«Biz, eń aldymen, jastardy kitap oqýǵa baýlýymyz kerek. Sonda jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalamyz. Táýelsizdik kezeńinde elimizde kitaphana isi kenjelep qaldy. Toqsanynshy jyldardaǵy alasapyran ýaqytta myńdaǵan kitaphana jabyldy. Mıllıondaǵan kitap qorynan aıyryldyq. Keıingi jyldary jaǵdaıdy túzeý úshin áreket jasalyp jatyr. Kitaphana – memlekettiń, ulttyń negizgi jady. Elimiz úshin qundy tarıhı derekter men materıaldardyń deni kitaphanada saqtalady. Sondyqtan kitaphana isin damytýǵa beıjaı qaraýǵa bolmaıdy», degen edi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, kitap oqyrmanǵa qoljetimdi bolýy kerek. «О́zderińizge málim, men byltyr Túrkistanda ótken quryltaıda elimizde táýlik boıy jumys isteıtin zamanaýı kitaphana salý týraly aıttym. Ondaı kitaphanalar kóptegen elde bar. Meniń tapsyrmammen Almatyda jáne Astanada kóp uzamaı osyndaı tamasha ǵımarattar boı kótermek. Jalpy, bul salany jetildirý úshin basqa da aýqymdy sharalardy qolǵa alý qajet», dedi Memleket basshysy.
Eske salsaq, álemde kóptegen memleket Ulttyq kitap kúnin atap ótedi. Elimizde de jýyrda Ulttyq kitap kúni jańa mereke bolyp engizildi. El Prezıdentiniń tapsyrmasyna oraı 23 sáýirdi Úkimet qaýlysymen ataýly data retinde bekitti.
Jalpy, kitap oqytýǵa, kitaphana júıesine qatysty atqarylyp jatqan ilkimdi ister bul ǵana emes. Osy oraıda Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi «Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyn qurý» is-sharalar jospary boıynsha bekitilgen Jol kartasymen jumystar atqaryp jatqanyn erekshe aıtyp ótemiz. Búginde Jol kartasyna sáıkes elimizdiń sırek qorlarynyń sany men mazmunyn anyqtaý jáne saqtalýyn qamtamasyz etý maqsatynda kitaphana, mýzeı, joǵary oqý oryndarynda, ǵylymı ortalyqtarda saqtalǵan qundy qoljazbalar men sırek kitaptardyń biryńǵaı reestri quryldy.
Atalǵan jumystardy Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń «Túrki halyqtarynyń ortaq jazba murasyna zertteý, irikteý, jikteý (ranjırleý) jáne problemalyq máseleleri, sondaı-aq túrki halyqtarynyń jalpy jazýy taqyryby boıynsha jumystar júrgizý men salalyq qorytyndylar jasaıtyn jumys tobyn qurý týraly» buıryǵyna sáıkes qurylǵan Jumys toby júrgizip jatyr. Jumys tobyna Sıfrlyq damý ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi, ǴJBM Ǵylym komıteti Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty, Ulttyq akademııalyq kitaphana, Ulttyq arhıv mamandary engen.
Arhıv, qujattama jáne kitap isi komıtetiniń tóraǵasy Rýstam Álıdiń aıtýynsha, Jol kartasy negizinde tarıhı-mádenı qujattar men qoljazbalardy, sırek kitaptardy, materıaldardy zertteý, ǵylymı baǵa berý maqsatynda ǵalymdar men kodıkolog mamandardan Sarapshylar toby qurylǵan.
«Arhıv – 2025» jobasyn iske asyrý jónindegi 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi is-sharalar jospary aıasynda 2024 jyldyń aıaǵyna deıin Ázerbaıjannyń Ulttyq kitaphanasy men Ulttyq mýzeıine, Túrkııa Respýblıkasynyń arhıvine, Osmanly arhıvine, Topkapy saraıynyń arhıvi jáne kitaphanasyna, Súleımanııa qoljazbalar kitaphanasyna, Osman ımperııasy dıreksııasynyń arhıvine, О́zbekstan Respýblıkasynyń Ulttyq arhıvine, О́zbekstan Ortalyq memlekettik kınofotoqujattar arhıvine, Álisher Naýaı atyndaǵy Ulttyq kitaphanasyna ǵylymı-izdestirý ekspedısııalaryn josparlap otyr. Sonymen birge, «Mádenıet jáne óner salasynyń básekege qabilettiligin arttyrý, qazaqstandyq mádenı murany saqtaý, zertteý jáne tanymal etý, arhıv isin júzege asyrýdyń tıimdiligin arttyrý» baǵytyndaǵy memlekettik tapsyryspen strategııalyq áriptestikti iske asyrý boıynsha «Strategııalyq áriptestikti iske asyrýǵa arnalǵan memlekettik tapsyrysty júzege asyrý qaǵıdalary» buıryǵyna sáıkes 3 jobaǵa konkýrs jarııalady», deıdi komıtet tóraǵasy.
