Jańa jobalar bastaý aldy
Qostanaıda ótken halyqaralyq forýmda óńir ekonomıkasyn ártaraptandyrý baǵytyndaǵy iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý máseleleri talqylandy. Eki kúnge sozylǵan aýqymdy is-sharaǵa otandyq jáne sheteldik bıznes ókilderi, memlekettik organdar men ulttyq kompanııa basshylary, 500-ge tarta kásipker qatysty. Alqaly jıynda metallýrgııa jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasyndaǵy jobalar tanystyryldy.
Jıynǵa qatysýshylar aldymen ındýstrııalyq aımaqty aralap, birneshe zaýyttyń óndirisimen tanysty, jańa salynyp jatqan kásiporyndardy kórdi. О́ńirde 1 400 sheteldik kásiporyn jumys istep tur. Onyń ishinde koreı jeńil kólikterin shyǵaratyn «Kia» zaýyty, «KamLitKZ», qosalqy avtobólshekter shyǵaratyn «Tehnopark KZ» tárizdi iri kásiporyndar da bar. Sondaı aq «Polımetall Evrazııa» JShS ónerkásiptik holdıngi jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalardy, atap aıtqanda, kún sáýlesinen alynatyn jáne gazdy porshendi elektr stansalaryn salady.
«KamLitKZ» zaýytynda ótken forýmnyń alqa jıynyn ashyp bergen oblys ákimi Qumar Aqsaqalov atalǵan is-shara aıasynda óńir damýy úshin asa mańyzdy máseleler qaralatynyn, eń basty másele ekonomıkany ártaraptandyrý ekenin aıtty.
«О́ńirdiń ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartý úshin biz óndiristik, kóliktik jáne servıstik ınfraqurylymdy jetildirýdi jalǵastyramyz. Búgingi forým Qostanaı oblysynyń qazirgi zamanǵy ınvestısııalyq ımıdjin qalyptastyrýǵa septigin tıgizýge tıis. Oblystyń budan ári qaraıǵy damýy bıznes pen memlekettiń tıimdi áriptestigi aıasynda órbıtini anyq. Biz tek jańa ınvestısııa tartý, jumys istep jatqan óndiris oryndaryn qaıta jańǵyrtý jáne eńbek ónimdiligin arttyrý arqyly ǵana ekonomıkalyq ósimge qol jetkize alamyz», dedi ákim.
Aımaq basshysynyń aıtýynsha, óńirge sońǵy eki jyldyń ishinde 1 mlrd dollar kóleminde sheteldik ınvestısııa tartylǵan.
«Oblysta ekonomıkanyń jańa baǵyttaryn damytýǵa tıek bolatyn paıdaly qazba, sý, jer, orman qory jetkilikti. Qostanaı oblysyndaǵy 200-ge tarta qazba ornynda biregeı mıneraldyq shıkizat qory jatyr. Onyń 25-i – qatty paıdaly qazbalar. Shıkizat qorynyń áleýetimen ınsvestısııalyq portal arqyly keńinen tanysa alasyzdar. О́ńirde nıkel-kobalt keni, boksıt, temir, altyn, kómir, tıtan, sırkonıı syndy bos ken oryndary bar. Aldaǵy maqsat – osy ken oryndaryn ıgerý. Memleket basshysy bizge ekonomıkany ártaraptandyrý jáne óńdeý salasyn barynsha damytýdy mindettep otyr», dedi Qumar Irgebaıuly.
Ákim ótken jylǵy forýmda óńirde qara metallýrgııa salasyn damytý mańyzdy ekenin aıtqan bolatyn. Sodan bergi bir jyl ishinde oblys aýmaǵynda shıkizat óńdeýge baǵyttalǵan 3 birdeı iri jobany júzege asyrý josparlanǵan.
«Bul jóninde osy jıynǵa qatysyp otyrǵan áriptesterimiz aıtyp beredi. Biz birlesken jobalardy júzege asyrýǵa árqashan daıynbyz jáne bul baǵyttaǵy ıgi bastamalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge kepildik beremiz. Investısııalyq forým – biz úshin otandyq jáne sheteldik áriptestermen iskerlik baılanys ornatatyn mańyzdy is-shara. Mysaly, osy forýmnyń nátıjesinde ótken jyly «KIA» korporasııasymen zaýyt salý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Zaýyt 2025 jyly iske qosylady. Búgingi tańda mashına jasaý salasy qarqyndy damyp keledi. О́nim nomenklatýrasynyń spektri komponentter men qosalqy bólshekterden bastap joǵary tehnologııalyq avtomobılder óndirisin qurastyrýǵa deıin keńeıdi. Máselen, Qostanaı ındýstrııa aımaǵynda jylyna 60 myń avtobólshek jıyntyǵyn shyǵaratyn Lokalızasııalyq ortalyqtyń qurylysy bastaldy. Bul jobany 2025 jyly iske qosýdy josparlap otyrmyz», dedi aımaq basshysy.
