Sýretti túsirgen – avtor
Tórt túlikke jaıly Tuǵyl
Shilińgir shildede asfalttyń apshysyn qýyryp, eń áýeli Tuǵyl aýlyna soqqanbyz. Zaısan kólin jaǵalaı qonystanǵan tuǵyldyq turǵyndardyń negizgi kásip kózi – balyq sharýashylyǵy. Kólge aý tartyp, túsken balyqty zaýytqa aparyp ótkizedi. Zaýytta óńdelip, qaptalyp, qattalyp, dúken sórelerine jóneltiledi. Sonymen qatar bul aýyldyń tóńiregi tórt túlikti órgizip qoıýǵa da qolaıly.
Tap-tuınaqtaı Tuǵyldyń ortalyq kóshesi boıynda «ANGroups» JShS merdiger kompanııasy dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salyp jatyr. Qurylysy 2023 jyly bastalǵan bul nysan bıyl jeltoqsan aıynda aıaqtalýǵa tıis. Al qatarynda turǵan mádenıet úıi kúrdeli jóndeýden ótipti. Odan bólek, aýyl ishinde birneshe fýtbol, oıyn alańdary bar.
– Bıyl aýdandyq bıýdjetten 14 mln teńge bólinip, fýtbol alańy salyndy. Jergilikti bıýdjetke túsken salyqtan balalar oıyn alańy jáne Baıtoǵas aýlyna «strıt vorkaýt» jasaldy. Sondaı-aq Tuǵylǵa 20 mln teńgege trotýar tóseldi. Aıta ketsek, aýylda úsh oıyn alańy burynnan bar. Tórt alańnyń úsheýi shaǵyn fýtbolǵa arnalsa, bireýi – úlken alań. 9 kóshege jaryq shamdary tartylyp jatyr. Sóıtip, kósheler 100 paıyz jaryqtanady. Sátbaev kóshesine asfalt tóseý boıynsha konkýrs jarııalandy, – deıdi okrýg ákimi Qanat Sherızatuly.
Odan bólek, «Bir qabatty Shyǵys» baǵdarlamasy boıynsha áleýmettik osal toptaǵy otbasylar úshin Baıtoǵas aýlynda eki úıdiń qurylysy qolǵa alynǵan. Byltyr Tuǵylda salynyp, qoldanysqa berilgen. Aýyldyqtardyń aıtýynsha, jalǵyz másele – aýyldyq aýrýhanaǵa jóndeý qajet. Dári-dármek, maman jetkilikti bolǵanymen, ǵımaraty tozyp tur.
Qabanbaıda qatymhana ashyldy
Bir baıqaǵanymyz, Tarbaǵataıdyń azamattary alaqan jaıyp, qol qýsyryp otyrmaıdy. Aýylǵa qajet-aý degen nysandardy birigip, salyp ala salady. Bereke men birligi jarasqan aýyldardy kórseńiz, «bárekeldi» der edińiz. «Aýlyna qarap, azamatyn tany» degen osy da. Olaı deıtinimiz, Qabanbaı aýlynyń týmasy, mesenat Berik Ádilbekuly jerlesterine 300 oryndyq qatymhana salyp berip, saltanatty túrde ashty. Jomart azamatqa aýyldastary alǵys aıtyp, at mingizdi. Qandaı jarasymdy, jyly kórinis edi. Sol sekildi biri oıyn alańyn salsa, endi biri saıabaq qorshap, ishin abattandyryp jibergen. Tipti keıbir aýyldarda kitaphana jabylyp jatsa, Tarbaǵataı óńirinde kitaphana salyp jatqandar bar.
Qabanbaı okrýgindegi negizgi másele – Shorǵa aýlyna deıingi joldyń aıaqsyz qalǵany. Aýyldyqtardyń aıtýynsha, 2022 jyly Shorǵa men Qabanbaı arasyndaǵy joldyń bir shaqyrymnan sál astamyna ǵana asfalt tóselip, qalǵany istelmeı qalǵan.
– Eki ortadaǵy jolǵa asfalt tóseý bastalǵan. Biraq aıaqsyz qaldy. Qashan jalǵasady, bizge belgisiz, – deıdi aýyl turǵyny Qanat Qalıev.