Atalǵan jobalardyń ishinde TMD elderiniń muraǵattarynda Qazaqstannyń mádenıeti men ádebıeti boıynsha jańa muraǵattyq materıaldardy anyqtaý boıynsha zertteýler júrgiziletin «Qazaqstandyq jazýshylardyń zertteý ortalyǵynyń TMD elderiniń muraǵattarynda jumys isteýi» jobasy bar. Joba aıasynda tapsyrysty oryndaýshy Qazaqstan Jazýshylar odaǵy TMD elderiniń ishindegi túrki memleketteriniń (Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan, О́zbekstan, Ázerbaıjan) qorlaryna ǵylymı issaparlar uıymdastyrmaq. Tabylǵan materıaldar sheteldik arhıvter men mýzeılerden, ǵylymı ortalyqtar men kitaphanalardan, joǵary oqý oryndarynan ákelingen tarıhı-mádenı qujattar men qoljazbalardy, sırek kitaptardy, materıaldardy zertteý, ǵylymı baǵa berý maqsatynda qurylǵan Sarapshylar tobyna usynylady.
ǴJBM Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyn qurý is-sharalarynyń aıasynda ejelgi jáne ortaǵasyrlyq túrki jazba jádigerlerin sheteldik arhıvter men mýzeılerden, ǵylymı ortalyqtar men kitaphanalardan taýyp, júıeleý, zerdeleý, sondaı-aq olardyń elektrondyq bazasyn jasaqtaý máselelerin iske asyrý maqsatynda baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýǵa qajetti tehnıkalyq qujattar ázirlep, 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý aıasynda pysyqtaý usynylyp otyr.
Jol kartasyna sáıkes aldaǵy ýaqytta Sarapshylar toby Jumys tobymen birlese júıeleý, zertteý ári saraptama jumystaryn iske asyrady.
Jol kartasynyń «Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyn qurý» atty tarmaǵynda kórsetilgen Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyn qurýǵa arnalǵan bıýdjettik ótinim boıynsha Ulttyq akademııalyq kitaphanamen jumystar júrgizildi. Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyn Qazaqstan ulttyq elektrondyq kitaphanasy aıasynda júzege asyrý kózdelgendikten 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasyn qalyptastyrý aıasynda Biryńǵaı avtomattandyrylǵan kitaphanalyq aqparattyq júıesin modernızasııalaýǵa qosymsha bıýdjettik ótinim berildi.
Bıýdjettik ótinim qoldaý tapqan jaǵdaıda aldaǵy jyldary josparlanǵan jumystar júrgiziletin bolady. Atap aıtqanda, elektrondyq katalogtiń sıfrlyq nusqasy 2025 jyly daıyndalady dep kútilip otyr.
Ulttyq akademııalyq kitaphana dırektory Ǵazıza Qudaıbergenniń aıtýynsha, jumys toby qazir 2026 jylǵa deıin josparlanǵan Jol kartasy boıynsha naqty detaldaý baǵytynda eńbektenip jatyr.
«Sıfrlyq kitaphana bolǵandyqtan júkteletin materıaldardyń sapasy men sanyn, formaty, tehnıkalyq jumystarynyń normalary men ýaqytyn talqylap jatyrmyz. Kaznebte dál qazir «Túrkitildes elderdiń sıfrlyq kitaphanasy» resýrsy ashyq, joba osy platformadaǵy bar qujattarmen iske asyp jatyr. Bul bastama 2026 jyldan keıin de jalǵasyn tabýy kerek dep oılaımyn. Halyqaralyq keńistikte qoljetimdi bolýy úshin avtomattandyrylǵan júıede arnaıy modýl qurastyrý qajettigin, sarapshylardan ótken qujattardy júkteıtin mamandardyń jumysyn áli de talqylap jatyrmyz», deıdi Ǵ.Qudaıbergen.
Sondaı-aq is-sharalar josparynyń «Qarahandyqtar men Altyn Orda tusynda jazylǵan jádigerlerdiń qoljazbalaryn zertteý, ortaq transkrıpsııasyn jasaý, elektrondyq basylymdardy daıyndap, túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasyna engizý» tarmaqshasy boıynsha ǴJBM aqparat kútilip otyr.
«Qarjy mınıstrliginiń jaýaby negizinde Jol kartasynyń 5-tarmaǵyn jáne 11-tarmaǵyn oryndaýǵa shyǵyndar talap etilmeıdi dep kózdelgen. Degenmen, shyǵyndar qajet bolǵan jaǵdaıda Qarjy mınıstrliginiń jaýaby negizinde Mınıstrlik pen ǴJBM 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasyndaǵy shyǵyndar arqyly pysyqtalady dep esepteımiz», deıdi Rýstam Álı.
Al jospardyń basqa tarmaqshalary boıynsha jumystar 2025-2026 jyldar aralyǵynda kezeń-kezeńmen júrgizilmek. Máselen, «Aqparattyq-ımıdjdik jumystar» atty tarmaǵy boıynsha búgingi kúni túrki memleketteriniń murasyna qatysty qujattar Túrki memleketteriniń sıfrlyq kitaphanasy tolyq daıyn bolǵansha Qazaqstan ulttyq elektrondyq kitaphanasynda ornalasqan túrkitildes elderdiń kitaphanasy depozıtarııine júktelip jatyr. Búginde barlyǵy 550 qujat salynǵan.
Aıta keteıik, is-sharalar josparynyń basqa tarmaqshalary boıynsha 2024-2026 jyldar boıyna BAQ-qa aqparattar berilip, ımıdjdik jumystar júrgizile beredi.
