵar, jandary aqıqatqa sýarylǵan sanaýly tulǵalar bar. Sol sanaýlylar qataryna «Aqyl-parasat kitabynyń» avtory da erkin enetinine senimdimin. Álem ekonomıkasy, saıasaty, oı-júıesi saǵat saıyn tolqyp, tuıyqqa kelip tirelip jatqan tusta, anyq, batyl sheshim qabyldaý, alǵan betten qaıtpaý, bılik shyńynda jaı­ǵasqan jalǵyzdyq atty jalmaýyzben jekpe-jek aıqasta kún keshý ońaıǵa soqpaıtyny belgili. Eliniń esik-terezesin ashyq ustaǵan, ozyq ıdeıalarǵa qushaǵyn ashqan Nursultan Nazar­baevtyń oılaý júıesi ushqyr, tal­ǵa­my taza, erkindik aıasy keń ekendigine en­di eshkimniń shúbá keltirmesine sengen – Rollan SEISENBAEV. ALMATY.