Jıyn barysynda oblys aýmaǵynda bir jyl ishinde ekonomıkany damytý jáne óńir turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý baǵytynda atqarylǵan jumystardyń jaıy aıtyldy. Mysaly, ekonomıkanyń damýyna aıtarlyqtaı áser etetin elektr energııasynyń jetispeýshiligi máselesin sheshý úshin ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Arqalyq qalasynda qýaty 48 MVt jel elektr stansasy salyndy. Jańa stansa oblysta óndiriletin elektr energııasyn 391 MVt-qa deıin arttyrýǵa múmkindik berip otyr. Aldaǵy ýaqytta taǵy 3 elektr stansasyn salý josparda bar. Osynyń nátıjesinde óńirde óndiriletin elektr energııasynyń úlesi 391 MVt-tan 503 MVt-qa deıin artpaq.
Jıynda aıtylǵan taǵy bir mańyzdy dúnıe – jol máselesi. О́ńirde óńdeý ónerkásibiniń qarqyndy damı túsýi kóliktik logıstıkany jańǵyrtýdy qajet etedi. Osyǵan oraı bıyl Arqalyq qalasynan Ulytaý oblysynyń shekarasyna deıingi 87 shaqyrym avtojol jóndeýden ótip jatyr. Bul Túrkistan oblysynan Qostanaı oblysyna, sondaı-aq О́zbekstannan Reseıge baratyn tóte joldy 400 shaqyrymǵa deıin qysqartýǵa múmkindik beredi.
Bıdaı óńdeý zaýyty salynady
Qostanaı oblysy ósiretin dándi, maıly daqyldardyń sapasyna eshkim daý aıta almas. Búginde óńir ekonomıkasynyń eń mańyzdy salasynyń biri – agroónerkásip kesheni. Oblys azyq-túlik ónerkásibi úshin asa tıimdi shıkizat ortalyǵy bolyp otyr. Forým barysynda óńirde aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵytynda iske asyrylyp jatqan memlekettik baǵdarlamalar jóninde sóz boldy.
Máselen, bıyl oblys sharýashylyqtary «Keń dala 2» baǵdarlamasy boıynsha 5 paıyzdyq jeńildetilgen nesıe alyp jatyr. Al oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan ońtústik aýdandarda 1 paıyzdyq jyldyq mólsherlememen nesıe beretin «Bıznes-kómek» óńirlik baǵdarlamasy iske qosyldy. Sondaı aq «Tobyl» ÁKK» AQ jańadan sút-taýar fermalaryn, et baǵytyndaǵy qus fabrıkalaryn, aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeý kásiporyndaryn ashyp jatqan kásipkerlerge 2,5 paıyzdyq nesıe berip jatyr.
О́ńirde ótken jyly sheteldik kompanııalardyń qatysýymen 13 ınvestısııalyq joba júzege asyrylǵan. Sonyń biri – Túrkııanyń «Arbel» halyqaralyq holdınginiń qarjysyna salynǵan, quny 50 mln dollar bolatyn burshaq daqyldaryn óńdeıtin fabrıka. Kásiporyn burshaq, noqat, qyzyl jáne jasyl jasymyq tárizdi burshaq daqyldaryn óńdeıdi. Táýligine 520 tonnaǵa deıin ónim óndire alatyn kásiporynda qazir 70 adam jumys istep jatyr. О́niminiń kóbin shetelge eksporttap jatqan óndiris orny aldaǵy 3 jyl ishinde taýar aınalymyn 170 mln dollarǵa jetkizýdi josparlap otyr.
Forým minberine shyqqan «AS Agro» JShS basshysy Mahmýt Serkan Iyldyz aldaǵy ýaqytta Qostanaıdyń «Aeroport» shaǵyn aýdanynda dál osyndaı taǵy bir zaýyt ashylatynyn aıtty.
«Bizdiń kompanııa álemniń 83 eline ónim jiberedi. 2023 jyly Qostanaıda burshaq daqylyn óńdeıtin zaýyt ashtyq. Endi dándi-burshaqty daqyldyń bárin tereńdetip óńdeıtin taǵy bir ınvestısııalyq jobany usynyp otyrmyz. Jańa jobanyń quny 24 mlrd teńge bolady. Kásiporyn iske qosylǵan soń jylyna 100 myń tonna daıyn ónim shyǵarady. Jobanyń alǵashqy kezeńinde jalpy aýdany 4 myń sharshy metr bolatyn 4 qoıma, bıdaı saqtaıtyn 2 qoıma, ákimshilik ǵımarat, sılos qoımasy salynady. Al ekinshi kezeńde 10 qoıma, 5 elevator salamyz. Daqyl óńdeý zaýytynyń qurylysy da osy kezeńde bastalady», dedi kásipker.
Jobanyń úshinshi kezeńinde zaýyt kúnine 400 tonna daıyn ónim shyǵarýǵa kóshpek. Shıkizatty Qostanaı, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy sharýashylyqtardan satyp alýdy josparlap otyrǵan kórinedi.
Jıynda qurylys salasy da sóz boldy. О́ńirde sońǵy 2 jyl ishinde shamamen 1 mln sharshy metr bolatyn baspana paıdalanýǵa berilgen. Aldaǵy 3 jyldyń ishinde 50 myń adamdy pátermen qamtamasyz etý josparda bar.
Forým aıasynda Tobyl qalasynda «Astana» jáne «Báıterek» shaǵyn aýdandarynyń irgetasyn qalaý rásimi ótti.
Qostanaı oblysy