Bul problemalyq suraqty Tarbaǵataı aýdandyq jolaýshylar kóligi, qurylys jáne qala qurylys bóliminiń basshysy Serik Sovetulyna qoıǵan edik. Ol da jumystyń qashan aıaqtalatynyn dóp basyp aıtpady.
– Qabanbaı – Shorǵa arasyndaǵy joldyń eki shaqyrymyna jumys júrgizildi. Alaıda qurylys buıymdarynyń qymbattaýyna baılanysty merdiger ári qaraı jalǵastyrýdan bas tartty. Qazir másele sotta qaralyp jatyr, – deıdi Serik Sovetuly.
Atalǵan jolǵa 2022 jyly 387 mln teńge bólinip, onyń 100 mln teńgesi ıgerilgen.
Osy okrýgke qarasty Táýke aýlynda da at basyn burdyq. Tirshilik qara qazandaı qaınap jatyr. Aýyl ortasynda 80 oryndyq mekteptiń qurylysy bastalǵan.
– Búgingi kúnge deıin balalar eski ǵımaratta oqyp kelgen. Bıyl jańa mektep qurylysy bastalyp, qýanyp jatyrmyz. Mektepte 40 bala bilim alsa, mektep janyndaǵy ortalyqta 20 sábı tárbıelenedi. Osy oraıda shekara shetindegi aýdandardyń máselesin kóterip júrgen azamattarǵa, ony qoldap otyrǵan Prezıdentke alǵys aıtamyz, – deıdi aýyl turǵyny, ustaz Baýyrjan Qadylov. Dál osyndaı mektep qurylysy Sholaqorda aýlynda da salynyp jatyr.
Jańalyqta jańalyq kóp
Aýyldyń anaý basynda Tólebaı babanyń urpaqtary qaltalarynan qarajat shyǵaryp, óz kúshterimen mádenıet úıin salyp jatsa, bergi jaǵynda Esengeldi bıdiń urpaqtary saıabaq salyp, saltanatty ashylýyn jasaǵan. Aýyl úshin jantalasyp, jomarttyq tanytyp, mádenı nysandar salyp jatqan azamattardy basqa qaı aýdannan kórdińiz? Ereksheligi sol, jańa ǵımarattyń bir búıirin kitaphana etedi.
Al abattandyrylǵan saıabaq ishinde shaǵyn sahna, fýtbol alańy bar. Mańaı gúldep, jaıqalyp tur. Aýdan basshylyǵynyń aıtýynsha, Jańalyq aýlynyń birqatar kóshesine jaryq tartylǵan. Kelesi jyly ortalyq kóshesine asfalt tóseledi. Jańalyqtaǵy jańalyq osy ázirge. Eń bastysy, damý ústinde.
Mańyraqtaǵy sport kesheni
Aýyldyń kireberis kóshesiniń boıyndaǵy qaz-qatar tizilgen taqtaıshalarǵa naqyl sózder jazylǵany jolaýshy nazaryn birden aýdarady. Aıaldap turyp oqýǵa májbúrleıdi. Oqyp qana qoımaı, toqyp alǵan jastyń ómirlik ustanymyn nyqtaıdy. Bul aýyldyń áleýmettik damýy da turalap qalǵan joq. Keıingi jyldary úsh baspana salynyp, kezegimen kópbalaly, az qamtylǵan otbasylarǵa úlestirilgen. Qosymsha taǵy eki úıdiń qurylysy qarqyn alǵan.
– Aýyl úshin memleket tarapynan qoldaý kórsetilip jatyr. Aıtar bolsaq, mádenıet úıi kúrdeli jóndeýden ótti. Keń saraıdaı sport kesheni salynyp, aýyl ıgiligine berildi. Ony osy aýyldyń týmasy, mesenat Baýyrjan Qojahmetov byltyr 300 mln teńge óz qarajaty esebinen salyp bergen, – deıdi Tarbaǵataı aýdandyq ishki saıasat bóliminiń bastyǵy Ermek Qurmanǵalıev.
Bul aýylda da jańa fýtbol alańy men balalar oıyn alańy paıdalanýǵa berilgen. Tek qorshaýy eski. Aýdan ákimdigi ókilderiniń aıtýynsha, ol qorshaý jańartylyp, ishi tolyqtaı abattandyrylady.
Jańa aýyldyń joly jańarady
Tarbaǵataı aýdanynyń shekara jaǵyndaǵy aýyldary kúre joldyń boıynda tásbıhtyń tasyndaı tizile qonystanǵan. Mańyraqtan soń Jańa aýyldy mańdaıǵa alǵan edik, taqtaıdaı tasjol. Onyń 15 shaqyrymyna bıyl asfalt tósele bastaǵan.
– Aqjar – Shilikti arasyndaǵy joldyń 15 shaqyrymyna asfalt tóselip jatyr. Ol jumys kelesi jyly da jalǵasyn tabady, – dep túsindirdi ishki saıasat basshysy Ermek Qurmanǵalı.
Basa aıta keterligi, bul jolǵa buryn-sońdy birde-bir ret asfalt tóselmegen. Dese de keńes úkimeti tusyndaǵy joldyń keteýi kete qoımapty. Sonaý shekara túbindegi Ahmetbulaq aýlyna deıin jol keıbir asfalt jolǵa bergisiz, saırap jatyr. Ahmetbulaqta halyq sany qaıbir kezderi kúrt azaıǵanymen, bıyl ońtústikten jáne Astanadan otbasylar qonystandyrylyp jatyr. Kóship kelip jatqan otbasylardyń kózdegeni – mal baǵý. Okrýg ákiminiń málimetinshe, kóship kelýshilerge memleket tarapynan barynsha qoldaý kórsetiledi.
– Ahmetbulaq aýly mal ustaýǵa qolaıly. Qysy jaıly. Jaqyn arada joldary ortasha jóndeýden ótedi. Keler jyly ár úıge ortalyqtandyrylǵan aýyzsý tartylady. 5 mln teńgege oıyn alańy salynady. Úsh otbasy kóship kelip, mal asyraýǵa bel býyp otyr, – deıdi okrýg ákimi Sáýle Kókekqyzy.
Jańa aýyl okrýgine qarasty Jańatalap aýlynda da aýyldyqtar birlesip, toıhana salyp alǵan. Sý jańa oıyn alańdarynda balalar asyr salyp júr. «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy boıynsha Jańa aýylǵa tolyqtaı sý tartylady. Saryóleń aýlynda 12 úıge sý tartylyp qoıdy. Sonymen qatar okrýg ortalyǵynda ǵımaraty jańa medısınalyq pýnkt jumys istep tur. Aýyldyqtar bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizýi úshin kovorkıng ortalyǵy ashylǵan.
Aqjar ajarlanyp keledi
Saparymyzdy Aqjar aýlymen aıaqtadyq. Aýyl kóshelerin aralap júrip, kózimiz joǵaryda turǵan beınebaqylaý kameralaryna tústi. Sóıtsek, aýyldaǵy tártipti baqylaý úshin elýden astam beınekamera ornatylypty. Iá, kóshelerde temirdeı tártip. Ortalyq alańdar abattandyrylǵan. «Jasyl el» jastary gúlzarlardy kúndelikti sýaryp, aram shóbin julady. Birneshe kóshege asfalt tóselip jatyr.
– Aqjar aýdan ortalyǵy bolǵaly kóp jumys atqaryldy. Baıqap júrmiz, 5 kóshe jóndelip jatyr. Trotýarlar tóseldi. Osy istiń basy-aıaǵyn júıelep, uıymdastyryp otyrǵan aýdan basshylyǵyna alǵys, – deıdi Aqjar aýlynyń turǵyny Aıbek Motyshev.
Resmı málimetterge súıensek, Aqjarda «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasymen úsh joba júzege asyrylyp, «Jol jyly» aıasynda bes kóshege ortasha jóndeý jumystary júrgiziledi. Jumystar bastalyp ta ketken.
Tarbaǵataıdyń túrlenip, gúldenip kele jatqanyn kórdik. Sheshimin tappaı kele jatqan máseleler kúnderdiń kúni oń sheshimin tabar. Eń bastysy, aýdan qaıta qurylyp, aýyldyqtardyń armany oryndaldy.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany
